Maelezo ya majibu ya maswali mbalimbali ya kiafya

Watoto hujifunza kula kwa kuiga wazazi na walezi. Ukila matunda na mboga za majani kila siku, ukinywa maji badala ya soda, na mkila pamoja kama familia, mtoto hukubali vyakula vipya kwa urahisi zaidi, hukataa chakula mara chache, na hukua vizuri kimwili na kiakili.

Watoto huugua mara nyingi kuliko watu wazima kwa sababu kinga yao bado inajifunza – mtoto mdogo huweza kupata mafua 6 hadi 8 kwa mwaka. Magonjwa makuu Tanzania ni nimonia, kuharisha, malaria, utapiamlo, maambukizi ya watoto wachanga, surua, minyoo, maambukizi ya masikio na ngozi, na upungufu wa damu. Mengi huzuilika kwa chanjo kamili, kunyonyesha, lishe bora, chandarua, maji safi na usafi. Kujua dalili za hatari na kumpeleka mtoto kituoni mapema huokoa maisha.

Mtoto wa miezi 8 anahitaji kunyonya maziwa ya mama mara nyingi, pamoja na milo 2 hadi 3 na vitafunio 1 hadi 2 kwa siku. Kila mlo uwe mzito (si uji mwepesi), uwe na chakula cha wanyama (samaki, dagaa, mayai, maini, nyama) kila siku inapowezekana, jamii ya kunde au karanga zilizosagwa, mboga za majani na matunda yaliyopondwa, na kijiko cha mafuta kuongeza nishati. Usimpe asali kabla ya mwaka 1 (hatari ya sumu ya botulism), juisi, soda wala chai. Mtoto asiyeongezeka uzito apimwe kliniki kuangalia utapiamlo na magonjwa.

Chupa ya uzazi kupasuka kabla ya wiki 37 na kabla ya uchungu kuanza (PPROM) hutokea kwa takribani mimba 3 kati ya 100. Huongeza hatari ya kujifungua mtoto njiti, maambukizi ndani ya kizazi na kitovu kutoka kabla ya mtoto. Ni dharura: hospitalini, mama hupewa antibayotiki kuzuia maambukizi na, kati ya wiki 24 na 34, sindano za kotikosteroidi kukomaza mapafu ya mtoto (WHO). Uamuzi wa kusubiri au kuzalisha hutegemea umri wa mimba na dalili za maambukizi.

Usaha kutoka uume au uke hausababishwi na gono peke yake – klamidia, trichomonas na Mycoplasma genitalium husababisha dalili zinazofanana, na mara nyingi huwa pamoja. Ndiyo maana mwongozo wa Tanzania (STG) na WHO hutumia tiba ya dalili (syndromic management): kwa mwanaume mwenye usaha, dawa hutolewa kwa pamoja kufunika gono na klamidia – kwa sasa ceftriaxone ya sindano kwa gono pamoja na dawa ya klamidia (doxycycline au azithromycin) – na mwenza hutibiwa pia. Kwa mwanamke mwenye uchafu, tiba huzingatia pia maambukizi ya uke (BV, trichomonas, fangasi) na dalili za PID. Kama dalili zinaendelea baada ya tiba sahihi (siku 3–7), hatua inayofuata ni kuchunguza: kuambukizwa tena kutoka kwa mwenza, kutomaliza dawa, trichomonas au M. genitalium, au usugu – kwa culture/NAAT na dawa inayolingana. Wenzi wote wa miezi 2 iliyopita watibiwe; msifanye ngono hadi siku 7 baada ya wote kutibiwa na dalili kuisha; pimeni VVU na kaswende. Kujitibu kwa dawa za mtandaoni au za dukani (cipro, Azuma, doxycycline peke yake) hakutibu gono. Makala hii haitoi dozi.

Laetrile (amygdalin, inayoitwa kimakosa "vitamini B17") HAIKINGI wala HAITIBU saratani au shinikizo la juu la damu – tafiti za binadamu hazijaonyesha faida yoyote. Si vitamini. Mwilini hubadilika kuwa sianidi, sumu inayoweza kuua, hasa ikitumiwa kama vidonge au mbegu nyingi za aprikoti. Vyakula vyenye kiasi kidogo vya kawaida ni salama kama sehemu ya mlo, lakini si dawa.