Fangasi kwenye kinena (tinea cruris) ni maambukizi ya fangasi wa ngozi kwenye kinena, mapaja ya ndani na matako, yanayoleta mabaka mekundu yenye mpaka ulioinuka na mwasho mkali. Huchochewa na joto, jasho, unene na nguo zinazobana, na mara nyingi huambatana na fangasi wa miguu. Hutibika kwa krimu za fangasi kwa wiki 2–4.

Fangasi kwenye kinena, kitaalamu tinea cruris (wengine huita "jock itch"), ni maambukizi ya ngozi yanayosababishwa na fangasi wa jamii ya dermatophytes – hasa Trichophyton rubrum, Epidermophyton floccosum na T. mentagrophytes. Fangasi hawa hula keratini, protini iliyo kwenye tabaka la juu la ngozi.

Huathiri eneo la kinena (sehemu ya mavuzi juu ya sehemu za siri), mikunjo ya mapaja, mapaja ya ndani na wakati mwingine matako. Fangasi wa mfuko wa korodani wana makala yao: fangasi kwenye pumbu.

Ni tatizo la kawaida, haliumi sana lakini huwasha na huweza kurudi mara kwa mara.

Takwimu za ugonjwa

Maambukizi ya fangasi wa ngozi ni miongoni mwa magonjwa ya ngozi yanayotokea zaidi duniani, yakiwapata takribani asilimia 20–25 ya watu wakati wowote. Tinea cruris huwapata zaidi wanaume vijana na watu wazima.

Katika hali ya joto na unyevu kama ya Tanzania, hasa pwani, fangasi wa kinena ni wa kawaida sana. Matumizi holela ya krimu zenye steroidi zinazouzwa madukani yamesababisha fangasi sugu na wenye mwonekano usio wa kawaida.

Visababishi na vihatarishi

• Joto na jasho – kazi nzito, michezo, hali ya hewa ya joto.

• Nguo za ndani zinazobana au za nailoni; kukaa na nguo zenye jasho.

• Unene uliokithiri – mikunjo ya ngozi.

• Kisukari na kinga dhaifu (VVU).

• Fangasi wa miguu (tinea pedis) – fangasi huhamishwa kutoka miguuni hadi kinena kupitia mikono au taulo.

• Kuchangia taulo, nguo za ndani au kitanda.

• Kutumia krimu zenye steroidi (mf. zenye betamethasone au clobetasol) – huzidisha fangasi na kubadilisha mwonekano wake (tinea incognito).

Jinsi ugonjwa unavyotokea

Fangasi hukaa kwenye tabaka la juu la ngozi lililokufa na huzaliana kwa urahisi kwenye maeneo yenye joto na unyevu. Huenea kutoka katikati kwenda pembeni kwa mduara, hivyo katikati ya baka huanza kupona huku pembeni pakibaki pekundu na kuinuka. Mwasho hutokana na mwitikio wa kinga dhidi ya fangasi.

Krimu za steroidi hupunguza mwitikio wa kinga, hivyo mwasho hupungua kwa muda lakini fangasi huzaliana zaidi na kuenea.

Dalili na viashiria

• Baka jekundu au kahawia kwenye kinena na mapaja ya ndani, likiwa na mpaka ulioinuka, wenye magamba, na katikati kuwa safi zaidi.

• Mwasho mkali, hasa wakati wa joto au usiku.

• Kuungua kidogo.

• Ngozi kubanduka au kuwa na magamba.

• Baka kuenea kwenda matakoni au tumboni.

• Baada ya kupona, ngozi nyeusi inaweza kubaki na madoa meusi kwa muda.

Vipimo

• Uchunguzi wa ngozi – mara nyingi unatosha.

• Kukwangua magamba na kuchunguza kwa hadubini (KOH) – kuona fangasi.

• Kuotesha fangasi – kwa fangasi sugu au wasiopona.

• Kupima sukari kwa wanaorudiwa mara kwa mara.

• Kuchunguza miguu na kucha – fangasi wa miguu.

Hali zinazofanana: Candida ya ngozi (wekundu mkali wenye vipele vidogo pembeni, huathiri pumbu), erythrasma (bakteria – rangi ya kahawia bila mpaka ulioinuka), psoriasis ya mikunjo, mzio wa mguso.

Matibabu

Kwa mujibu wa STG 2026 (fangasi wa ngozi):

• Krimu za kuua fangasi – mf. clotrimazole, miconazole au terbinafine – paka kwenye baka na sentimita 2 kuzunguka, mara 1–2 kwa siku kwa wiki 2–4, na kuendelea wiki 1–2 baada ya kupona.

• Vidonge vya fangasi (mf. terbinafine, fluconazole, griseofulvin) – kwa maeneo makubwa, fangasi sugu au wasiopona kwa krimu, kwa ushauri wa mtaalamu.

• Tibu fangasi wa miguu wakati huohuo ili usiambukizwe tena.

• Usitumie krimu zenye steroidi au krimu za mchanganyiko (steroidi + fangasi + antibiotiki) bila ushauri.

• Weka eneo kavu: kausha vizuri baada ya kuoga, poda ya fangasi.

Matatizo yanayoweza kutokea

• Kurudia mara kwa mara.

• Kuenea kwenye matako, tumbo au mwili mzima.

• Maambukizi ya bakteria kwa kujikuna.

• Fangasi sugu wenye mwonekano usio wa kawaida kwa matumizi ya steroidi.

• Madoa meusi ya kudumu kwenye ngozi.

Kinga

• Oga kila siku na kausha kinena vizuri kabla ya kuvaa.

• Vaa nguo za ndani za pamba zisizobana; badilisha kila siku na baada ya jasho.

• Usichangie taulo wala nguo za ndani.

• Vaa soksi kabla ya nguo za ndani ukiwa na fangasi wa miguu, ili kuzuia kuhamisha fangasi.

• Dhibiti uzito na kisukari.

• Fua nguo kwa maji ya moto au anika juani.

Lini umwone daktari

• Baka halijapona baada ya wiki 2 za krimu.

• Linaenea au linarudi mara kwa mara.

• Una kisukari au kinga dhaifu.

• Kuna vidonda, usaha au maumivu.

• Huna uhakika kama ni fangasi.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara