Maelezo ya majibu ya maswali mbalimbali ya kiafya

Mama wengi wanaodhani maziwa ni kidogo kwa kweli wana maziwa ya kutosha – kipimo bora ni mtoto kukojoa mara 6+ kwa siku na kuongezeka uzito. Maziwa huongezeka kadri yanavyotolewa: kunyonyesha mara 8–12 kwa siku mchana na usiku, mtoto kushika titi vizuri, kugusana ngozi kwa ngozi, na kukamua kati ya kunyonyesha. Lishe bora (uji, karanga, maharage, mboga za majani kama mlenda na matembele, supu) na kupumzika husaidia afya ya mama. Uwatu na vyakula vingine vya kuongeza maziwa – tafiti ndogo zimeonyesha faida; tafiti kubwa zinahitajika. Dawa za kuongeza maziwa (domperidone) hutolewa kwa daktari tu kwa hali maalum. Chupa, maji au maziwa mengine kabla ya miezi 6 hupunguza maziwa.

Andaa vifaa vya kujifungulia mapema, kufikia wiki 36, kwenye begi moja tayari kwa safari. Baadhi ya vituo huomba mama alete vifaa kama glavu, mpira wa kutandika (makintosh), kibana kitovu, wembe au blade safi, pamba, pedi za uzazi na mabomba ya sindano, kwa hiyo uliza kliniki yako orodha halisi. Pia beba kanga, nguo za mtoto, chupi, sabuni, maji, chakula kidogo, kadi ya kliniki na kitambulisho. Usinunue dawa za sindano mwenyewe isipokuwa kituo kimeelekeza. Dawa ya kuzuia damu nyingi baada ya kujifungua (oxytocin) hutolewa na kituo. Huduma za kujifungua katika vituo vya umma ni bure kwa sera ya Tanzania.

Tafsiri ya kipimo cha VVU hutegemea aina ya kipimo na muda tangu tukio la hatari. Vipimo vya haraka vya antibodi (damu ya kidole au mate) huonyesha maambukizi baada ya wiki 3–12; kipimo cha kizazi cha nne (antijeni p24 + antibodi) wiki 2–6; PCR ya RNA siku 10–33. Jibu hasi baada ya dirisha la kipimo husika linaaminika; jibu chanya la kipimo cha kwanza lazima lithibitishwe kwa kipimo cha pili tofauti kwa mfululizo wa kitaifa. Majibu yanayokinzana hurudiwa baada ya siku 14 au kwa PCR. Watoto chini ya miezi 18 hupimwa kwa PCR (DNA) kwa sababu antibodi za mama hubaki kwenye damu yao.

Hapana. Hakuna dawa wala dawa ya asili inayoweza kuondoa VVU au kumfanya mwenye VVU aonekane hasi kwenye kipimo cha kawaida. ARV hushusha virusi hadi kutogundulika kwenye kipimo cha wingi wa virusi (VL) – mtu huyo haambukizi kwa ngono – lakini kipimo cha antibodi bado huonyesha VVU. Nadra sana, mtu aliyeanza ARV mapema mno baada ya maambukizi huweza kupata kipimo hafifu au kisichoeleweka – ndiyo maana anayetumia ARV hapaswi kujipima tena kuthibitisha. PrEP au PEP huweza kuchelewesha kipimo kuonyesha maambukizi mapya. Kuficha hali ya VVU humnyima mtu tiba na humweka mwenzi hatarini.

Kipindi cha tatu (wiki 28–40) huleta dalili nyingi za kawaida kutokana na mtoto kukua: kubanwa pumzi kidogo, kiungulia, kukosa usingizi, maumivu ya mgongo na nyonga, kukojoa mara kwa mara, miguu kuvimba jioni, uchovu, na mikazo isiyo na mpangilio (Braxton Hicks). Lakini dalili hizi pia huweza kuficha matatizo: upungufu wa damu (uchovu mkubwa, kubanwa pumzi, kizunguzungu), pre-eclampsia (kichwa kikali, kuona ukungu, uvimbe wa ghafla wa uso na mikono, maumivu juu ya tumbo), UTI, na uchungu wa mapema. Mjamzito wa wiki 29 mwenye uchovu mkubwa, kushindwa kupumua na maumivu makali chini ya tumbo anahitaji kupimwa Hb, presha na mkojo.

"PID sugu" mara nyingi si maambukizi yanayoendelea kudumu, bali ni madhara ya PID iliyopita – makovu na kushikamana kwa mirija na viungo vya nyonga, maumivu sugu ya nyonga, ugumba na hatari ya mimba nje ya kizazi – au ni chanzo kingine kinachofanana na PID (endometriosis, uvimbe wa ovari, matatizo ya utumbo, maambukizi ya Mycoplasma yasiyotibiwa, au mwenzi asiyetibiwa). Ndiyo maana kutumia antibayotiki mara nyingi bila uchunguzi mara nyingi hakusaidii. Tiba ni kuthibitisha utambuzi (vipimo vya magonjwa ya zinaa kwa wote wawili, ultrasound, wakati mwingine laparoscopy), kutibu maumivu, na kwa ugumba – njia za kusaidia kupata mimba.