Magonjwa na saratani mbalimbali

Nyuropathi ya pembezoni ni uharibifu wa neva zilizo nje ya ubongo na uti wa mgongo. Mara nyingi huanza kwenye vidole vya miguu na kupanda juu (kama soksi na glavu) kwa ganzi, kuwaka moto, kuchomwa na sindano, maumivu usiku, kupoteza hisia na baadaye misuli kudhoofika. Visababishi vikuu Tanzania ni kisukari, VVU na baadhi ya dawa zake, pombe, upungufu wa vitamini B12, dawa za TB (isoniazid bila pyridoxine) na dawa za saratani. Kudhibiti chanzo na kutunza miguu huzuia vidonda na kukatwa mguu.

Majeraha ya uti wa mgongo ni kuumia kwa uti wa mgongo (neva kuu ndani ya pingili za mgongo), mara nyingi kwa ajali za barabarani (hasa bodaboda), kuanguka kutoka juu (miti, majengo), michezo, kuzama kwenye maji ya kina kifupi na ukatili. Huleta kupooza na kupoteza hisia chini ya eneo lililoumia, kushindwa kudhibiti mkojo na choo, na kwa majeraha ya shingo – kupumua kwa shida. Huduma ya kwanza sahihi (kutosogeza shingo na mgongo) ni muhimu. Matibabu ni ya dharura, kisha urekebishaji wa muda mrefu.

Kuziba kwa mirija ya uzazi ni moja ya visababishi vikuu vya ugumba kwa wanawake Tanzania. Mirija huunganisha ovari na kizazi – mbegu na yai hukutana ndani yake. Mara nyingi huzibwa na makovu ya maambukizi ya via vya uzazi (PID) kutokana na klamidia na kisonono, maambukizi baada ya kutoa mimba au kujifungua, TB ya via vya uzazi, endometriosisi na upasuaji wa tumbo. Mara nyingi haina dalili isipokuwa kushindwa kupata mimba. Hugunduliwa kwa HSG; matibabu ni upasuaji wa mirija au IVF.

Mfupa uliovunjika kawaida huunga ndani ya wiki 6 hadi 12. Kutounga (non-union) ni mfupa kushindwa kuunga baada ya miezi 6 hadi 9 – maumivu yanaendelea na kiungo husogea mahali palipovunjika. Kuunga vibaya (malunion) ni mfupa kuunga ukiwa umepinda, umezunguka au mfupi. Visababishi ni kutonyooshwa na kushikiliwa vizuri, mfupa kukosa damu, maambukizi (osteomyelitis), uvutaji sigara, kisukari, utapiamlo na matibabu ya mfupa ya kienyeji. Hutibiwa kwa upasuaji (vyuma, kupandikiza mfupa) na kutibu maambukizi.