Maelezo ya majibu ya maswali mbalimbali ya kiafya

Mazoezi yana faida kubwa kuliko hatari: hupunguza magonjwa ya moyo, kisukari, presha, saratani kadhaa na msongo wa mawazo. WHO (2020) inashauri watu wazima kufanya mazoezi ya wastani dakika 150 hadi 300 kwa wiki. Madhara hutokea zaidi kwa kuanza ghafla kwa nguvu kubwa: majeraha ya misuli na viungo, kuishiwa maji, joto kali, na – mara chache sana – shambulio la moyo kwa mtu mwenye ugonjwa wa moyo usiojulikana.

Hapana. Kamasi, mate, chafya na kikohozi havina VVU vya kutosha kuambukiza, na VVU havienei kwa hewa. VVU huambukizwa kwa ngono bila kondomu, damu (sindano, vifaa vyenye damu), na kutoka kwa mama kwenda kwa mtoto. Mafua yenyewe husababishwa na virusi vingine kama rhinovirus au influenza. Kumbuka: homa na mafua siku chache baada ya tukio la hatari si kipimo cha VVU – kipimo ndicho kinachothibitisha.

Azithromycin (Azuma) ni antibiotiki ya kundi la macrolide, inayozuia bakteria kutengeneza protini. Hutibu maambukizi ya bakteria tu, si mafua wala kikohozi cha virusi. Miongozo ya Tiba ya Tanzania huitumia hasa kwa klamidia, maambukizi ya zinaa kwa pamoja na dawa nyingine, trakoma, baadhi ya nimonia, maambukizi ya koo na sikio kwa wenye mzio wa penicillin, kipindupindu, na homa ya matumbo. Haifai kwa UTI ya kawaida, na haitoshi peke yake kwa gono. Dawa hii itumike kwa ushauri wa mtoa huduma, na makala hii haitoi dozi.

Clomifene ni dawa inayochochea yai kukomaa na kutoka, na hufanya kazi vizuri ikianzwa mwanzoni mwa mzunguko, kwa kawaida kati ya siku ya 2 na ya 5 ya hedhi. Ukiimeza katikati ya mzunguko, yaani siku za hatari, mara nyingi yai la mzunguko huo tayari limeshakomaa, kwa hiyo dawa haisaidii, na inaweza kufanya ute wa shingo ya kizazi kuwa mzito. Mimba bado inawezekana kama yai lako lilitoka lenyewe, lakini si kwa sababu ya dawa.

Kwa mzunguko wa siku 28, uovuleshaji hutokea karibu siku ya 14 tangu siku ya kwanza ya hedhi, na siku za kushika mimba ni karibu siku ya 9 hadi 14 – siku za juu kabisa ni siku ya 12 hadi 14. Maelezo kamili, dalili za uovuleshaji na vidokezo vya kushika mimba viko kwenye makala ya siku za kupata mimba mzunguko wa siku 28.

Dawa za kuzuia maambukizi ya VVU baada ya tukio la hatari huitwa PEP (post-exposure prophylaxis). Ni dawa za ARV zinazotumika baada ya ngono bila kinga na mtu mwenye VVU au usiyejua hali yake, kondomu kupasuka, kubakwa, au kuchomwa na sindano au kifaa chenye damu. PEP huzuia virusi visijiimarishe mwilini ikianzishwa haraka – ndani ya saa 72, na mapema zaidi, ndani ya saa chache, ni bora zaidi. Hutumika kwa siku 28 bila kukosa dozi.