Maswali yanayoulizwa mara kwa mara kuhusu Vitamin

Vitamini zinazoyeyuka kwenye maji ni pamoja na vitamin C na vitamini zote za kundi la B. Mwili hauhifadhi kiasi kikubwa cha vitamini hizi, hivyo zinahitaji kupatikana mara kwa mara kupitia chakula. Kiasi kisichotumika hutolewa kupitia mkojo.

Kwa upande mwingine, vitamin A, D, E na K huyeyuka kwenye mafuta na zinaweza kuhifadhiwa kwenye ini na tishu za mafuta kwa muda mrefu. Hii ndiyo sababu upungufu wake unaweza kuchukua muda kuonekana, lakini pia matumizi ya dozi kubwa za virutubisho yanaweza kusababisha sumu mwilini.

Kutofautisha makundi haya mawili ni muhimu kwa sababu huathiri jinsi vitamini vinavyofyonzwa, kuhifadhiwa na kutumiwa mwilini pamoja na hatari za upungufu au matumizi ya kupita kiasi.

Kwa watu wengi wenye afya, lishe yenye uwiano mzuri inayojumuisha matunda, mboga mboga, nafaka zisizokobolewa, kunde, karanga, maziwa, mayai, samaki na nyama inaweza kutoa vitamini karibu vyote vinavyohitajika.

Hata hivyo, kuna makundi ambayo yanaweza kuhitaji virutubisho, kama wajawazito, watoto wachanga, wazee, watu wenye magonjwa yanayopunguza ufyonzwaji wa virutubisho, watu wanaofuata lishe maalumu na wale wenye upungufu uliothibitishwa kwa vipimo.

Kwa hiyo, si kila mtu anahitaji kutumia virutubisho vya vitamini. Kabla ya kuanza kutumia virutubisho, ni vyema kupata ushauri wa daktari au mtaalamu wa lishe.

Dalili hutegemea aina ya vitamin iliyopungua, lakini baadhi ya dalili za kawaida ni uchovu usioelezeka, kupungua kwa nguvu, ngozi kukauka, nywele kunyonyoka, kuchanika kwenye kona za midomo, maambukizi ya mara kwa mara na vidonda kuchelewa kupona.

Kadiri upungufu unavyoendelea, dalili huwa maalumu zaidi kulingana na vitamin husika. Mfano, upungufu wa vitamin A unaweza kuathiri uwezo wa kuona usiku, vitamin D unaweza kusababisha mifupa kuwa dhaifu, na vitamin C unaweza kusababisha ugonjwa wa scurvy.

Kwa kuwa dalili hizi zinaweza pia kusababishwa na magonjwa mengine, ni muhimu kufanya uchunguzi wa kitaalamu badala ya kujitibu kwa kutumia vitamini bila kujua chanzo cha tatizo.

Hapana. Mwili huhitaji vitamini kwa kiwango kinachofaa, si kwa kiwango kikubwa kupita kiasi. Baada ya mahitaji ya mwili kutimia, kutumia virutubisho zaidi mara nyingi hakuongezi faida za kiafya.

Baadhi ya vitamini, hasa A, D, E na K, vinaweza kujikusanya mwilini na kusababisha sumu endapo vitatumika kwa dozi kubwa kwa muda mrefu. Hata vitamini vinavyoyeyuka kwenye maji kama vitamin C na B6 vinaweza kusababisha madhara vikizidishwa.

Njia bora ni kupata vitamini kwa kiwango kinachopendekezwa kupitia lishe bora na kutumia virutubisho pale tu vinapohitajika kitabibu.

Ndiyo. Baadhi ya vitamini, hasa vitamin C na vitamini vya kundi la B, hupungua zinapopikwa kwa muda mrefu au kwenye joto kali kwa sababu huyeyuka kwenye maji na huharibiwa kirahisi na joto.

Kwa mfano, kuchemsha mboga kwa muda mrefu kunaweza kupunguza kiasi kikubwa cha vitamin C na folate. Maji ya kuchemshia yakimwagwa, sehemu ya vitamini hivyo hupotea pia.

Ili kuhifadhi virutubisho, ni vyema kupika kwa mvuke, kuchemsha kwa muda mfupi au kula baadhi ya matunda na mboga mbichi pale inapowezekana na salama.

Si watoto wote wanahitaji virutubisho vya vitamini. Watoto wengi wanaokula lishe yenye uwiano mzuri hupata vitamini vya kutosha kupitia chakula.

Hata hivyo, baadhi ya watoto wanaweza kuhitaji virutubisho kutokana na umri wao, kuzaliwa kabla ya wakati, magonjwa fulani au ulaji usiotosheleza. Mfano, watoto wachanga wanaonyonya maziwa ya mama pekee wanaweza kuhitaji vitamin D kulingana na miongozo ya afya ya nchi husika.

Ni muhimu kutompa mtoto virutubisho bila ushauri wa daktari, kwa kuwa baadhi ya vitamini vinaweza kuwa na madhara vikizidishwa.

Ndiyo. Baadhi ya vitamini vinaweza kuathiri jinsi dawa zinavyofanya kazi au dawa zinaweza kupunguza kiwango cha vitamini mwilini. Mfano, vitamin K inaweza kuathiri dawa za kupunguza damu kama warfarin.

Aidha, baadhi ya dawa za kifua kikuu, kifafa na magonjwa mengine zinaweza kuongeza hatari ya upungufu wa vitamini fulani kama vitamin B6 au folate.

Kwa hiyo, ni muhimu kumjulisha daktari kuhusu virutubisho vyote unavyotumia kabla ya kuanza dawa mpya au kufanyiwa matibabu.

Sio kila mtu anahitaji vipimo kabla ya kutumia virutubisho, lakini kwa watu wenye dalili za upungufu au magonjwa yanayoweza kuathiri kiwango cha vitamini, vipimo vinaweza kusaidia kubaini tatizo kwa usahihi.

Vipimo vya damu vinaweza kufanyika kupima baadhi ya vitamini kama vitamin D, vitamin B12 na wakati mwingine folate. Hii humwezesha daktari kuchagua matibabu sahihi na dozi inayofaa.

Kutumia virutubisho bila kujua kama kuna upungufu kunaweza kuchelewesha utambuzi wa magonjwa mengine au kusababisha matumizi yasiyo ya lazima.

Njia bora ni kula lishe yenye mchanganyiko wa vyakula mbalimbali kila siku. Hii inajumuisha matunda ya aina tofauti, mboga za majani, nafaka zisizokobolewa, kunde, karanga, maziwa na bidhaa zake, mayai, samaki na nyama kwa kiasi kinachofaa.

Pia ni muhimu kupata mwanga wa jua kwa kiwango kinachofaa kwa ajili ya vitamin D, kufanya mazoezi, kuepuka uvutaji wa sigara na matumizi ya pombe kupita kiasi, pamoja na kutibu magonjwa yanayoweza kuathiri ufyonzwaji wa virutubisho.

Virutubisho vya vitamini vinapaswa kutumiwa kama nyongeza pale vinapohitajika, si kama mbadala wa lishe bora. Lishe yenye uwiano mzuri ndiyo msingi mkuu wa kupata vitamini na virutubisho vingine vinavyohitajika kwa afya njema.