Magonjwa na saratani mbalimbali

Msongo mkali wa kupumua (acute respiratory distress syndrome – ARDS) ni mapafu kushindwa ghafla kwa sababu ya uvimbe mkali unaojaza vifuko vya hewa maji, ndani ya wiki moja baada ya tukio kama nimonia kali, sepsisi, COVID-19, malaria kali, kuvuta matapishi, ajali kubwa, kuungua au kongosho kuvimba. Huleta kupumua kwa shida kunakozidi haraka, kupumua haraka, oksijeni kushuka na midomo kuwa bluu. Ni dharura ya ICU – oksijeni, mashine ya kupumua kwa njia inayolinda mapafu, kulaza kifudifudi na kutibu chanzo.

Shambulio la moyo (myocardial infarction, heart attack) ni sehemu ya misuli ya moyo kufa kwa kukosa damu baada ya mshipa wa damu wa moyo (coronary artery) kuziba ghafla, mara nyingi kwa damu kuganda juu ya mafuta yaliyojikusanya (atherosclerosis). Dalili kuu ni maumivu, kubana au uzito katikati ya kifua kwa zaidi ya dakika 15 yanayoweza kwenda mkono wa kushoto, shingo, taya au mgongo, pamoja na jasho, kupumua kwa shida, kichefuchefu na kizunguzungu. Ni dharura – kila dakika ni misuli ya moyo. Piga simu ya dharura; tafuna aspirin kama si mzio; hospitali hufungua mshipa kwa dawa au stent.

Saratani ya matiti (breast cancer) ni ukuaji usiodhibitika wa seli za titi. Mara nyingi huanza kama kinundu kigumu kisichouma, ngozi ya titi kudidimia au chuchu kuingia ndani. Ikigunduliwa mapema hutibika vizuri kwa upasuaji, dawa za saratani, mionzi na dawa za homoni. Jichunguze matiti kila mwezi.

Saratani ya shingo ya kizazi (cervical cancer) husababishwa hasa na maambukizi ya muda mrefu ya virusi vya HPV. Mwanzoni haina dalili; baadaye huleta damu baada ya tendo la ndoa, damu baada ya kukoma hedhi na uchafu wenye harufu. Inazuilika kwa chanjo ya HPV na uchunguzi wa mara kwa mara (VIA, Pap smear).