Fangasi kwenye njia ya haja kubwa (perianal fungal infection) ni maambukizi ya fangasi, mara nyingi Candida, kwenye ngozi inayozunguka tundu la haja kubwa. Huleta mwasho, wekundu, kuungua na ngozi kuchubuka. Huchochewa na unyevu, kuharisha, antibiotiki, kisukari na nguo zinazobana. Hutibika kwa krimu za fangasi, lakini si kila mwasho wa eneo hilo ni fangasi.

Ngozi inayozunguka tundu la haja kubwa ni ya joto, unyevu na yenye mikunjo – mazingira mazuri kwa fangasi. Fangasi kwenye njia ya haja kubwa mara nyingi husababishwa na Candida, na wakati mwingine fangasi wa ngozi (dermatophytes) wanaoenea kutoka kinena.

Si kila mwasho wa njia ya haja kubwa ni fangasi. Visababishi vingine ni bawasiri, mpasuko wa tundu la haja kubwa, minyoo ya kichochoni, mzio wa sabuni au dawa, psoriasis, ukurutu, magonjwa ya zinaa na, mara chache, saratani.

Takwimu za ugonjwa

Mwasho wa njia ya haja kubwa huwapata takribani asilimia 1–5 ya watu wakati wowote. Fangasi ni mojawapo ya visababishi vya kawaida, hasa katika hali ya joto, kwa wenye kisukari na wanaotumia antibiotiki.

Visababishi na vihatarishi

• Unyevu na jasho – nguo zinazobana, kukaa muda mrefu.

• Kuharisha mara kwa mara na kujisafisha mara nyingi.

• Antibiotiki za muda mrefu.

• Kisukari.

• Kinga dhaifu – VVU, steroidi.

• Unene na msuguano.

• Krimu za steroidi kwenye eneo hilo.

• Usafi duni, au kusafisha kupita kiasi kwa sabuni kali na wipes zenye manukato.

Jinsi ugonjwa unavyotokea

Unyevu na mabaki ya kinyesi hudhoofisha tabaka la juu la ngozi; Candida walio kwenye utumbo na ngozi hupata nafasi ya kuzaliana. Mwitikio wa kinga huleta uvimbe na mwasho, na kujikuna huchubua ngozi zaidi – mzunguko wa mwasho na kujikuna.

Dalili na viashiria

• Mwasho kuzunguka tundu la haja kubwa, mara nyingi zaidi usiku.

• Wekundu au ngozi kuwa nyeusi zaidi.

• Kuungua au maumivu, hasa baada ya kujisaidia.

• Ngozi kuchubuka, kupasuka au kuwa na unyevu.

• Vipele vidogo pembeni ya eneo jekundu (Candida).

• Kuenea kwenye makalio na mapaja ya ndani.

Vipimo

• Uchunguzi wa eneo.

• Kukwangua ngozi kwa hadubini (KOH) au kuotesha fangasi.

• Kipimo cha utepe – minyoo ya kichochoni.

• Sukari ya damu na VVU – kwa yanayojirudia.

• Uchunguzi kwa kidole na proctoscopy – bawasiri, mpasuko, vidonda.

• Vipimo vya magonjwa ya zinaa – kama kuna vidonda au vinyama.

• Biopsy – kwa vidonda visivyopona.

Matibabu

• Krimu za kuua fangasi – mf. clotrimazole au miconazole, mara 2 kwa siku kwa wiki 2, kuendelea siku chache baada ya dalili kupotea.

• Vidonge vya fangasi – kwa maambukizi makubwa au yanayojirudia.

• Weka eneo safi na kavu: osha kwa maji safi baada ya kujisaidia, kausha kwa kugusa (si kusugua).

• Epuka sabuni kali, wipes zenye manukato na krimu za steroidi.

• Nguo za ndani za pamba, zisizobana.

• Tibu chanzo – kuharisha, kisukari, minyoo.

• Krimu ya zinki – kulinda ngozi.

Matatizo yanayoweza kutokea

• Kujirudia.

• Maambukizi ya bakteria kwa kujikuna.

• Ngozi kuwa nene na nyeusi.

• Kuchelewa kugundua chanzo kingine kama saratani au magonjwa ya zinaa.

Kinga

• Weka eneo safi na kavu.

• Nguo za pamba, zisizobana; badilisha baada ya jasho.

• Usitumie sabuni kali wala wipes zenye manukato.

• Dhibiti kisukari.

• Tumia antibiotiki tu unapoandikiwa.

Lini umwone daktari

• Haipone baada ya wiki 2 za krimu.

• Inajirudia mara kwa mara.

• Kuna damu, vinyama, vidonda au uvimbe.

• Maumivu makali wakati wa kujisaidia.

• Una kisukari au kinga dhaifu.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara