Maelezo ya majibu ya maswali mbalimbali ya kiafya
Vyakula bora vya kuongeza damu baada ya kutoa mimba
Baada ya kutoa mimba, mwili unahitaji kurudisha damu iliyopotea. Kula vyakula vyenye madini ya chuma kwa wingi, kama maini, nyama nyekundu, dagaa, samaki, maharage, kunde, dengu na mboga za majani kama mchicha, kisamvu na matembele, pamoja na matunda yenye vitamini C kama machungwa, mapera na embe, husaidia mwili kutengeneza damu mpya. Protini, foliki asidi na vitamini B12 pia ni muhimu.
Je, Ni kipimo gani huonyesha uwepo wa mimba Mapema?
Vipimo vyote vya mimba hupima homoni ya hCG, inayoanza kuzalishwa baada ya kiinitete kujipandikiza (siku 6–12 baada ya uovuleshaji). Kipimo cha damu ndicho cha mapema zaidi – huweza kuonyesha mimba siku 8–11 baada ya uovuleshaji, kabla ya kukosa hedhi; cha kiwango (quantitative) hufuatilia hCG ikiongezeka na husaidia kushuku mimba nje ya kizazi. Kipimo cha mkojo (UPT) huaminika zaidi kuanzia siku ya kukosa hedhi au siku 21 baada ya ngono; mkojo wa kwanza wa asubuhi una hCG zaidi. Ultrasound haipimi mimba mapema: ya ukeni huona kifuko cha mimba wiki 4.5–5 (tangu hedhi ya mwisho) na mapigo ya moyo karibu wiki 6; ya tumboni wiki 1 baadaye. Ultrasound huthibitisha mahali mimba ilipo, umri na idadi ya watoto. Makosa ya kawaida: kupima mapema mno (jibu hasi la uongo), kusoma nje ya muda wa kipimo, na kutegemea dalili.
Majira kwa mwenye VVU
Wanawake wanaoishi na VVU – wakiwa kwenye ARV au la – wanaweza kutumia njia zote za uzazi wa mpango, ikiwemo vidonge vya vichocheo viwili (WHO). Jambo la kuzingatia ni mwingiliano wa dawa: efavirenz (na rifampicin kwa wenye TB) hupunguza nguvu ya vidonge na kipandikizi; dolutegravir (TLD) – dawa ya kawaida Tanzania – haina mwingiliano huo. Tafiti kubwa (ECHO 2019) hazikuonyesha ongezeko kubwa la hatari ya VVU kwa sindano ya Depo. Kondomu pamoja na njia nyingine hukinga magonjwa ya zinaa na mimba.
Namna ya kumsaidia kichanga anayesumbuliwa na maumivu ya gesi tumboni
Watoto wachanga hulia zaidi wiki 2–6 hadi miezi 3–4; kulia kwa saa 3 au zaidi kwa siku, siku 3+ kwa wiki, kwa mtoto mwenye afya na anayeongezeka uzito, huitwa colic. Chanzo hakijulikani wazi – gesi, utumbo kukomaa, kumeza hewa wakati wa kunyonya, na mfumo wa fahamu bado mchanga. Kumcheuisha, kumbeba wima, kumpapasa mgongo, kuzungusha miguu kama baiskeli, na kurekebisha jinsi anavyoshika titi husaidia. Dawa za gesi (simethicone) zina ushahidi dhaifu; probiotic ya L. reuteri imeonyesha faida kwa watoto wanaonyonya katika tafiti ndogo – tafiti kubwa zinahitajika. Usimpe gripe water yenye pombe, mitishamba au asali.
Nyama ya Nguruwe kwa Mjamzito
Mjamzito anaweza kula nyama ya nguruwe ikiwa imeiva kabisa – ndani hakuna rangi ya pinki wala majimaji ya damu. Ni chanzo kizuri cha protini, vitamini B1, B6, B12, zinki na chuma. Hatari hutokana na nyama isiyoiva au iliyosindikwa bila kupikwa: toxoplasmosis (huweza kuathiri ubongo na macho ya mtoto), trichinella, tegu wa utumbo (Taenia solium), Listeria na Salmonella. Kuku-tegu wa ubongo (cysticercosis) hutokana na kumeza mayai ya tegu kupitia mikono na vyakula vichafu, si kwa kula nyama yenyewe – hivyo usafi wa mikono ni muhimu sawa na kupika vizuri.
Muda wa Kuanza Kufanya Kazi kwa Njia za Uzazi wa Mpango
Kila njia ya uzazi wa mpango ina muda wake kabla ya kuanza kukulinda dhidi ya mimba. Kondomu na kitanzi cha shaba hulinda mara moja. Vidonge vya mchanganyiko hulinda mara moja ukianza ndani ya siku 5 za mwanzo wa hedhi; vinginevyo tumia kondomu kwa siku 7. Vidonge vya projestini pekee hulinda mara moja ukianza ndani ya siku 5 za hedhi; vinginevyo kinga ya ziada kwa siku 2.