Maelezo ya majibu ya maswali mbalimbali ya kiafya

Kupunguza uzito kwa usalama ni kupoteza mafuta taratibu – takriban kilo 0.5 hadi 1 kwa wiki – huku misuli na afya vikilindwa. Msingi ni kula nishati kidogo kuliko unayotumia kwa muda mrefu: sahani yenye nusu mboga, robo protini (maharage, samaki, kuku, mayai) na robo nafaka zisizokobolewa; kupunguza vinywaji vitamu, vyakula vya kukaanga na vilivyosindikwa; mazoezi dakika 150 hadi 300 kwa wiki pamoja na mazoezi ya nguvu; usingizi wa kutosha na kudhibiti msongo. Hata kupungua asilimia 5 hadi 10 ya uzito hupunguza presha, sukari na lehemu. Kwa baadhi, daktari huweza kuongeza dawa au upasuaji kwa vigezo maalumu.

Kutumia P2 mara kwa mara si hatari kwa maisha na haiharibu kizazi wala kuleta ugumba, lakini huvuruga hedhi, huleta kichefuchefu, kichwa kuuma na matiti kuuma, na hukinga mimba kwa ufanisi mdogo kuliko njia za kudumu. Kama unahitaji P2 kila mwezi, chagua njia ya kudumu ya uzazi wa mpango.

Zoezi bora ni lile utakaloweza kuliendeleza kila siku. WHO hushauri watu wazima wapate dakika 150–300 kwa wiki za mazoezi ya wastani (kutembea haraka, kulima, kuendesha baiskeli) au dakika 75–150 za mazoezi makali, pamoja na mazoezi ya kuimarisha misuli siku 2 kwa wiki; watoto dakika 60 kila siku. Kila harakati huhesabika – kutembea kwenda kazini, kulima bustani, kupanda miti, kazi za nyumbani, kucheza na watoto, michezo ya jamii. Shughuli zinazoleta faida nyingine – chakula, kipato, mahusiano, mazingira – huwa rahisi kuendelezwa. Kukaa muda mrefu bila kusimama ni hatari yenyewe; simama na tembea kila saa.

Kila harakati huhesabika. WHO hushauri dakika 150–300 kwa wiki za shughuli za kiwango cha wastani (kama kutembea haraka) au dakika 75–150 za kiwango cha juu, pamoja na mazoezi ya nguvu siku 2, na kupunguza muda wa kukaa. Tafiti zinaonyesha kutembea hatua 7,000–8,000 kwa siku hupunguza hatari ya kifo, na kutembea dakika 10–15 baada ya kula hushusha sukari ya damu. Kukaa muda mrefu ni hatari hata kwa anayefanya mazoezi, hivyo kusimama na kutembea kila dakika 30–60 husaidia. Mazoezi makali bado yana faida za ziada kwa moyo na misuli – kwa wanaoweza.

Plasebo ni kitu kisicho na dawa hai, mfano kidonge cha sukari, kinachotolewa kama matibabu. Watu wengi hupata nafuu halisi wakipewa plasebo, hasa kwa dalili kama maumivu, kichefuchefu, uchovu na matatizo ya tumbo yasiyo na chanzo cha kimwili. Ubongo hutoa kemikali zake (endorphins, dopamine) kutokana na matarajio, uzoefu wa awali na uhusiano mzuri na mtoa huduma. Upande wa pili ni nocebo – kutarajia madhara huleta dalili. Plasebo haiui bakteria, haipunguzi uvimbe wa saratani wala kushusha sukari ya damu; hivyo haibadilishi matibabu halisi, lakini matumaini na utulivu huongeza ubora wa tiba.

Akili, homoni na kinga vimeunganishwa. Ushahidi mzuri unaonyesha kuwa msongo wa muda mrefu (kupitia homoni ya kotisoli na mfumo wa neva) hudhoofisha baadhi ya kazi za kinga: katika jaribio maarufu (Cohen 1991), watu wenye msongo mkubwa walipata mafua zaidi baada ya kuwekewa virusi, na msongo sugu umehusishwa na vidonda kupona polepole na chanjo kujibu kidogo. Kwa upande wa pili – kwamba fikra chanya, tafakuri au utulivu huimarisha kinga – tafiti ndogo zimeonyesha faida (mf. viashiria vya uchochezi kupungua); tafiti kubwa zinahitajika kuthibitisha kwa wengi. Fikra chanya husaidia pia kwa njia za kawaida: kulala vizuri, kula vizuri, kufanya mazoezi na kufuata tiba. Hazitibu ugonjwa peke yake, na hakuna mtu anayeugua kwa sababu "hakufikiri chanya".