Magonjwa na saratani mbalimbali

Mkanda wa jeshi (herpes zoster, shingles) ni ugonjwa unaosababishwa na kirusi cha tetekuwanga (varicella-zoster) kuamka tena miaka mingi baada ya tetekuwanga. Huanza na maumivu ya kuwaka moto au kuchoma upande mmoja wa mwili, kisha siku 2 hadi 3 baadaye malengelenge kwa mstari au mkanda upande huo huo – kifuani, mgongoni, usoni au kwingine. Huwapata zaidi wazee na wenye kinga dhaifu (hasa VVU). Dawa za kuzuia virusi (acyclovir) zikianzwa ndani ya saa 72 hupunguza ukali. Mkanda karibu na jicho ni dharura.

Kuoza kwa meno (dental caries) ni meno kuharibika taratibu kutokana na tindikali inayotengenezwa na bakteria wa mdomoni wanapokula sukari kutoka vyakula na vinywaji. Mwanzoni huonekana madoa meupe, kisha kahawia au meusi, kisha matundu. Dalili ni meno kuuma ukila vitamu au baridi, maumivu ya ghafla, harufu mbaya na jipu la jino. Huzuiwa kwa kupiga mswaki mara 2 kwa siku kwa dawa ya meno yenye fluoride, kupunguza sukari na kumwona daktari wa meno mara kwa mara.

Saratani ya kinywa na ulimi hutokea kwenye ulimi, sakafu ya kinywa, mashavu, fizi, midomo na kaakaa. Visababishi vikuu ni tumbaku (kuvuta, ugoro, kutafuna), pombe, kutafuna tambuu (betel), na HPV. Dalili ni kidonda kisichopona kwa wiki 3, mabaka meupe au mekundu, uvimbe mgumu, maumivu ya ulimi au sikio upande mmoja, kumeza kwa shida, meno kulegea na mitoki ya shingo. Ikigunduliwa mapema hutibika vizuri kwa upasuaji na mionzi.

Ndui (smallpox) ni ugonjwa hatari wa kuambukiza uliosababishwa na kirusi cha variola. Ulitokomezwa duniani mwaka 1980 kwa chanjo – kesi ya mwisho ya asili ilikuwa Somalia mwaka 1977. Ulileta homa kali, kisha vipele vilivyoanza usoni na mikononi, vikageuka malengelenge yenye usaha yaliyo na hatua moja kwa wakati mmoja, na kuacha makovu; karibu mtu 3 kati ya 10 walikufa. Leo kirusi kipo maabara mbili tu duniani. Vipele vinavyofanana leo mara nyingi ni tetekuwanga au mpox.