Chanjo ya COVID-19: usalama, madhara na nani apate

Jibu kwa ufupi

Jibu kwa ufupi: Chanjo za COVID-19 zimetumika kwa mabilioni ya watu tangu 2021 na zimeokoa mamilioni ya maisha. Hazibadilishi vinasaba, hazina sumaku, hazileti ugumba wala kupunguza watu. Kipaumbele sasa ni kwa makundi yaliyo hatarini; watu wazima wenye afya na watoto wana hatari ndogo ya kuugua vibaya. Kwa ugonjwa wenyewe soma COVID-19.

Maelezo

Nani anashauriwa zaidi (WHO, 2024 na kuendelea)

• Kipaumbele cha juu – wazee (miaka 60 na zaidi), wenye magonjwa sugu (kisukari, moyo, figo, mapafu), wenye kinga dhaifu (VVU isiyodhibitiwa, wanaotumia dawa za saratani), wajawazito, wahudumu wa afya. Hawa hupewa dozi ya ziada kila baada ya miezi 6 hadi 12.

• Kipaumbele cha kati – watu wazima wengine wenye afya: dozi za msingi, dozi za ziada kwa kawaida hazihitajiki.

• Kipaumbele cha chini – watoto na vijana wenye afya; uamuzi kulingana na upatikanaji na sera ya nchi.

Usalama na madhara

• Madhara ya kawaida – mkono kuuma na kuvimba, homa, uchovu, kichwa kuuma, maumivu ya misuli; huisha ndani ya siku 1 hadi 3.

• Hedhi – baadhi ya wanawake hupata mabadiliko madogo ya mzunguko unaofuata; hurudi kawaida.

• Madhara adimu – mzio mkali (dakika chache baada ya chanjo; ndiyo maana unasubiri dakika 15), uvimbe wa moyo (myocarditis) hasa kwa vijana wa kiume baada ya chanjo za mRNA – mara nyingi hupona; kuganda damu kwa nadra sana baada ya baadhi ya chanjo za adenovirus.

• Hatari ya madhara makubwa ni ndogo sana ukilinganisha na hatari za COVID-19 kali.

Ukweli kuhusu imani potofu

• Chanjo hazibadilishi vinasaba (DNA) vyako.

• Hazina sumaku wala chipu.

• Hazileti ugumba na ni salama kwa wanaotafuta mimba – soma COVID-19 kwa mjamzito.

• Hazimpi mtu COVID-19 – hazina kirusi hai.

• Kupima COVID-19 au vipimo vingine kabla ya chanjo hakuhitajiki.

Mambo mengine muhimu

• Chanjo za aina tofauti (mRNA, vector, inactivated) zinaweza kuchanganywa kwa dozi za ziada.

• Aliyewahi kuugua COVID-19 bado hunufaika na chanjo; subiri hadi apone.

• Wenye VVU wanaweza na wanashauriwa kuchanjwa.

• Kunywa pombe kiasi hakuzuii chanjo kufanya kazi, lakini epuka ulevi siku za chanjo.

• Chanjo hupunguza sana ugonjwa mkali; bado unaweza kupata COVID-19 kidogo baada ya chanjo.

Nini cha kufanya

• Uliza kituo cha afya kilicho karibu kuhusu upatikanaji wa chanjo – upatikanaji hubadilika.

• Mwambie mtoa huduma kama una mzio mkali, kinga dhaifu, ni mjamzito au ulipata madhara kwenye dozi iliyopita.

• Kaa dakika 15 kituoni baada ya kuchanjwa.

• Kwa homa au maumivu baada ya chanjo – pumzika, kunywa maji, paracetamol ikihitajika.

• Endelea kujikinga – soma Kujikinga na COVID-19.

Dalili za hatari

Tafuta msaada mara moja ukiwa na, baada ya chanjo:

• Uso au koo kuvimba, kupumua kwa shida, kizunguzungu kikali – mzio mkali.

• Maumivu ya kifua, moyo kwenda kasi au kupumua kwa shida ndani ya wiki 2.

• Kichwa kuuma sana kisichopungua, kuona vibaya, mguu kuvimba au madoa ya damu ngozini ndani ya wiki 4.

Lini umwone daktari

• Una ugonjwa sugu au kinga dhaifu na hujui kama unahitaji dozi ya ziada.

• Madhara yanadumu zaidi ya siku 3.

• Una swali kuhusu chanjo ukiwa mjamzito au unanyonyesha.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara