Mtoto wa miezi 4 anaharisha choo cha kijani, shida ni nini?

Choo cha kijani peke yake mara nyingi si hatari kwa mtoto anayenyonya. Hutokea pale kinyesi kinapopita tumboni haraka, mtoto akinyonya maziwa mengi ya mwanzo kuliko ya mwisho, au akipewa madini ya chuma. Kama mtoto ananyonya vizuri, anakojoa mara nyingi, anaongezeka uzito na hana homa, rangi ya kijani si tatizo.

Kuharisha, yaani choo cha maji mara 3 au zaidi kwa siku au zaidi ya kawaida yake, ni tofauti. Mara nyingi husababishwa na maambukizi, hasa virusi kama rota, na huleta upungufu wa maji haraka kwa mtoto mdogo. Endelea kunyonyesha mara nyingi zaidi, mpeleke kituo cha afya apewe ORS na zinki kwa maelekezo, na angalia dalili za hatari kama kulegea, kukataa kunyonya, macho kuingia ndani, damu kwenye choo au homa.

Sababu za choo cha kijani kwa mtoto mchanga

Sababu	Maelezo	Je, ni hatari?
Maambukizi ya tumbo	Virusi kama rota au bakteria; choo cha maji mara nyingi, homa, kutapika, mtoto kuchoka au kukataa kunyonya	Inahitaji matibabu na ufuatiliaji
Maziwa ya mwanzo mengi	Mtoto akihamishwa titi kabla ya kulimaliza hupata maziwa ya mwanzo yenye sukari nyingi kuliko ya mwisho yenye mafuta; choo huwa kijani na chepesi chenye povu	Si hatari; mwache amalize titi moja kabla ya kuhamia jingine
Chakula au dawa za mama	Baadhi ya vyakula au dawa anazotumia mama zinaweza kubadilisha rangi ya choo cha mtoto	Mara nyingi si hatari
Madini ya chuma	Dawa au maziwa ya kopo yenye chuma hufanya choo kuwa kijani au cheusi-kijani	Si hatari
Mfumo wa chakula kutokomaa	Choo hupita haraka na kubaki kijani	Si hatari kama mtoto yuko mzima
Maziwa ya kopo au vyakula vingine mapema	Maji, uji au maziwa ya ng'ombe kabla ya miezi 6 huleta maambukizi na mvurugiko wa tumbo	Inaweza kuwa hatari; acha na mnyonyeshe pekee

Kwa maelezo ya rangi za kinyesi soma Kinyesi cha kijani kwa mtoto.

Nini cha kufanya mtoto akiharisha

Endelea kumnyonyesha mara nyingi zaidi na kwa muda mrefu kila mara; maziwa ya mama ni muhimu sana kuzuia upungufu wa maji.
Mpeleke kituo cha afya ili apewe ORS na vidonge vya zinki kwa kipimo cha umri wake, na umfundishwe jinsi ya kumpa ORS kidogo kidogo kwa kijiko au kikombe.
Endelea na zinki kwa siku zote ulizoelekezwa, hata kuharisha kukikoma mapema, kwa sababu hupunguza uwezekano wa kuharisha tena miezi inayofuata.
Usimpe dawa za kukata kuharisha, wala antibiotiki bila kuandikiwa; kuharisha kwingi kwa watoto husababishwa na virusi ambavyo antibiotiki haziwezi kutibu.
Usimpe maji ya sukari, soda wala juisi; huongeza kuharisha.
Mbadilishe nepi mara kwa mara na mpake mafuta safi ili kuzuia vidonda vya makalio.

ORS na zinki hutolewa bure kwenye vituo vya afya vya serikali Tanzania.

Dalili za upungufu wa maji mwilini

Kiwango	Dalili
Hakuna upungufu	Mtoto mchangamfu, ananyonya vizuri, anakojoa kawaida
Upungufu wa wastani	Kuchokozeka, kiu kubwa, macho kuingia ndani, ngozi ya tumbo ikibanwa inarudi polepole, kukojoa kidogo
Upungufu mkubwa (dharura)	Kulegea au kupoteza fahamu, kushindwa kunyonya, macho kuingia ndani sana, ngozi kurudi polepole sana, utosi kuzama

Soma zaidi Upungufu wa maji mwilini.

Wakati wa kumpeleka mtoto hospitali haraka

Kuharisha sana mara nyingi, au kuharisha kwa zaidi ya siku 14.
Dalili za upungufu wa maji: midomo mikavu, kulia bila machozi, kukojoa kidogo, utosi kuzama.
Homa ya nyuzi 38 au zaidi; mtoto chini ya miezi 6 mwenye homa aonwe siku hiyo hiyo.
Kutapika kila kitu.
Damu kwenye choo.
Kukataa kunyonya, kulegea au degedege.

Kumkinga mtoto na kuharisha

Mnyonyeshe maziwa ya mama pekee hadi miezi 6; soma Umuhimu wa maziwa ya mama.
Nawa mikono kwa sabuni na maji safi kabla ya kumnyonyesha au kumlisha, na baada ya kumbadilisha nepi au kutoka chooni.
Kama anatumia maziwa ya kopo, tumia maji yaliyochemshwa na vyombo vilivyosafishwa vizuri, na usihifadhi maziwa yaliyobaki.
Hakikisha amepata dozi zote za chanjo ya rota kliniki; soma Chanjo ya rotavirus kwa watoto.
Mpe vitamini A kliniki kwa ratiba, kuanzia miezi 6.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara

1. Je, choo cha kijani kwa mtoto anayenyonya ni kawaida?

Choo cha kijani kwa mtoto anayenyonya mara nyingi ni kawaida, hasa kama mtoto ananyonya vizuri, anaongezeka uzito, anakojoa mara nyingi na hana homa. Rangi ya kinyesi cha mtoto hubadilika kati ya njano, kijani na kahawia kutegemea kasi ya chakula tumboni. Kinachojalisha zaidi ni idadi ya choo, ulaini wake na hali ya mtoto.

2. Nitajuaje kama mtoto anaharisha au ni choo cha kawaida?

Watoto wanaonyonya hupata choo laini mara nyingi kwa siku, hata baada ya kila kunyonya, na hiyo si kuharisha. Kuharisha ni pale choo kinapokuwa cha maji zaidi na mara nyingi zaidi kuliko kawaida yake, kwa kawaida mara 3 au zaidi kwa siku, au pale mama anapoona mabadiliko ya ghafla.

3. Mtoto wa miezi 4 akiharisha nimpe nini?

Endelea kumnyonyesha mara nyingi zaidi na kwa muda mrefu kila mara. Mpeleke kituo cha afya ili apewe ORS na vidonge vya zinki kwa kipimo cha umri wake, kama mwongozo wa taifa unavyoelekeza. ORS hurudisha maji na chumvi zilizopotea, na zinki hupunguza muda na ukali wa kuharisha. Usimpe dawa za kukata kuharisha.

4. Je, nisimamishe kunyonyesha mtoto akiharisha?

Usisimamishe kunyonyesha. Maziwa ya mama yana maji, virutubisho na kinga zinazosaidia mtoto kupona haraka na kuzuia upungufu wa maji. Mnyonyeshe mara nyingi zaidi kuliko kawaida. Kama mtoto anatumia maziwa ya kopo, endelea nayo kwa kuyatayarisha kwa usahihi na vyombo safi.

5. Choo cha kijani chenye ute kinamaanisha nini?

Ute kidogo unaweza kuonekana mtoto akiwa na mafua au meno, lakini ute mwingi, hasa pamoja na damu, homa au mtoto kulegea, unaweza kuashiria maambukizi ya utumbo yanayohitaji matibabu. Choo chenye damu kinahitaji mtoto aonwe na mtoa huduma siku hiyo hiyo.

6. Mtoto wa miezi 4 anaweza kupewa maji au chakula kingine?

Mtoto chini ya miezi 6 anahitaji maziwa ya mama pekee, bila maji, uji au juisi, hata wakati wa joto. Akiharisha, anapewa ORS kwa maelekezo ya mtoa huduma pamoja na maziwa ya mama. Kumpa vyakula vingine mapema huongeza hatari ya maambukizi na kuharisha. Soma Je, mtoto wa miezi 4 anapaswa kula nini?.

7. Kuharisha kwa mtoto kunaweza kuzuiwa vipi?

Mnyonyeshe maziwa ya mama pekee hadi miezi 6, nawa mikono kwa sabuni kabla ya kumlisha na baada ya kumbadilisha nepi, tumia maji safi yaliyochemshwa, safisha vyombo vyake vizuri, na hakikisha amepata chanjo ya rota kwa wakati kliniki.

Imeandikwa:

2 Aprili 2026, 17:08:28

ULY CLINIC inashauri usitegemee au kufuata ushauri wowote uliyoona kwenye makala hii bila kuwasiliana kwanza na daktari wako. Kabla ya kuchukua hatua yoyote ya matibabu, hakikisha umepata ushauri rasmi kutoka kwa daktari wako ili kuepuka madhara yoyote yanayoweza kutokea.

Makala hii ni ya kielimu tu na haitumiki kama mbadala wa matibabu ya daktari.

Rejea za mada hii:

World Health Organization. The treatment of diarrhoea: a manual for physicians and other senior health workers. 4th rev. Geneva: WHO; 2005.
World Health Organization. Integrated Management of Childhood Illness: chart booklet. Geneva: WHO; 2014.
Lazzerini M, Wanzira H. Oral zinc for treating diarrhoea in children. Cochrane Database Syst Rev. 2016;12:CD005436.
World Health Organization. Guideline: protecting, promoting and supporting breastfeeding in facilities providing maternity and newborn services. Geneva: WHO; 2017.
Ministry of Health, United Republic of Tanzania. Standard Treatment Guidelines and National Essential Medicines List (STG/NEMLIT), 7th edition. Dodoma: Ministry of Health; 2026.