Bamia ni nini?

Bamia ni maganda machanga ya mbegu ya mmea wa bamia. Maganda yake huwa yamepinda kidogo na kuwa membamba kuelekea ncha, huku urefu wake ukiwa takriban sentimita 5–18. Ngozi yake huwa ya kijani na yenye manyoya madogo, wakati ndani kuna mbegu nyingi laini za rangi nyeupe zilizopangwa kwa urefu wa ganda.

Bamia inapopikwa hutoa ute unaofanya kimiminika kuwa kizito na inaweza kuipa mboga hiyo hali ya kunata au kuwa na ute.

Familia: Malvaceae

Jina la kisayansi: Hibiscus esculentus

Majina ya kawaida: Bamia, Okra, lady’s finger, gumbo, bindi, bamia

Bamia ina vitamini C kwa wingi na ni chanzo kizuri cha magnesiamu.

Faida za Bamia Kiafya

1. Husaidia kuimarisha kinga ya mwili

Bamia ni chanzo kizuri cha vitamini C, kirutubisho muhimu kinachosaidia utendaji wa mfumo wa kinga. Vitamini C hushiriki katika kusaidia seli za kinga kufanya kazi vizuri na pia hufanya kazi kama antioksidanti inayosaidia kulinda seli dhidi ya uharibifu unaoweza kusababishwa na free radicals. Nusu kikombe cha bamia iliyokatwa, takriban gramu 80, hutoa karibu 13 mg ya vitamini C.

2. Huchangia afya ya mifupa na misuli

Bamia ina magnesiamu, madini yanayohitajika katika kazi nyingi za mwili, ikiwemo utendaji wa misuli na neva pamoja na afya ya mifupa. Nusu kikombe cha bamia hutoa takriban 46 mg ya magnesiamu. Pia ina kalishiamu na fosforasi, ambazo hushiriki katika kujenga na kudumisha mifupa na meno.

3. Husaidia afya ya mfumo wa mmeng'enyo wa chakula

Bamia ina nyuzi lishe, ambazo husaidia kuongeza ujazo wa kinyesi na kusaidia mwendo wa kawaida wa chakula kwenye utumbo. Nusu kikombe cha bamia hutoa takriban gramu 2 za nyuzi lishe. Pia, bamia inapokatwa au kupikwa hutoa ute unaosaidia kufanya kimiminika kuwa kizito, ute huu unatokana na kampaundi zenye nyuzi zinazoweza kusaidia kuongeza ulaini wa chakula kwenye mfumo wa mmeng'enyo.

4. Huchangia udhibiti wa sukari kwenye damu

Nyuzi lishe zilizomo kwenye bamia zinaweza kusaidia kupunguza kasi ya mmeng'enyo na ufyonzwaji wa kabohaidreti, hivyo kusaidia kudhibiti ongezeko la sukari kwenye damu baada ya kula. Bamia pia ina kabohaidreti kiasi, huku nyuzi zake zikiongeza thamani yake katika mlo wenye uwiano. Hata hivyo, bamia haipaswi kuchukuliwa kama tiba ya kisukari.

5. Husaidia kulinda seli dhidi ya uharibifu wa oksidishaji

Bamia ina vitamini C, vitamini E na kampaundi mbalimbali za mimea zenye uwezo wa kufanya kazi kama antioksidanti. Kampaundi hizi husaidia kupunguza athari za radiko huruna kulinda seli dhidi ya uharibifu wa oksidishaji. Uwepo wa kampaundi hizi huifanya bamia kuwa sehemu yenye thamani katika lishe yenye mboga mbalimbali.

6. Huchangia afya ya moyo na mishipa ya damu

Bamia ina nyuzi lishe, potasiamu, magnesiamu na kampaundi za mimea zinazoweza kuchangia afya ya moyo. Potasiamu na magnesiamu ni muhimu katika utendaji wa kawaida wa misuli na mfumo wa moyo na mishipa, huku nyuzi lishe zikisaidia lishe yenye afya kwa ujumla. Nusu kikombe cha bamia hutoa takriban 258 mg ya potasiamu na 46 mg ya magnesiamu.

7. Huchangia afya ya macho

Bamia ina vitamini A, pamoja na kampaundi za carotenoids zinazohusishwa na afya ya macho. Vitamini A ni muhimu kwa utendaji wa kawaida wa retina na uwezo wa kuona, hasa katika mwanga hafifu. Nusu kikombe cha bamia hutoa takriban 46 RE za vitamini A.

8. Husaidia katika lishe yenye udhibiti wa uzito

Bamia ina nishati kidogo lakini ina maji mengi na nyuzi lishe. Nusu kikombe cha bamia hutoa takriban kalori 26, huku ikiwa na karibu asilimia 90 ya maji. Mchanganyiko huu unaweza kusaidia kuongeza ujazo wa chakula bila kuongeza nishati nyingi, hivyo kuifanya bamia kuwa chaguo zuri katika lishe yenye lengo la kudhibiti uzito.

9. Hutoa virutubisho muhimu kwa mwili

Mbali na vitamini C na magnesiamu, bamia ina folate, vitamini B6, thiamin, niasini, kalishiamu, potasiamu, fosforasi na manganese. Folate na vitamini B6 hushiriki katika michakato mbalimbali ya mwili, ikiwemo utengenezaji wa seli na kimetaboliki ya virutubisho, wakati madini kama potasiamu na magnesiamu husaidia kazi za misuli, neva na mifumo mingine ya mwili.

10. Ina kampaundi za mimea zenye thamani ya kiafya

Bamia ina kampaundi mbalimbali za mimea, ikiwemo polyphenols, flavonoids na carotenoids, ambazo zimechunguzwa kutokana na shughuli zao za antioksidanti na athari nyingine za kibayolojia. Kampaundi hizi huongeza thamani ya bamia zaidi ya vitamini na madini pekee na zinaweza kuchangia katika lishe inayosaidia afya kwa ujumla.

Aina za Bamia

Kuna aina nyingi za bamia zinazotofautiana kwa rangi, umbo na muundo wa uso wa ganda. Baadhi huwa na rangi ya kijani iliyokolea au nyepesi, nyingine huwa nene au nyembamba, na maganda yanaweza kuwa na mistari au kuwa laini.

Aina zinazojulikana ni pamoja na:

• Clemson Spineless – ina maganda ya kijani cha wastani yenye pembe.

• Emerald – ina maganda ya kijani kilichokolea, yenye umbo la mviringo na uso laini.

• Lee

• Annie Oakley

• Prelude

Asili na Historia

Bamia inaaminika kuwa ilitokea eneo la Mashariki ya Karibu na baadaye ikaenea Afrika Kaskazini na Mashariki ya Kati kabla ya kufika Amerika mwanzoni mwa miaka ya 1700.

Jina okra linahusishwa na neno la lugha ya Twi kutoka Gold Coast ya Afrika, nkruman. Katika maeneo mbalimbali duniani bamia pia hujulikana kwa jina gumbo na majina mengine ya kikanda.

Haijulikani kwa uhakika kama bamia iliingizwa Marekani na watumwa kutoka Afrika Magharibi au wakoloni Wafaransa wa Louisiana. Hata hivyo, umaarufu wake mkubwa katika maeneo ya kusini mwa Marekani uliifanya kuwa sehemu muhimu ya vyakula vya eneo hilo, hasa katika mapishi ya gumbo.

Ukweli wa Kibotania

Bamia ni mmea wa kitropiki wa familia Malvaceae, familia inayohusisha pia pamba. Mmea unaweza kukua hadi takriban mita 0.9–1.5 kwa urefu.

Huanzisha maua takriban siku 60 baada ya mbegu kuota. Maua yake huwa na rangi ya manjano iliyopauka na katikati yenye rangi ya maroon. Baada ya maua kunyauka, hutengeneza maganda machanga ya mbegu ambayo huvunwa baada ya siku chache.

Bamia ya kawaida haipaswi kuchanganywa na Chinese okra, ambayo pia hujulikana kama dishcloth gourd, sponge gourd au loofah.

Muundo wa Virutubisho

Bamia ina maji mengi na nishati kidogo. Pia ni chanzo cha nyuzi lishe, kabohaidreti na kiasi cha protini, pamoja na vitamini na madini mbalimbali.

Kwa kila nusu kikombe cha bamia iliyokatwa (gramu 80), hupatikana takriban:

Jinsi ya kuchagua Bamia

Maganda madogo na machanga ndiyo yenye ubora mzuri zaidi. Chagua bamia zenye urefu wa takriban sentimita 2.5–7.5, zikiwa imara na zisizo na dalili za kuoza.

Bamia iliyokomaa sana huwa ngumu, yenye nyuzi nyingi na inaweza kuwa na ladha hafifu, hivyo haifai kwa matumizi mengi ya kawaida.

Jinsi ya kuhifadhi

Bamia mbichi huharibika kwa urahisi na inashauriwa itumike mapema iwezekanavyo. Inaweza kuhifadhiwa kwenye mfuko wa plastiki ndani ya jokofu kwa siku chache.

Kabla ya kupika, ioshe na ikaushe vizuri, kwa sababu unyevu mwingi unaweza kuongeza ute wake.

Jinsi ya kutumia

Bamia inaweza kuliwa ikiwa mbichi au kupikwa. Inaweza kutumika katika:

• Supu na mchuzi

• Kitoweo

• Gumbo

• Mboga zilizokaangwa

• Mapishi ya kukaanga

• Bamia iliyogandishwa au iliyowekwa kwenye kopo

Bamia ni kiungo maarufu katika gumbo, aina ya kitoweo kinachohusishwa sana na vyakula vya New Orleans Creole nchini Marekani.

Jinsi ya kuandaa na kupika

Ikiwa hutaki bamia iwe na ute mwingi, ioshe kisha ikaushe kabisa kabla ya kuipika. Pia, isipokuwa ikiwa inaongezwa kwenye supu au kitoweo, ni vizuri kuepuka kuikata kabla ya kupika kwa sababu kukata hutoa ute unaofanya kimiminika kuwa kizito.

Njia mojawapo ya kupata bamia laini lakini bado yenye ukakasi kidogo ni kuikaanga kwa mafuta kwa muda mfupi, takriban dakika 5 au chini yake, ikiwa maganda yameachwa mazima.

Tahadhari

Bamia mbichi huharibika kwa urahisi, hivyo inapaswa kuhifadhiwa vizuri na kutumika mapema. Pia, bamia iliyokomaa sana inaweza kuwa ngumu na yenye nyuzi nyingi kuliko maganda machanga.

Hitimisho

Bamia ni mboga yenye vitamini C, magnesiamu, nyuzi lishe, potasiamu, folate na vitamini B6, huku ikiwa na nishati kidogo na maji mengi.Kuongeza bamia katika lishe ni njia rahisi ya kupata virutubisho mbalimbali, na maganda machanga ndiyo yanayofaa zaidi kwa matumizi kwa sababu huwa laini na yenye ubora mzuri.