Maelezo ya majibu ya maswali mbalimbali ya kiafya
Namna sahihi ya kuhifadhi na kutumia maziwa ya mama
Maziwa ya mama yaliyokamuliwa huhifadhiwa kwenye chombo safi chenye kifuniko (plastiki isiyo na BPA, kioo, au mifuko maalum). Muda salama: joto la kawaida hadi saa 4; friji (4°C au chini) hadi siku 4; friza hadi miezi 6 (12 inakubalika). Maziwa yaliyoyeyushwa kwenye friji yatumike ndani ya saa 24 na yasigandishwe tena; yaliyopashwa au mtoto akaanza kunywa yatumike ndani ya saa 2 au yatupwe. Pasha kwa kuweka chombo kwenye maji ya uvuguvugu – si kuchemsha wala microwave. Mafuta hutengana na maziwa – tikisa taratibu; harufu ya sabuni kidogo si lazima kuharibika, lakini harufu ya uchachu ni ishara ya kutupa.
Dawa nzuri ya UTI
Hakuna dawa moja "nzuri" kwa kila UTI. Dawa sahihi hutegemea aina ya maambukizi (kibofu au figo), kama ni mwanamke, mwanaume, mjamzito au mtoto, na usugu wa bakteria katika eneo lako. Kwa UTI rahisi ya kibofu kwa mwanamke asiye mjamzito, Miongozo ya Tiba ya Tanzania (STG 2026) na WHO (AWaRe) hupendekeza nitrofurantoin kama dawa ya kwanza, na amoxicillin-clavulanate kama mbadala; mjamzito pia hupewa mojawapo ya hizi baada ya kipimo cha kuotesha mkojo pale inapowezekana.
Tiba ya nyumbani ya vidonda kwenye njia ya haja kubwa
Kidonda au mpasuko kwenye njia ya haja kubwa mara nyingi husababishwa na choo kigumu, ambacho huleta maumivu makali wakati wa kujisaidia na damu nyekundu kidogo, pamoja na kuharisha, bawasiri au fangasi. Vidonda vinaweza pia kusababishwa na magonjwa ya zinaa kama malengelenge, kaswende na pangusa, ugonjwa wa Crohn, TB, au mara chache saratani. Tiba ya nyumbani husaidia mpasuko na michubuko midogo: kukaa kwenye maji ya uvuguvugu, kulainisha choo kwa maji na nyuzilishe, na usafi wa upole. Tafiti ndogo zimeonyesha mafuta ya mzeituni, asali au aloe vera vinaweza kusaidia ngozi kupona; tafiti kubwa zinahitajika. Kidonda kisichopona baada ya wiki mbili hadi tatu, au chenye homa, usaha au damu nyingi, kichunguzwe na daktari.
Haja kubwa kwa kichanga
Kwa mtoto wa siku 0 hadi 28, siku 1–3 za mwanzo hutoa kinyesi cheusi kinachonata (meconium); kisha kinyesi huwa njano, laini au majimaji, chenye chembechembe – mara 3 hadi 8 kwa siku kwa anayenyonya maziwa ya mama. Kufikia wiki 3–6, baadhi hupunguza hadi mara moja kwa siku kadhaa – kawaida kama ananyonya vizuri, tumbo halijavimba na kinyesi ni laini. Kinyesi cheupe au kijivu, damu, meconium kutotoka saa 48, tumbo kuvimba na kutapika kijani, au kinyesi cha maji mengi pamoja na kushindwa kunyonya ni dalili za hatari.
Nawezaje kufanya ngono vema?
Ngono yenye afya na raha hujengwa juu ya ridhaa ya wote wawili, mawasiliano ya wazi, kujikinga dhidi ya magonjwa ya zinaa na mimba isiyotarajiwa, maandalizi ya kutosha, na kuheshimiana. Afya ya mwili (mazoezi, usingizi, kutovuta sigara, pombe kidogo) na afya ya akili (kupunguza msongo, kujiamini) huchangia sana. Matatizo kama maumivu wakati wa tendo, kumwaga mapema au uume kutosimama yanatibika – usiyaonee aibu.
Urithi wa kundi la damu kwa mtoto
Kundi la damu (A, B, AB, O) na Rh (chanya/hasi) hurithiwa kutoka kwa wazazi. Kila mzazi humpa mtoto jeni moja ya ABO: A na B hutawala, O hujificha. Hivyo wazazi wawili wa kundi O hupata watoto wa O tu; wazazi A na B huweza kupata watoto wa A, B, AB au O; mzazi AB hampi mtoto O (isipokuwa hali nadra sana). Rh chanya hutawala Rh hasi – wazazi wawili Rh hasi hupata watoto Rh hasi. Kundi la damu ni muhimu kwa kuongezewa damu na ujauzito (mama Rh hasi), lakini halitoshi kuthibitisha ubaba – kwa hilo kipimo cha DNA kinahitajika. Hakuna kundi la damu linalokinga dhidi ya magonjwa.