Maelezo ya majibu ya maswali mbalimbali ya kiafya

Ujazo wa chupa ya chanjo hutofautiana kwa aina ya chanjo. Mfano, chupa moja ya chanjo ya COVID-19 ya Janssen (J&J) ilikuwa na mililita 2.5 – dozi 5 za mililita 0.5 kila moja. Chupa nyingine hubeba dozi 1, 5, 10 au 20. Chupa ikishafunguliwa hutumika ndani ya muda maalumu kama ilivyoelekezwa na mtengenezaji, kisha mabaki hutupwa. Chanjo ya J&J haitumiki sana tena Tanzania.

Njia ya haja kubwa haina ute wa kulainisha na utando wake ni mwembamba, hivyo ngono ya njia hii ina hatari kubwa kuliko ya ukeni: michubuko na mipasuko (fissures), damu, maumivu, bawasiri kuzidi, na maambukizi. Ni njia yenye hatari kubwa zaidi ya kuambukiza VVU kwa tendo moja, pamoja na kaswende, gono, klamidia, herpes, HPV (viungo na saratani ya njia ya haja kubwa) na homa ya ini. Ngono ya nguvu au ya mara kwa mara bila tahadhari huweza kudhoofisha misuli ya kubana. Hatari hupunguzwa kwa kondomu kila mara, kilainishi cha maji, upole, PrEP, chanjo za HPV na homa ya ini B, na kupima mara kwa mara.

Baada ya kujifungua, yai huweza kutoka kabla hedhi ya kwanza haijarudi – kwa hiyo mimba inawezekana bila kuona hedhi. Kwa mama asiyenyonyesha, yai huweza kutoka mapema kama siku 25 baada ya kujifungua (kwa wastani wiki 6–7). Kukamua au kunyonyesha kwa sehemu hupunguza hatari kidogo tu. Kunyonyesha pekee (mchana na usiku, bila vyakula vingine), mtoto chini ya miezi 6 na hedhi haijarudi (LAM) hulinda kwa takriban 98%. Sharti moja likikosekana, tumia njia nyingine ya uzazi wa mpango.

Inashauriwa kuepuka ngono wakati wa siku 28 za PEP na hadi kipimo cha mwisho cha VVU (wiki 12), au kutumia kondomu kila mara. Sababu: PEP haitoi kinga ya 100%; ikiwa umeambukizwa, virusi huwa vingi mwanzoni na unaweza kumwambukiza mwenza; tukio jipya wakati wa PEP huhitaji tathmini; na PEP haikingi magonjwa mengine ya zinaa wala mimba. Ukishiriki ngono, tumia kondomu na kilainishi kwa usahihi. Kama una hatari ya mara kwa mara, baada ya kumaliza PEP unaweza kuhamia moja kwa moja kwenye PrEP – kwa ushauri wa mtoa huduma.

Kujikanda kwa kitambaa cha maji ya uvuguvugu – si ya moto – baada ya kujifungua kwa upasuaji kunaweza kupunguza maumivu ya mgongo, mabega, misuli na gesi, kukifanywa mbali na mshono. Maji ya moto sana huweza kuunguza ngozi, hasa sehemu iliyopoteza hisia baada ya ganzi, na joto juu ya mshono huweza kuongeza uvimbe au kuharibu jeraha. Kujikanda hakusaidii "kurudisha tumbo" wala kusafisha damu ya uzazi; mfuko wa uzazi hurudi wenyewe ndani ya wiki 6. Acha mara moja ukipata maumivu zaidi, damu nyingi, homa au mshono kutoa usaha.

Mzunguko wa hedhi huhesabiwa kuanzia siku ya kwanza ya hedhi moja hadi siku ya kwanza ya inayofuata. Kwa mtu mzima huwa siku 24 hadi 38; kwa wasichana katika miaka ya mwanzo siku 21 hadi 45. Hedhi hudumu hadi siku 8 (mara nyingi 3 hadi 7). Hedhi ya kwanza huja wastani wa miaka 12. Uovuleshaji hutokea karibu siku 14 kabla ya hedhi inayofuata; kwa mzunguko wa siku 28 siku za rutuba ni karibu siku ya 9 hadi 14.