Chunusi keloidi za kisogo (acne keloidalis nuchae – AKN) ni ugonjwa sugu wa vinyweleo nyuma ya shingo na kisogoni, unaoleta vipele vigumu vinavyowasha, ambavyo baadaye huungana kuwa makovu makubwa kama keloidi na upara. Huwapata zaidi wanaume weusi wanaonyoa nywele fupi sana. Si chunusi za kawaida. Kugundua mapema na kubadili namna ya kunyoa huzuia makovu makubwa.

Acne keloidalis nuchae (AKN) ni uvimbe sugu wa vinyweleo vya nyuma ya shingo (kisogo) na sehemu ya chini ya kichwa. Huanza kama vipele vidogo vigumu, na kwa muda vipele hivi huungana na kutengeneza makovu mazito kama keloidi, na nywele hupotea eneo hilo.

Licha ya jina lake, si chunusi za kawaida na si keloidi halisi; ni aina ya uvimbe wa vinyweleo unaoacha makovu. Haiambukizi.

Takwimu za ugonjwa

AKN huwapata zaidi wanaume wenye asili ya Kiafrika wenye umri wa miaka 14–25 wakati wa kuanza, wenye nywele za kujikunja. Tafiti katika baadhi ya nchi za Afrika zimeonyesha kiwango cha juu kati ya wanaume vijana, wanamichezo na wanajeshi wanaonyolewa mara kwa mara.

Hapa nchini, kunyoa nywele fupi sana kwa mashine nyuma ya shingo ("kunyoa ngumi" au "kipara") kwenye vinyozi ni sababu inayotajwa mara nyingi.

Visababishi na vihatarishi

• Kunyoa nywele fupi sana nyuma ya shingo kwa mashine au wembe.

• Nywele za kujikunja zinazojikunja kurudi ndani ya ngozi.

• Msuguano wa kola za mashati, kofia na helmeti.

• Joto na jasho.

• Vifaa vya kunyoa visivyo safi – bakteria.

• Unene na shingo nene yenye mikunjo.

• Vinasaba na tabia ya ngozi kutengeneza makovu mazito.

Jinsi ugonjwa unavyotokea

Kunyoa karibu sana na msuguano huumiza vinyweleo, na nywele zenye ncha kali hujikunja na kuchoma ngozi. Kinga ya mwili hushambulia nywele hizi kama kitu kigeni, kuleta uvimbe sugu. Uvimbe wa muda mrefu huharibu vinyweleo na kusababisha tishu za makovu (fibrosis) kujikusanya, hivyo vipele huungana kuwa vinundu vikubwa na nywele hazioti tena.

Dalili na viashiria

• Vipele vidogo vigumu nyuma ya shingo na kisogoni, mara nyingi baada ya kunyoa.

• Mwasho, wakati mwingine maumivu.

• Vipele vyenye usaha (maambukizi ya ziada).

• Vipele kuungana kuwa vinundu au makovu makubwa yaliyoinuka kama mkanda.

• Nywele kupotea (upara wa makovu) eneo hilo.

• Nywele kadhaa kutoka kwenye kinyweleo kimoja ("tufted hairs").

• Harufu na usaha kwa hatua za mwisho.

Vipimo

• Uchunguzi wa ngozi – mara nyingi unatosha.

• Kuotesha usaha – kama kuna maambukizi.

• Biopsy – mara chache, kama kuna shaka.

Matibabu

Matibabu ni bora zaidi yakianza mapema, kabla ya makovu makubwa:

• Acha kunyoa nywele fupi sana nyuma ya shingo – acha nywele ziwe angalau milimita 3–5; usitumie wembe.

• Kuepuka msuguano – kola laini, kofia zisizobana.

• Krimu au losheni za steroidi kali kwa muda mfupi – kupunguza uvimbe wa vipele vidogo.

• Krimu za retinoid na sabuni za antiseptiki.

• Antibiotiki za kumeza za muda mrefu (mf. doxycycline) – kwa uvimbe na usaha.

• Sindano ya steroidi ndani ya vinundu (triamcinolone) – kupunguza ukubwa wa vinundu.

• Laser ya kuondoa nywele – hupunguza vipele vipya.

• Upasuaji wa kuondoa eneo lote pamoja na kufunga au kuacha lipone lenyewe – kwa vinundu vikubwa; kwa daktari wa upasuaji mwenye uzoefu, kwa kuwa unaweza kurudi.

Matatizo yanayoweza kutokea

• Makovu makubwa na vinundu.

• Upara wa kudumu nyuma ya kichwa.

• Maambukizi na majipu.

• Harufu na maumivu.

• Kuona aibu na wasiwasi.

Kinga

• Usinyoe nywele fupi sana nyuma ya shingo; acha milimita kadhaa.

• Hakikisha vifaa vya kinyozi ni safi au tumia mashine yako mwenyewe.

• Epuka kola na kofia zinazobana.

• Usibane wala kukwangua vipele.

• Tafuta matibabu mapema vipele vya kwanza vinapotokea.

Lini umwone daktari

• Vipele vigumu nyuma ya shingo vinavyoendelea au kuongezeka.

• Vinundu vinavyokua.

• Usaha, harufu au maumivu.

• Nywele kupotea nyuma ya kichwa.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara