Madhara ya kutoa mimba

Makala hii ni ya elimu ya afya; haitoi maelekezo ya kutoa mimba. Utoaji mimba unaofanywa kwa njia salama na mtoa huduma aliyefunzwa – kwa dawa au kwa kufyonza kwa upole (MVA) – una hatari ndogo sana na kwa kawaida hauathiri uwezo wa kupata mimba baadaye, wala hauna uhusiano na saratani ya matiti, kwa mujibu wa WHO, ACOG na RCOG. Madhara ya muda mfupi yanayoweza kutokea ni damu nyingi, mabaki ya mimba, maambukizi, na mara chache sana jeraha la mfuko wa uzazi.

Kwa mimba zinazofuata, tafiti zimeonyesha ongezeko dogo la hatari ya kujifungua kabla ya wakati, hasa baada ya kutoa mimba mara nyingi kwa kukwangua kizazi (D&C), ambayo pia huongeza makovu ndani ya kizazi (Asherman syndrome) – ndiyo sababu WHO inapendekeza MVA au dawa badala ya kukwangua. Utoaji mimba usio salama una madhara makubwa zaidi: damu nyingi, sepsis, kutobolewa kwa kizazi, ugumba na kifo. Huduma ya PAC ni halali Tanzania.

Madhara hutegemea nini?

• Njia iliyotumika – huduma salama kwa njia zinazokubalika kitabibu ina hatari ndogo; njia zisizo salama zina hatari kubwa.

• Anayetoa huduma – mtaalamu aliyefunzwa, kwenye kituo chenye vifaa na huduma ya dharura.

• Umri wa mimba – mimba kubwa zaidi ina hatari zaidi.

• Afya ya mwanamke – upungufu wa damu, magonjwa ya kuganda damu, maambukizi yaliyokuwepo.

• Ufuatiliaji – kupata msaada mapema matatizo yakitokea.

Kwa mimba changa sana soma pia Madhara ya kutoa mimba ya mwezi mmoja, na kwa dawa zinazotumika kitabibu soma Dawa za kutoa mimba.

Madhara ya muda mfupi

Madhara ya muda mrefu

Uzazi wa baadaye

Huduma salama haipunguzi uwezo wa kupata mimba baadaye – uwezo hurudi ndani ya wiki 2. Ugumba unaohusiana na kutoa mimba hutokana hasa na maambukizi yasiyotibiwa yanayoziba mirija ya uzazi, au makovu ndani ya kizazi, ambayo hutokea zaidi baada ya utoaji usio salama – soma Kupata ujauzito baada ya kutoa mimba.

Makovu ndani ya kizazi (Asherman syndrome)

Kukwangua kizazi kwa nguvu, hasa mara kwa mara au pamoja na maambukizi, kunaweza kuacha makovu yanayounganisha kuta za kizazi. Dalili ni hedhi kupungua sana au kukoma na ugumu wa kushika mimba. Hutibiwa kwa hysteroscopy – soma Nina sindromu ya Asherman, nifanyeje?

Mimba zinazofuata

Uchambuzi wa tafiti (2016) ulionyesha kukwangua kizazi (D&C) kunaongeza kidogo hatari ya kujifungua kabla ya wakati katika mimba zinazofuata, na hatari huongezeka kwa D&C nyingi. Dawa au MVA hazijaonyesha ongezeko hili kwa kiasi hichohicho.

Saratani ya matiti

Uchambuzi mkubwa wa tafiti 53 kutoka nchi 16 haukuonyesha uhusiano kati ya kutoa mimba na saratani ya matiti.

Afya ya akili

Tafiti kubwa za ufuatiliaji zimeonyesha huduma salama haiongezi hatari ya magonjwa ya akili ya muda mrefu. Baadhi ya wanawake hupata huzuni, majuto au wasiwasi, hasa wasiopata msaada au waliolazimishwa; ushauri nasaha husaidia.

Utoaji mimba usio salama

Utoaji usio salama – kwa vijiti, kemikali, mitishamba ukeni, vidonge vya mitaani bila uchunguzi, au mtu asiye na ujuzi – ndio chanzo cha madhara mengi makubwa na vifo vingi vya akina mama vinavyozuilika. Madhara yake ni pamoja na damu nyingi, sepsis, kutobolewa kwa kizazi na utumbo, sumu ya kemikali, ugumba na kifo. Soma Je, unaweza kufa kwa kutoa mimba?

Kupunguza madhara

• Tafuta msaada wa kituo cha afya mapema – huduma ya PAC ni halali na hutolewa bila kumhukumu mwanamke.

• Usitumie vitu au mitishamba ukeni.

• Hudhuria ufuatiliaji baada ya mimba kutoka.

• Anza njia ya uzazi wa mpango mapema – soma Uzazi wa mpango baada ya kutoa mimba.

• Tibu maambukizi yoyote mapema.

Dalili za hatari: nenda hospitali mara moja

• Damu nyingi kupita kiasi.

• Homa ya zaidi ya saa 24 au inayoanza siku zinazofuata.

• Maumivu makali yasiyopungua, au tumbo kuvimba na kuwa gumu.

• Ute wenye harufu mbaya.

• Kizunguzungu, kuzimia au maumivu upande mmoja na bega.

Maswali mengine yanayoulizwa na wasomaji

Mapigo ya moyo kwenda kasi baada ya kutoa mimba yanaashiria nini?

Mapigo ya moyo kwenda kasi (tachycardia) yanaweza kuashiria kupoteza damu nyingi (upungufu wa damu), maambukizi, au msongo wa mawazo na hofu baada ya tukio. Ni dalili muhimu kufuatiliwa na kumwona daktari haraka.

Baada ya kutoa mimba, mwanamke anaweza kupata hedhi tena lini?

Kwa kawaida hedhi hurudi ndani ya wiki 4–8 baada ya kutoa mimba, lakini inaweza kuchelewa zaidi kulingana na homoni na hali ya mwili wa mwanamke.

Je, inawezekana kupata ujauzito mara moja baada ya kutoa mimba?

Ovulation (Kuachiwa kwa yai) inaweza kutokea mapema ndani ya wiki mbili baada ya kutoa mimba, hivyo mwanamke anaweza kupata ujauzito tena bila kutumia njia za uzazi wa mpango.

Je, utoaji mimba unaweza kuathiri uwezo wa kupata watoto baadaye?

Kwa kawaida, utoaji mimba wa kitaalamu na salama hauathiri uwezo wa kupata watoto. Hata hivyo, upasuaji usio salama au maambukizi mabaya unaweza kuleta makovu kwenye kizazi na kuathiri uzazi.

Ni dalili zipi hatari baada ya kutoa mimba zinazohitaji matibabu ya haraka?

Dalili hatari ni pamoja na kutokwa damu nyingi isiyokoma, maumivu makali ya tumbo, homa, majimaji yanayonuka ukeni, kizunguzungu kikali, au kupoteza fahamu.

Mwanamke anaweza kufanya tendo la ndoa lini baada ya kutoa mimba?

Inashauriwa kusubiri angalau wiki mbili au mpaka kutokwa damu kukome kabisa ili kupunguza hatari ya maambukizi.

Je, dawa za maumivu zinaweza kutumika baada ya kutoa mimba?

Dawa za maumivu kama paracetamol au ibuprofen zinaweza kutumika chini ya ushauri wa daktari. Epuka dawa za kienyeji au bila maelekezo ya kitaalamu.

Mwanamke anapaswa kula vyakula gani baada ya kutoa mimba?

Anashauriwa kula vyakula vyenye madini chuma (kama mboga za majani, nyama nyekundu, maini, dengu), vyakula vyenye protini, na kunywa maji ya kutosha kusaidia mwili kurejesha nguvu na damu.

Je, ni muhimu kumwona daktari kwa uchunguzi baada ya kutoa mimba?

Ni muhimu. Uchunguzi wa daktari baada ya wiki 1–2 husaidia kuhakikisha kizazi kimesafika vizuri, kuangalia hali ya damu, na kupata ushauri wa uzazi wa mpango endapo mwanamke hataki kupata ujauzito haraka.

Je, ni kawaida kuumwa kichwa sana baada ya kutoa mimba?

Maumivu ya kichwa yanaweza kutokea baada ya kutoa mimba, lakini si kila maumivu ya kichwa yanayotokea wakati huo husababishwa na utoaji wa mimba. Wakati mwingine inaweza kuwa ni bahati tu na maumivu yakasababishwa na mambo mengine kama uchovu, kukosa usingizi, njaa, upungufu wa maji mwilini, msongo wa mawazo, migraine au ugonjwa mwingine.

Hata hivyo, baada ya kutoa mimba, maumivu ya kichwa yanaweza pia kuhusiana na kupoteza damu nyingi na upungufu wa damu, upungufu wa maji mwilini, mabadiliko ya homoni au maambukizi, hasa kama kuna dalili nyingine zinazoambatana nayo. Unaweza kupumzika, kunywa maji ya kutosha na kutumia paracetamol kama unaruhusiwa kuitumia na kufuata maelekezo ya dawa.

Nenda hospitali haraka ikiwa maumivu ya kichwa ni makali sana, yameanza ghafla au yanaongezeka, au kama una damu nyingi ukeni, homa, maumivu makali ya tumbo, kizunguzungu, kuzimia, udhaifu mkubwa, kuona kwa shida au kutapika sana. Dalili hizi zinahitaji uchunguzi ili kubaini kama kuna tatizo linalohusiana na utoaji wa mimba au sababu nyingine ya kiafya.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara