Maelezo ya majibu ya maswali mbalimbali ya kiafya

Mzio (aleji; kwa Kiingereza allergy) ni mwitikio usio wa kawaida wa kinga ya mwili dhidi ya kitu ambacho kwa watu wengi hakina madhara – kinachoitwa kiasha mzio (allergen). Mwili hukiona kama adui na kutoa kemikali kama histamini, zinazoleta chafya, muwasho, vipele, macho kuwasha au kuvimba. Mara nyingi mzio ni mwepesi, lakini mzio mkali (anaphylaxis) – koo kuvimba, kupumua kwa shida, presha kushuka – ni dharura ya kuokoa maisha.

TV-DKMV (wakati mwingine huandikwa TV-DPMV) ni kifupisho cha Kiswahili kinachotumiwa na baadhi ya vyanzo kumaanisha "Tiba yenye nguvu ya Dawa za Kupunguza Makali ya VVU" – yaani HAART kwa Kiingereza (Highly Active Antiretroviral Therapy): mchanganyiko wa dawa 3 za ARV kwa pamoja. Leo neno linalotumika zaidi ni ART (tiba ya ARV). Tanzania, tiba ya mstari wa kwanza kwa watu wazima wengi ni TLD – tenofovir, lamivudine na dolutegravir kwenye kidonge kimoja kwa siku.

Erythromycin ni antibayotiki ya jamii ya macrolide inayotumika kutibu baadhi ya maambukizi ya njia ya hewa, ngozi (impetigo, chunusi) na klamidia kwa wajawazito au watoto wachanga, hasa kwa wenye mzio wa penicillin. Mafuta ya macho ya erythromycin hupakwa kwa kila mtoto mchanga kama kinga ya maambukizi ya macho – si tiba ya gono. Kwa kifaduro na klamidia, azithromycin mara nyingi hupendelewa; kwa H. pylori hutumika clarithromycin, si erythromycin. Maudhi makuu ni kichefuchefu, kutapika na maumivu ya tumbo; mara chache mapigo ya moyo yasiyo ya kawaida na mwingiliano na dawa nyingine.

Tangawizi na kitunguu saumu ni viungo vyenye faida za kiafya vikiliwa kama sehemu ya chakula cha kila siku. Kitunguu saumu kina ushahidi bora zaidi: tafiti za majaribio zimeonyesha hupunguza presha kidogo kwa wenye presha ya juu na hupunguza lehemu mbaya (LDL) kidogo. Tangawizi husaidia kichefuchefu, huweza kupunguza maumivu ya misuli baada ya mazoezi, na huenda ikasaidia kidogo sukari na uzito. Kwa nguvu za kiume, ubora wa mbegu na homoni ya testosteroni, tafiti ndogo – nyingi kwa wanyama – zimeonyesha faida; tafiti kubwa kwa binadamu zinahitajika.

Ndiyo. Fangasi wa sehemu za siri – kandida (ukeni au kichwa cha uume) na mapunye ya kinena (tinea cruris) – huwapata watu wengi wasio na VVU. Huchochewa na joto na jasho, nguo za kubana, antibayotiki, kisukari, ujauzito, vidonge vya majira na sabuni kali. Fangasi wanaojirudia mara kwa mara wanastahili kipimo cha sukari. Kama hatari ya VVU ilikuwa karibuni, kipimo hasi cha mapema kinaweza kuwa ndani ya kipindi cha dirisha – rudia baada ya wiki 6 hadi miezi 3.

Makala hii ni ya elimu ya afya na haitoi maelekezo ya kutumia dawa. Kitabibu, misoprostol peke yake inaweza kusababisha mimba ya miezi ya mwanzo kutoka, na WHO (2022) inaitambua kama chaguo pale mifepristone haipatikani. Hata hivyo, ufanisi wake ni mdogo kuliko mchanganyiko wa mifepristone na misoprostol: takribani wanawake 3 hadi 4 kati ya 5 hupata mimba kutoka kabisa kwa misoprostol pekee, ukilinganisha na zaidi ya 9 kati ya 10 kwa mchanganyiko.