Maelezo ya majibu ya maswali mbalimbali ya kiafya
Maumivu kwenye nyonga
Maumivu kwenye nyonga (pelvic pain) ni maumivu ya sehemu ya chini ya tumbo, kati ya mifupa ya nyonga, yanayotokana na viungo vya ndani – kibofu, utumbo wa mwisho, viungo vya uzazi, mishipa ya damu na neva. Ni tofauti na maumivu ya mfupa au kiungo cha nyonga. Huweza kuwa ya ghafla (saa hadi siku) au sugu (miezi 6 au zaidi kwa ufafanuzi wa ACOG). Kwa wanawake visababishi ni hedhi, endometriosis, adenomyosis, PID, sisti au ovari kujisokota, mimba nje ya kizazi, maumivu ya uovuleshaji na fibroids; kwa wanaume ni prostatitis, maambukizi ya mkojo na ngiri; kwa wote ni maambukizi ya kibofu, mawe, kidole tumbo, matatizo ya utumbo (IBS, kuvimbiwa), misuli ya sakafu ya nyonga, na mara chache saratani. Maumivu ya ghafla makali ni dharura; maumivu sugu yanahitaji uchunguzi wa hatua kwa hatua.
Ukubwa wa mimba ya miezi mitatu
Mwisho wa miezi mitatu ya kwanza ya ujauzito – wiki 12 hadi 13 tangu siku ya kwanza ya hedhi ya mwisho – mtoto tumboni ana urefu wa karibu sentimita 6 hadi 7 kutoka kichwa hadi makalio, takriban ukubwa wa ndimu au limau dogo, na uzito wa karibu gramu 15 hadi 25. Viungo vyote vikuu vimeshaumbika, moyo unadunda kwa kasi, na mtoto anasogea mikono na miguu, ingawa mama bado hahisi mtoto kucheza.
Rangi ya waridi ni rangi ya kawaida ya ulimi?
Ndiyo. Ulimi wenye afya una rangi ya waridi (pinki) au waridi-nyekundu, ni unyevunyevu, na una vijinundu vidogo (papillae) juu yake. Rangi ikibadilika – weupe mzito, wekundu laini unaong'aa, zambarau/bluu, au njano – na ikadumu zaidi ya wiki 2, inaweza kuashiria fangasi, upungufu wa virutubisho, upungufu wa oksijeni au tatizo la ini. Maelezo ya kila rangi yako kwenye makala ya ulimi kuwa na rangi ya waridi.
Je, ni kweli kama kinga zako ziko juu na mwenza wako anatumia dawa za ARV kila siku ni ngumu kupata maambukizi ya VVU ukifanya naye ngono?
Kinachokulinda si kinga yako ya mwili kuwa juu, kwa sababu mtu mwenye kinga nzuri bado anaweza kuambukizwa VVU. Kinachokulinda ni mwenzi mwenye VVU kumeza ARV kila siku hadi virusi vyake kufikia kiwango kisichogundulika kwenye kipimo, na kuthibitishwa kwa kipimo cha wingi wa virusi. Hapo hawezi kukuambukiza kwa ngono, kanuni inayoitwa K=K (Kutogundulika = Kutoambukiza), iliyothibitishwa na tafiti kubwa kama PARTNER na HPTN 052. WHO (2023) inaeleza pia kuwa virusi vilivyofubazwa (chini ya nakala 1000 kwa mililita) vina hatari karibu sifuri. Bila kipimo cha virusi, usichukulie kuwa uko salama.
Sawa pumbu kupata ganzi na umee husababishwa na kitu gani?
Ganzi ya uume na pumbu husababishwa mara nyingi na kubanwa kwa mishipa ya fahamu ya eneo la tandiko – kukaa muda mrefu, kuendesha baiskeli au pikipiki – na hupona ukibadilisha mkao. Visababishi vingine ni kisukari (neva kuharibika), matatizo ya mgongo wa chini (diski), upungufu wa vitamini B12, pombe nyingi, na upasuaji wa nyonga. Ganzi ya ghafla ya eneo lote la tandiko pamoja na kushindwa kukojoa au kuzuia choo ni dharura ya uti wa mgongo (cauda equina).
Ulimi kuwa mchungu husababishwa na nini?
Ladha chungu mdomoni mara nyingi husababishwa na tindikali au nyongo kurudi kutoka tumboni (hasa asubuhi au baada ya kulala), usafi duni wa kinywa na fizi, kinywa kikavu, au dawa – mfano metronidazole na clarithromycin. Ujauzito, mafua na maambukizi ya sinasi pia hubadilisha ladha. Mara nyingi hupotea chanzo kikiondolewa. Ladha chungu inayodumu zaidi ya wiki 2, au pamoja na manjano, kupungua uzito au kushindwa kumeza, inahitaji uchunguzi.