Maelezo ya majibu ya maswali mbalimbali ya kiafya

Watoto husinzia haraka zaidi wakiwa na ratiba ile ile kila siku na utaratibu mtulivu kabla ya kulala – kuoga, kuvaa nguo za kulala, kusoma au kusimulia hadithi, kisha kulala. Mwanga na maudhui ya simu, TV na tableti huchelewesha usingizi; ziwekwe mbali angalau saa 1 kabla ya kulala. Mtoto wa miaka 1 hadi 2 anahitaji saa 11 hadi 14 za usingizi kwa siku; miaka 3 hadi 5 saa 10 hadi 13; miaka 6 hadi 12 saa 9 hadi 12.

ORS (chumvi ya kurejesha maji) ina mchanganyiko maalumu wa sodium, potassium, citrate na glukosi unaosaidia utumbo kufyonza maji. Tafiti zinakadiria ORS hupunguza vifo vya kuharisha kwa watoto kwa takriban asilimia 93. Changanya pakiti nzima kwenye kiasi cha maji safi kilichoandikwa kwenye pakiti (lita 1 au ml 500) – si zaidi wala chini. Mchanganyiko utumike ndani ya saa 24, kisha utupwe. Mtoto apewe kidogo kidogo kwa kikombe au kijiko baada ya kila choo cha maji, pamoja na zinki kwa siku 10–14 na kuendelea kunyonya na kula.

Maumivu madogo ya tumbo wakati wa ujauzito mara nyingi ni ya kawaida: mfuko wa uzazi kutanuka, mishipa ya kushikilia mfuko kuvutika (round ligament – maumivu ya kuchoma pembeni ukisimama haraka), gesi, choo kigumu na kiungulia. Lakini maumivu huweza kuashiria hatari: mimba nje ya kizazi au mimba kuharibika (miezi ya mwanzo), UTI na maambukizi ya figo, kidole tumbo, uchungu kabla ya wakati, kondo kujitenga (maumivu makali yasiyokoma na damu), na pre-eclampsia (maumivu juu ya tumbo upande wa kulia pamoja na kichwa kikali na kuona ukungu). Maumivu makali, yasiyokoma au yenye dalili nyingine yanahitaji kituo cha afya mara moja.

Kumpa kichanga chini ya miezi 6 maji, uji, chai, juisi, maziwa ya ng'ombe au dawa za kienyeji – hata kidogo – huongeza kuharisha na maambukizi, kwa sababu vyakula na vyombo huweza kubeba vijidudu na utumbo wake bado unakomaa. Pia mtoto hushiba na kunyonya kidogo, hivyo maziwa ya mama hupungua na mtoto hukosa kinga zake. Kunyonyesha maziwa ya mama pekee miezi 6 ndiyo kinga bora.

Kiwango cha homoni ya testosterone kwa mwanaume huwa juu zaidi asubuhi, hasa baada ya usingizi mzuri, na hushuka jioni. Ndiyo maana uume husimama asubuhi mara nyingi. Hata hivyo, hakuna ushahidi kwamba ngono ya alfajiri humfanya mwanaume achelewe kumaliza au kuwa na nguvu zaidi – muda bora ni ule mnaoupenda wote wawili. Usingizi wa kutosha, mazoezi, uzito unaofaa na kuepuka pombe na sigara ndivyo vinavyosaidia testosterone na nguvu za kiume.

Mama mwenye kaswende anaweza kumwambukiza mtoto tumboni wakati wowote wa ujauzito. Bila matibabu, huweza kusababisha mimba kuharibika, mtoto kufia tumboni, kuzaliwa njiti, au kaswende ya kuzaliwa (vipele viganjani, ini kuvimba, manjano, mafua ya damu, mifupa kuharibika). Habari njema: kupima mapema kwenye kliniki ya kwanza (kipimo cha haraka cha pamoja cha VVU na kaswende) na sindano ya benzathine penicillin angalau siku 30 kabla ya kujifungua humkinga mtoto karibu kabisa.