Fangasi kwenye pumbu (scrotal fungal infection) ni maambukizi ya fangasi kwenye ngozi ya mfuko wa korodani, mara nyingi aina ya Candida na wakati mwingine fangasi wa ngozi (tinea). Huleta wekundu, mwasho, kuungua, ngozi kubanduka na unyevu. Huchochewa na joto, jasho, kisukari na antibiotiki. Hutibika kwa krimu za fangasi na kuweka eneo kavu.

Ngozi ya pumbu (mfuko wa korodani) ni nyembamba, yenye mikunjo na tezi nyingi za jasho, hivyo ni mahali penye joto na unyevu – mazingira mazuri kwa fangasi. Fangasi kwenye pumbu ni maambukizi ya ngozi hii.

• Candida (fangasi wa hamira) – chanzo cha kawaida zaidi kwenye pumbu; mara nyingi huathiri pia kichwa cha uume na mikunjo ya kinena.

• Fangasi wa ngozi (dermatophytes / tinea) – mara nyingi huanzia kinena; huweza kufika kwenye pumbu, hasa kwa waliotumia krimu za steroidi.

Ni tofauti na fangasi kwenye kinena, ingawa wakati mwingine yote mawili huwepo kwa pamoja. Si ugonjwa wa zinaa kwa maana ya kawaida, ingawa Candida inaweza kupitishwa kati ya wenzi.

Takwimu za ugonjwa

Maambukizi ya fangasi kwenye sehemu za siri za wanaume ni ya kawaida, hasa katika hali ya joto na unyevu kama ya Tanzania, kwa wenye kisukari na kwa wanaume wasiotahiriwa.

Wanaume wengi hutumia krimu za mchanganyiko zenye steroidi kutoka madukani, jambo linalofanya fangasi kudumu na kubadilisha mwonekano wake.

Visababishi na vihatarishi

• Joto, jasho na unyevu – kazi nzito, kukaa muda mrefu, nguo zinazobana.

• Kisukari – hasa kisichodhibitiwa, na dawa za kisukari aina ya SGLT2 (mf. empagliflozin, dapagliflozin).

• Antibiotiki za muda mrefu.

• Kinga dhaifu – VVU, steroidi.

• Unene uliokithiri.

• Krimu zenye steroidi.

• Mwenzi mwenye fangasi ukeni (Candida).

• Kutotahiriwa na usafi duni chini ya ngozi ya mbele.

• Nguo za ndani za nailoni, kutobadilisha nguo zenye jasho.

Jinsi ugonjwa unavyotokea

Candida huishi kwa kawaida kwenye ngozi kwa idadi ndogo. Joto, unyevu, sukari nyingi au kinga kushuka huwaruhusu kuzaliana na kuingia kwenye tabaka la juu la ngozi, wakileta uvimbe, wekundu na ngozi kubanduka. Fangasi wa ngozi (tinea) hula keratini na huenea kwa mduara.

Kujikuna huchubua ngozi nyembamba ya pumbu, huongeza mwasho na huruhusu bakteria kuingia.

Dalili na viashiria

• Mwasho na kuungua kwenye pumbu.

• Wekundu (au ngozi kuwa nyeusi zaidi kwa ngozi nyeusi) wenye unyevu.

• Vipele vidogo vyekundu au vyenye usaha pembeni ya baka – dalili ya Candida.

• Ngozi kubanduka, magamba au kupasuka.

• Harufu.

• Mara nyingi pamoja na wekundu wa kichwa cha uume au kinena.

• Kwa tinea: baka lenye mpaka ulioinuka.

Vipimo

• Uchunguzi wa ngozi – mara nyingi unatosha.

• Kukwangua ngozi kwa hadubini (KOH) au kuotesha fangasi – kwa wasiopona.

• Kipimo cha sukari ya damu – kwa wanaorudiwa mara kwa mara.

• Kipimo cha VVU – kwa fangasi wanaojirudia au makali.

• Vipimo vya magonjwa ya zinaa – kama kuna usaha, vidonda au dalili nyingine.

Hali zinazofanana: mzio au muwasho wa sabuni na krimu, ukurutu, psoriasis, upele (scabies), madhara ya krimu za steroidi.

Matibabu

• Krimu za kuua fangasi – mf. clotrimazole au miconazole (hufanya kazi kwa Candida na tinea), mara 2 kwa siku kwa wiki 2, na kuendelea siku 7 baada ya dalili kupotea.

• Vidonge vya fangasi (mf. fluconazole kwa Candida; terbinafine kwa tinea) – kwa maambukizi makubwa, yanayojirudia au wasiopona, kwa ushauri wa mtaalamu.

• Weka eneo kavu – kausha vizuri baada ya kuoga, poda ya fangasi.

• Usitumie krimu zenye steroidi kali wala krimu za mchanganyiko bila ushauri.

• Kudhibiti kisukari.

• Mwenzi mwenye dalili za fangasi ukeni atibiwe pia.

Matatizo yanayoweza kutokea

• Fangasi kurudi mara kwa mara.

• Maambukizi ya bakteria kwa kujikuna.

• Kuenea kwenye uume na kinena.

• Ngozi kuwa nene, nyeusi au nyembamba (steroidi).

• Kuathiri maisha ya ndoa kwa mwasho na usumbufu.

Kinga

• Oga kila siku na kausha pumbu na kinena vizuri.

• Nguo za ndani za pamba, zisizobana; badilisha kila siku na baada ya jasho.

• Usichangie taulo wala nguo za ndani.

• Kwa wasiotahiriwa: safisha chini ya ngozi ya mbele kila siku.

• Dhibiti kisukari na uzito.

• Epuka krimu za steroidi bila ushauri.

• Tibu fangasi wa miguu na kinena mapema.

Lini umwone daktari

• Dalili hazijapona baada ya wiki 2 za krimu.

• Fangasi wanarudi mara kwa mara.

• Una kisukari au kinga dhaifu.

• Kuna vidonda, usaha, malengelenge au uvimbe wa korodani.

• Huna uhakika kama ni fangasi.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara