Dawa za kutoa mimba

Makala hii ni ya elimu ya afya; haitoi maelekezo ya kutumia dawa wala dozi. Dawa kuu mbili hutumika kitabibu kusitisha mimba ya mwanzo: mifepristone, inayozuia homoni ya projesteroni ambayo mimba inaihitaji ili kuendelea, na misoprostol, inayofanya mfuko wa uzazi kukaza na shingo ya kizazi kulainika ili mimba itoke. Zikitumika pamoja kwa mujibu wa WHO, ufanisi ni mkubwa zaidi kuliko misoprostol peke yake. Misoprostol pia hutumika kutibu mimba iliyoharibika na kuzuia damu nyingi baada ya kujifungua.

Dawa hizi zinahitaji uchunguzi kabla ya kutumika: kuthibitisha umri wa mimba, kuhakikisha mimba haiko nje ya kizazi (dawa haiitoi na huchelewesha matibabu ya dharura), kujua kama kuna kitanzi ndani, matatizo ya damu kuganda, upungufu mkubwa wa damu au mzio. Tanzania, kusitisha ujauzito kunaruhusiwa kisheria kwa sababu za kulinda maisha na afya ya mama kwa uamuzi wa wataalamu, na huduma ya baada ya mimba kutoka (PAC) ni halali kwa kila mwanamke mwenye matatizo.

Dawa hizi ni nini?

Misoprostol pia ina matumizi ya kutibu vidonda vya tumbo kwa wanaotumia dawa za maumivu kwa muda mrefu. Matumizi yoyote ya dawa hizi kwa mwanamke mwenye mimba yanahitaji uchunguzi na usimamizi wa mtoa huduma.

Kwa nini uchunguzi unahitajika kabla

• Umri wa mimba – ufanisi na usalama hutofautiana kulingana na umri wa mimba; mimba kubwa zaidi huhitaji huduma ya kituo.

• Mimba nje ya kizazi – dawa hizi haziitoi; mwanamke anaweza kutokwa damu kidogo na kudhani imetoka wakati mimba ya mrija inakua na kuweza kupasuka.

• Kitanzi ndani ya kizazi – kitolewe kwanza.

• Magonjwa kama upungufu mkubwa wa damu, matatizo ya kuganda damu, ugonjwa mkali wa ini, figo au tezi za adrenal, au pumu kali isiyodhibitiwa.

• Mzio wa dawa hizi.

• Upatikanaji wa huduma ya dharura – mwanamke anahitaji kufika kituo cha afya haraka endapo damu itakuwa nyingi.

Kinachotarajiwa na madhara

• Maumivu kama ya hedhi nzito na damu nyingi kuliko hedhi, mabonge na vipande vya mimba – ndani ya saa chache.

• Kichefuchefu, kutapika, kuharisha, baridi au homa ndogo ya muda mfupi.

• Damu hupungua ndani ya siku chache; matone madogo huweza kuchukua hadi wiki 2 – soma Hedhi baada ya kutoa mimba na Maumivu ya tumbo baada ya kutoa mimba.

• Kwa wachache: mimba kutotoka kikamilifu au kuendelea, damu nyingi, au maambukizi – soma Madhara ya kutoa mimba.

Hatari za kutumia bila usimamizi

• Kutotambua mimba nje ya kizazi, inayoweza kupasuka na kuua.

• Damu nyingi kupita kiasi bila msaada wa haraka.

• Mimba kutoka sehemu tu na mabaki kupata maambukizi.

• Mimba kuendelea baada ya dawa, ikiwa na hatari ya kasoro kwa mtoto.

• Vidonge bandia au vilivyoharibika vinavyouzwa mitaani na mitandaoni.

• Kuchelewa kutafuta msaada kwa hofu ya kuhukumiwa.

Kuthibitisha mimba imetoka

Damu nzito ikifuatiwa na damu kupungua, maumivu kupungua, na dalili za ujauzito kupotea ndani ya wiki moja ni ishara nzuri. Kipimo cha mimba cha mkojo wiki 3 hadi 4 baadaye kinapaswa kuwa hasi. Soma Utajuaje mimba imetoka baada ya kutumia misoprostol, Kipimo cha mimba kwa mkojo baada ya kutoa mimba na Dalili za utoaji mimba usio kamili.

Huduma ya PAC na uzazi wa mpango

• PAC hujumuisha kutibu damu nyingi na maambukizi, kuondoa mabaki kwa dawa au MVA, ushauri nasaha na uzazi wa mpango; ni halali na hutolewa kwenye vituo vya afya.

• Uwezo wa kushika mimba hurudi ndani ya wiki 2; njia nyingi za uzazi wa mpango zinaweza kuanzwa mara moja – soma Uzazi wa mpango baada ya kutoa mimba.

Dalili za hatari: nenda hospitali mara moja

• Kujaza pedi mbili kubwa kila saa kwa saa 2 mfululizo.

• Homa inayodumu zaidi ya saa 24, au homa inayoanza siku zinazofuata.

• Maumivu makali yasiyopungua, au maumivu upande mmoja na bega.

• Ute wenye harufu mbaya.

• Kizunguzungu, kuzimia au mapigo ya moyo kwenda mbio.

• Kutotokwa damu kabisa, au dalili za ujauzito kuendelea baada ya wiki moja.

Maswali mengine yanayoulizwa na wasomaji

Je, ni muda gani baada ya kutumia dawa za kutoa mimba ndipo damu huanza kutoka?

Muda wa kuanza kutokwa na damu hutofautiana kati ya wanawake. Wengi huanza kuona damu ndani ya saa chache baada ya kutumia misoprostol, lakini kwa baadhi inaweza kuanza mapema zaidi au kuchelewa kidogo.

Kutokwa na damu na maumivu ni sehemu inayotarajiwa ya mchakato wa dawa kufanya kazi. Hata hivyo, ikiwa damu haijaanza kutoka baada ya muda ambao mtoa huduma alikuelekeza au una wasiwasi kuhusu hali yako, ni muhimu kuwasiliana na mtoa huduma wa afya kwa ushauri.

Je, hedhi hurudi lini baada ya kutumia dawa za kutoa mimba?

Kwa wanawake wengi, hedhi ya kwanza hurudi ndani ya wiki 4 hadi 8 baada ya ujauzito kutoka. Muda huu unaweza kutofautiana kulingana na jinsi mwili unavyorejea katika hali yake ya kawaida na kiwango cha homoni za ujauzito kushuka.

Ikiwa hedhi haijarudi baada ya muda huu, au umepata dalili zinazoashiria ujauzito mwingine, ni vyema kufanya kipimo cha ujauzito na kumwona mtoa huduma za afya kwa tathmini zaidi.

Je, unaweza kupata ujauzito tena mara baada ya kutumia dawa za kutoa mimba?

Uwezo wa kushika mimba unaweza kurejea haraka baada ya ujauzito kutoka. Kwa baadhi ya wanawake, yai linaweza kutoka kabla hata ya hedhi ya kwanza kurudi, hivyo ujauzito mwingine unaweza kutokea ikiwa watafanya ngono bila kutumia njia ya uzazi wa mpango.

Kwa sababu hiyo, wanawake ambao hawapangi kupata ujauzito mara moja wanashauriwa kuzungumza na mtoa huduma za afya kuhusu njia inayowafaa ya uzazi wa mpango baada ya mchakato kukamilika.

Je, ni lini unapaswa kwenda hospitali baada ya kutumia dawa za kutoa mimba?

Baadhi ya dalili zinaweza kuonyesha kuwa unahitaji huduma ya haraka. Hizi ni pamoja na kutokwa na damu nyingi kiasi cha kulowanisha pedi mbili au zaidi kwa saa kwa saa mbili mfululizo, maumivu makali yasiyopungua baada ya kutumia dawa za maumivu, homa ya 38°C au zaidi inayodumu, harufu mbaya kutoka ukeni, kuzimia au kizunguzungu kikali.

Dalili hizi zinaweza kuashiria kutokwa na damu nyingi, maambukizi au ujauzito kutotoka kikamilifu, hivyo zinahitaji tathmini ya haraka katika kituo cha afya.

Je, matumizi ya dawa za kutoa mimba yanaweza kuathiri kipimo cha ujauzito?

Baada ya ujauzito kutoka, homoni ya ujauzito (hCG) haipotei mwilini mara moja. Kutokana na hali hiyo, kipimo cha ujauzito kinaweza kuendelea kuonyesha majibu chanya kwa siku au wiki kadhaa baada ya kutumia dawa.

Kwa hiyo, kufanya kipimo mapema sana kunaweza kutoa majibu yanayochanganya. Mtoa huduma anaweza kukushauri muda unaofaa wa kurudia kipimo au kufanya kipimo cha beta-hCG au ultrasound ikiwa kuna shaka kuhusu matokeo.

Je, ni salama kununua dawa za kutoa mimba mtandaoni au kutoka kwa watu binafsi?

Ubora na usalama wa dawa zinazouzwa nje ya mfumo rasmi wa huduma za afya hauwezi kuhakikishwa. Baadhi ya bidhaa zinaweza kuwa bandia, zenye dozi isiyo sahihi au kuhifadhiwa katika mazingira yasiyofaa, jambo linaloweza kupunguza ufanisi au kuongeza hatari ya madhara.

Kwa usalama wa afya, ni muhimu kupata ushauri kutoka kwa mtoa huduma wa afya na kupata dawa kupitia vyanzo vinavyoaminika vinavyofuata sheria na miongozo ya nchi husika.

Je, ni lini unaweza kuanza kutumia njia ya uzazi wa mpango baada ya kutumia dawa za kutoa mimba?

Wanawake wengi wanaweza kuanza kutumia baadhi ya njia za uzazi wa mpango mara tu baada ya ujauzito kutoka au kulingana na ushauri wa mtoa huduma wa afya. Muda hutegemea aina ya njia inayochaguliwa na hali ya afya ya mwanamke.

Kuanza njia ya uzazi wa mpango mapema kunaweza kusaidia kuzuia ujauzito usiopangwa, hasa kwa sababu uwezo wa kushika mimba unaweza kurejea kabla ya hedhi ya kwanza baada ya ujauzito kutoka.

Je, mchanganyiko wa kitunguu maji, kitunguu swaumu na tangawizi ukichemshwa pamoja na kunywewa unaweza kuharibu mimba?

Hakuna ushahidi wa kisayansi unaothibitisha kuwa mchanganyiko wa kitunguu maji, kitunguu swaumu na tangawizi unaweza kuharibu mimba kwa usalama au kwa ufanisi. Ingawa vyakula hivi hutumika kama sehemu ya lishe na vinaweza kuwa na manufaa mengine ya kiafya vinapotumiwa kwa kiasi cha kawaida, havijathibitishwa kuwa ni dawa za kutoa mimba.

Kutegemea mchanganyiko huu au tiba nyingine za asili ili kujaribu kusitisha ujauzito kunaweza kuwa hatari. Ujauzito unaweza usitoke, ukatoka kwa sehemu na kuacha mabaki ndani ya mfuko wa uzazi, au ukasababisha kutokwa na damu nyingi, maambukizi na kuchelewa kupata matibabu sahihi. Ikiwa mwanamke anashuku kuwa ni mjamzito au anahitaji ushauri kuhusu ujauzito, anapaswa kufika kituo cha afya ili kupata ushauri na huduma salama kulingana na hali yake ya kiafya na sheria zinazotumika katika eneo lake.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara