Maambukizi ya mfereji wa nje wa sikio (otitis externa, swimmer's ear) ni uvimbe wa ngozi ya mfereji wa sikio unaosababishwa na bakteria au fangasi, mara nyingi baada ya maji kuingia sikioni au kusafisha kwa vijiti. Huleta maumivu makali unapovuta ndewe, muwasho, kuvimba na majimaji. Hutibiwa kwa kusafisha sikio na matone ya dawa.

Mfereji wa nje wa sikio ni njia fupi kutoka ndewe hadi ngoma ya sikio, iliyofunikwa na ngozi nyembamba na nta ya kinga. Otitis externa ni pale ngozi hii inapovimba na kuambukizwa.

Aina

• Iliyosambaa (diffuse) – "swimmer's ear" – mfereji wote huvimba.

• Jipu dogo la mfereji (furunculosis) – kwenye kinyweleo kimoja.

• Fangasi wa sikio (otomycosis) – muwasho mkubwa na uchafu mweupe au mweusi kama pamba.

• Inayoharibu tishu (necrotizing / malignant otitis externa) – adimu lakini hatari; huwapata wazee wenye kisukari na wenye kinga dhaifu.

Ni tofauti na maambukizi ya sikio la kati.

Takwimu za ugonjwa

Ni ya kawaida katika maeneo ya joto na unyevunyevu, kwa waogeleaji, na watu wanaosafisha masikio kwa vijiti vya pamba au vitu vingine. Takribani mtu 1 kati ya 10 hupata maishani.

Visababishi na vihatarishi

• Maji kukaa sikioni baada ya kuogelea au kuoga.

• Kusafisha masikio kwa vijiti vya pamba, kalamu, njiti au kucha – huondoa nta ya kinga na kuchubua ngozi.

• Vifaa vya kusikiliza (earphones) na vifaa vya kusaidia kusikia.

• Unyevunyevu na joto.

• Magonjwa ya ngozi – ukurutu, psoriasis.

• Kemikali za nywele na sabuni kuingia sikioni.

• Kisukari na kinga dhaifu – kwa aina hatari.

Jinsi ugonjwa unavyotokea

Nta ya sikio hufanya mfereji uwe na asidi na kuzuia bakteria na fangasi. Maji au michubuko huondoa kinga hii, ngozi hulainika na kuruhusu bakteria (mara nyingi *Pseudomonas* au *Staphylococcus*) au fangasi kuzaliana. Ngozi huvimba, mfereji hubana, na majimaji hutoka.

Dalili na viashiria

• Maumivu ya sikio – huzidi sana ukivuta ndewe au kubonyeza kifupa kilicho mbele ya sikio.

• Muwasho ndani ya mfereji – hasa kwa fangasi.

• Mfereji kuvimba na kuwa mwekundu.

• Majimaji au usaha kutoka sikioni.

• Kusikia kupungua kwa sababu mfereji umeziba.

• Maumivu wakati wa kutafuna.

• Tezi kuvimba mbele au nyuma ya sikio.

Dalili za aina hatari

• Maumivu makali sana yanayozidi usiku, kwa mzee mwenye kisukari.

• Usaha usiopona kwa matone.

• Uso kupinda au shida ya kumeza.

Vipimo

• Kuangalia sikio kwa kifaa (otoscope) – mfereji uliovimba, uchafu, fangasi.

• Kuotesha usaha – kwa maambukizi yasiyopona au yanayojirudia.

• Kipimo cha sukari kwa maambukizi yanayojirudia au makali.

• CT au MRI – kwa aina inayoharibu tishu.

Matibabu

Kwa mujibu wa STG 2026:

• Kusafisha mfereji kwenye kliniki – kuondoa uchafu ili dawa ifike.

• Matone ya sikio – ya dawa za kuua bakteria (mf. ciprofloxacin), au mchanganyiko wa steroid, dawa za kuua bakteria na za fangasi, kwa takribani wiki 1 hadi 2.

• Utambi (wick) huwekwa sikioni pale mfereji umevimba sana ili matone yaingie.

• Matone ya fangasi kwa otomycosis.

• Dawa za maumivu.

• Sikio liwe kavu wakati wa matibabu – usiogelee.

• Dawa za kuua bakteria za kumeza – pale tu maambukizi yameenea kwenye ngozi ya uso au aina hatari (kwa daktari bingwa).

• Jipu dogo hufunguliwa kutoa usaha.

Matatizo yanayoweza kutokea

• Maambukizi kujirudia au kuwa sugu.

• Mfereji kubana kwa makovu.

• Maambukizi kuenea kwenye ngozi ya uso na shingo.

• Aina inayoharibu tishu – huenea kwenye mifupa ya fuvu, kupooza kwa neva za uso; hatari kwa maisha.

Kinga

• Kausha masikio kwa upole kwa taulo baada ya kuogelea au kuoga; inamisha kichwa kutoa maji.

• Usiingize vijiti vya pamba au vitu vyovyote sikioni – nta hujitoa yenyewe.

• Tumia vizibo vya masikio unapoogelea mara kwa mara.

• Safisha earphones na vifaa vya kusikia.

• Dhibiti kisukari.

Lini umwone daktari

• Maumivu ya sikio yanayozidi ukivuta ndewe.

• Majimaji au usaha kutoka sikioni.

• Muwasho mkubwa ndani ya sikio usioisha.

• Una kisukari na maumivu makali ya sikio.

• Uso kuvimba au kupinda.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara