Maelezo ya majibu ya maswali mbalimbali ya kiafya

VVU havidumu nje ya mwili. Majimaji yenye virusi (damu, shahawa) yakikutana na hewa na kuanza kukauka, virusi hupoteza uwezo wa kuambukiza haraka – mara nyingi ndani ya dakika chache. Hakuna muda mmoja kamili kwa sababu hutegemea joto, jua, unyevu na kiasi cha damu. VVU haviambukizwi kwa hewa, kupumua pamoja, kugusana, mbu wala vitu kama milango na vyombo.

Kila ugonjwa wa zinaa una muda wake kati ya kuambukizwa na dalili kuanza (kipindi cha maatamio) au kipimo kuweza kuuona (kipindi cha dirisha). Kwa jumla: kisonono siku 2 hadi 7; klamidia wiki 1 hadi 3; kaswende karibu wiki 3 (siku 10 hadi 90); VVU – kipimo cha maabara wiki 6, vipimo vya haraka wiki 12; homa ya ini B wiki 6 hadi miezi 6. Wengi hawapati dalili kabisa, kwa hiyo kupima ndiyo njia ya kujua. Usisubiri ukiwa na wasiwasi – nenda mapema, kwa sababu kinga kama PEP na P2 zina muda mfupi.

Kwa kawaida hapana. Mabaka usoni husababishwa zaidi na fangasi, mzio, ukurutu, madoa meusi baada ya chunusi, melasma (hasa kwa wajawazito na wanaotumia vidonge vya homoni) na krimu za kujichubua. Watu wenye VVU wenye kinga dhaifu hupata matatizo ya ngozi mara kwa mara – ikiwemo seborrhoeic dermatitis na, mara chache, Kaposi sarcoma – lakini mabaka pekee hayathibitishi VVU. Kipimo ndicho cha uhakika.

Hakuna umuhimu wa kiafya wa kuanza kunywa bia au waini nyekundu. Wazo la zamani kwamba waini kidogo hulinda moyo lilitokana na tafiti za uchunguzi zenye makosa (wasiokunywa walijumuisha wagonjwa walioacha pombe); tafiti mpya kubwa (Zhao 2023) hazionyeshi faida ya kupunguza vifo kwa kunywa kidogo, na WHO (2023) inasema hakuna kiwango salama cha pombe kwa saratani. Resveratrol iliyomo kwenye waini ni kidogo sana kuleta faida, na hupatikana pia kwenye zabibu, karanga na beri. Pombe huongeza hatari ya saratani (matiti, ini, koo, utumbo), presha, ini, ajali, na huingiliana na dawa. Kwa moyo bora: mboga, matunda, mazoezi, kutovuta sigara, kudhibiti presha na kisukari.

Homa ya viungo – maumivu, joto au uvimbe kwenye magoti, vifundo, mabega – husababishwa na maambukizi ya virusi (chikungunya, dengue), baridi yabisi na uchakavu wa viungo, gauti, homa ya baridi yabisi baada ya koo kuuma, magonjwa ya kinga (lupus), maambukizi ya bakteria ndani ya kiungo, na majeraha au matumizi kupita kiasi. Kiungo kimoja kilichovimba, chenye joto na homa ni dharura.

Kiunga mwana (kitovu) huunganisha mtoto na kondo tumboni, kikileta chakula na oksijeni. Baada ya kuzaliwa hukatwa, na kipande kidogo kinachobaki hukauka, kuwa cheusi na kudondoka chenyewe kwa kawaida siku 5–15. WHO inashauri kitovu kiwe kikavu na safi (dry cord care) – bila kuweka mafuta, majivu, unga, kinyesi cha ng'ombe, dawa za asili au bandeji. Katika maeneo yenye vifo vingi vya watoto wachanga, chlorhexidine hutumika kwa mwongozo wa taifa. Usikivute ili kidondoke haraka. Unyevu kidogo na damu kidogo wakati kinadondoka ni kawaida; wekundu unaoenea kwenye ngozi, usaha, harufu mbaya au homa ni maambukizi (omphalitis) – dharura.