Maelezo ya majibu ya maswali mbalimbali ya kiafya

Harufu mbaya kwenye uume mara nyingi hutokana na smegma – mkusanyiko wa mafuta, seli zilizokufa na unyevu chini ya govi kwa wasiotahiriwa – na huisha kwa kuosha kila siku ukivuta govi nyuma. Harufu inayorudi haraka baada ya kuoga, pamoja na wekundu, kuwasha, uchafu au maumivu, huashiria balanitis (fangasi au bakteria), magonjwa ya zinaa (gono, klamidia, trikomonasi), UTI, au govi kubana (phimosis). Kisukari huongeza fangasi zinazojirudia. Kuosha kwa sabuni kali na manukato huweza kuwasha na kuzidisha tatizo.

Miguu na vifundo kuvimba ni kawaida katika miezi ya mwisho ya ujauzito. Mwili hubeba maji zaidi, homoni hulegeza mishipa ya damu, na kizazi kikubwa hubana mishipa inayorudisha damu kutoka miguuni kwenda moyoni. Uvimbe huu huzidi jioni, siku za joto na baada ya kusimama au kukaa muda mrefu, na hupungua baada ya kupumzika na kuinua miguu.

Upungufu wa manii (oligospermia) ni idadi ya mbegu chini ya kiwango cha chini cha WHO (toleo la 6, 2021): milioni 16 kwa mililita au milioni 39 kwa sampuli nzima. Mara nyingi hauna dalili – hugunduliwa wanandoa wanaposhindwa kupata mimba; matatizo ya mwanaume huchangia karibu nusu ya visa vya ugumba. Visababishi ni mishipa ya damu iliyovimba kwenye korodani (varicocele), maambukizi (gono, klamidia, matumbwitumbwi), homoni, joto la korodani, sigara, pombe, bangi, uzito mkubwa, steroid za kujenga misuli, dawa na kemikali, na sababu za kurithi. Kipimo kimoja kibaya hakitoshi – rudia baada ya wiki 3 au zaidi.

Mimba inawezekana kwa ngono siku chache baada ya hedhi, hasa kwa wenye mzunguko mfupi (siku 21–24) ambao huachia yai mapema, kwa sababu mbegu huishi hadi siku 5 ndani ya mwili. Uovuleshaji hutokea karibu siku 14 kabla ya hedhi inayofuata (si lazima siku ya 14 ya mzunguko). Dalili za awali (matiti kuuma, kichefuchefu, uchovu) hazithibitishi mimba – zinafanana na dalili za kabla ya hedhi. Njia za uhakika: hedhi kuchelewa, na kipimo cha mimba cha mkojo siku ya kwanza ya kukosa hedhi au siku 21 baada ya ngono; kipimo cha damu (hCG) huweza kuonyesha mapema zaidi. Kama hutaki mimba: P2 ndani ya saa 72 (mapema zaidi bora) au kitanzi cha shaba ndani ya siku 5, kisha njia ya kudumu ya uzazi wa mpango.

PID (maambukizi ya via vya uzazi) hutibiwa kwa antibiotiki zinazofunika gono, klamidia na bakteria wengine kwa siku 14 kwa mujibu wa CDC na STG. Dalili za kupona: maumivu ya tumbo la chini na nyonga hupungua ndani ya siku 2–3 (saa 72), homa hukatika, uchafu usio wa kawaida hupungua, maumivu wakati wa ngono au uchunguzi hupungua, na nguvu hurudi. Ikiwa hakuna nafuu ndani ya saa 72 za tiba, ni lazima kurudi kituoni – huenda kuna jipu kwenye mirija/ovari (tubo-ovarian abscess), utambuzi tofauti (kidole tumbo, mimba nje ya kizazi, uvimbe wa ovari), au dawa hazifai, na huenda mgonjwa akahitaji kulazwa na dawa za mshipa au ultrasound. Kupona kwa dalili si sababu ya kuacha dawa – maliza siku 14 zote. Mwenza (wenzi wa siku 60 zilizopita) apimwe na kutibiwa, na msifanye ngono hadi wote wamalize tiba na dalili kuisha. Kurudia kipimo cha gono/klamidia baada ya miezi 3 kunashauriwa. PID inayojirudia huongeza hatari ya ugumba na mimba nje ya kizazi. Makala hii haitoi dozi.

Hakuna dawa ya miujiza inayomfanya mwanamke apate mimba haraka bila kujua chanzo cha kuchelewa. Dawa za uzazi hufanya kazi pale chanzo kimegunduliwa, hasa yai kutotoka kwa sababu ya ovari zenye vimbe vingi (PCOS) au matatizo ya homoni. Letrozole sasa ni dawa ya kwanza kwa wanawake wenye PCOS wasiotoa yai, na clomiphene ni mbadala; metformin husaidia baadhi ya wenye PCOS; sindano za homoni (gonadotropins) hutolewa na wataalamu wa uzazi chini ya ufuatiliaji wa karibu.