Namna nzuri ya kunyonyesha mtoto mchanga

Ni Wakati Gani Maziwa ya Mama Huanza Kutoka Baada ya Kujifungua?

Maziwa ya mama ni chanzo bora cha lishe kwa mtoto mchanga, kwani yana virutubisho vyote muhimu, ni rahisi kumeng’enywa, na yana kingamwili zinazosaidia kulinda mtoto dhidi ya magonjwa. Aidha, kunyonyesha humsaidia mama kupunguza uzito baada ya kujifungua na hupunguza hatari ya baadhi ya magonjwa.

Kwa mama aliyejifungua kwa mara ya kwanza, mara nyingi huchukua takribani siku 3 hadi 4 baada ya kujifungua ndipo maziwa yaanza kutoka kwa wingi. Kwa mama aliyejifungua zaidi ya mara moja, maziwa yanaweza kuanza kutoka mapema zaidi, wakati mwingine ndani ya siku chache baada ya kujifungua.

Katika siku za mwisho za ujauzito, mama anaweza kuhisi matiti yamejaa au kuwa mazito, hali inayoashiria kuwa mwili umeanza kuandaa uzalishaji wa maziwa. Wakati wa ujauzito, homoni ya prolaktini (prolactin) ambayo huchochea uzalishaji wa maziwa huongezeka taratibu, lakini kazi yake huzuiliwa na homoni zinazotokana na kondo la nyuma (placenta). Baada ya kujifungua na kondo kutoka, kizuizi hiki huondoka, hivyo homoni ya prolaktini huanza kufanya kazi kikamilifu na kusababisha uzalishaji wa maziwa kuongezeka.

Maziwa ya kwanza yanayotoka huitwa kolostramu (colostrum). Maziwa haya huwa mazito, ya njano, na yana kiwango kikubwa cha protini, madini, na kingamwili zinazosaidia kulinda mtoto katika siku za mwanzo za maisha.

Ni muhimu sana kumweka mtoto kifuani mara tu baada ya kuzaliwa ili aanze kunyonya mapema, kwani hii huchochea uzalishaji wa maziwa na husaidia mtoto kupata kolostramu yenye faida nyingi. Hata hivyo, kama kuna sababu maalum za kiafya, mama anapaswa kufuata ushauri wa daktari kuhusu kunyonyesha.

Makala hii imeelezea kwa undani namna ya kunyonyesha mtoto na pozi/mkao sahihi w akunyonyesha ambayo imeelezewa kwa kina mwishoni mwa makala hii;

Chagua mkao mzuri ama badili mkao mara unapokuwa umechoka

Kumbuka mtoto anatakiwa anyonye chuchu moja kwa muda wa dakika 20 kabla ya kubadilisha titi jingine. Usimkatishe mtoto kunyonya kabla ya muda huo haishauriwi kiafya. Kadri mtoto anavyonyonya ndivyo kichochezi mwili cha prolactine oxytocin hutolewa kutoka katika ubongo na kuzidi kuruhusu utengenezaji na utoaji wa maziwa katika titi. Njia sahihi kwa mama kupata maziwa ni kumnyonyehsa mtoto kwa uda mrefu hata kama anamaziwa kidogo, kufanya hivi kutapelekea kiwango cha maziwa kuongezeka. Ni vema mtoto akanyonya mara 8 hadi 12 kwa siku, kati ya kipindi cha kuanzia asubuhi hadi usiku wa manane. ama kadri unavyowezakunyonyesha. Maelezo zaidi ya mikao ipo katika kipengele cha pozi/mkao w akunyonyesha mtoto katika makala hii.

Omba msaada mara moja

Kusoma kuhusu makala hii ni jambo la kwanza la kufanya, na kutenda ni jambo linalofuata- saa la kwanza unapoanza kunyonyesha lazima uombe msaada wa kuelekezwa

Nurse wa kinamama wajawazito au mtaalamu wa hospitali anayejua mambo ya kunyonyesha huweza kukupa vidokezo vya namna ya kunyonyesha. Atakuonyesha namna gani ya kumweka  mtoto wakati wa kunyonya na kuhakikisha ananyonya vizuri.

Daktari wako ama daktari wa mtoto anaweza kukupa vidokezo vya namna gani ya kumnyonyesha mtoto.

Soma zaidi kuhusu pozi sahihi la kumweka mtoto wakati wa kunyonya kwa njia ya picha kwa kubonyeza hapa

Endapo unataka kumkatisha m toto asiendelee kunyonya basi weka kidole kisafi kwenye kona yam domo wake wakati ananyonya na kisha ataendelea kunyonya kidole. Kwa kufanya hivyo unazuia mtoto akiumize chuchu zako.

​

Mwache mtoto anyonye itoshavyo

Wiki za kwanza , vichanga hunyonya kila baada ya masaa 2 hadi 3, mtazame mtoto anapoonyesha dalili za awali za kupata njaa kama kupigwa butwaa, kuchoka, kujinyonya na kuonyesha miendo ya kutaka kunyonya

Mwache mtoto anyonye sana mpaka uhisi titi limekuwa laini na hili huchukua dakika 15 hadi 20 kwenye ziwa moja.

Pia kumbuka hakuna mda maalumu.

​Mtoto anapomaliza mda huo mbadilishe kwenda ziwa jingine, kama ameshiba atashindwa kunyonya  na kama ana njaa atanyonya sana. Kama kashiba basi mwache na wakati ukifika wa kunyonya muweke katika ziwa la pili ambalo hakunyonya awali. Kama mtoto hanyonyi ziwa la pili basi hakikisha unakamua ziwa hilo ili kupunguza maziwa na uzito ndani na kulinda uzalishaji maziwa.

Achana na matumizi ya chupa kunyonyesha mtoto

​Baadhi ya watoto hufurahia kunyonya  maziwa kwenye chupa. Unaweza kutumia chupa hizi lakini usizitumie mapema sana kwani huweza kufanya zoezi la unyonyeshaji kuwa gumu kwa sababu kunyonya kwenye ziwa ni tofauti na kunyonya kwenye chupa.

​

Chagua kuishi maisha ya kiafya

Maisha ya kiafya wakati wa kunyonyesha yanatakiwa yaendelee kama vile ilivyokuwa katika kipindi cha ujauzito. Mfano;

• Kula chakula bora. Ili kupata nguvu, jikite katika kula vyakula vyenye  maji kwa wingi kama matunda kwa wingi, mboga za majani na nafaka zisizokobolewa. Unaweza kushauriwa kutumia virutubisho dawa na mtaalamu wako wa afya.

• Kunywa maji ya kutosha . maji, juisi, maziwa huweza kuufanya mwili ukawa na maji ya kutosha. Kiasi kidogo cha kahawa kinaweza kutumiwa kipindi hiki-lakini chunguza kama kiwango cha kahawa unayotumia kinaingilia usingizi wa kichanga. Kama umekunywa pombe basi usimnyonyeshe mtoto kwa mda wa masaa 2 tangu ulipokunywa.

• Pumzika mda mrefu iwezekanavyo. Kama unaweza, lala mtoto anapolala.

• Usivute tumbaku/sigara. Kuvuta tumbaku wakati wa kunyonyesha humweka mtoto hatarini kwenye kemikali ya nicotine ambayo inaweza kusababisha matatizo ya usingizi kwa mtoto. Pia kuvuta sigara karibu na mtoto huongeza hatari ya mtoto kufa ghafla, na magonjwa ya mfumo wa hewa.

• Kuwa makini na madawa. Madawa mengi huwa salama kunywa endapo unanyonyesha, lakini ni jambo la msingi kumuuliza mtaalamu wako wa afya kuhusu usalama wa dawa hizo wakati wa kunyonyesha ili akuhakikishie usalama kwanza.

​

Pozi/mkao wa kunyonyesha mtoto

Kunyonyesha mtoto mchanga kwa njia sahihi humsaidia mtoto kupata lishe ya kutosha na pia husaidia mama kuepuka maumivu ya matiti. Wataalamu wa afya wanashauri watoto kunyonyeshwa maziwa ya mama pekee kwa miezi 6 ya kwanza.

1. Muweke mtoto katika mkao sahihi

• Mwili wa mtoto uwe umeelekea kwa mama (tumbo kwa tumbo).

• Kichwa, mabega na mwili wa mtoto viwe katika mstari mmoja.

• Uso wa mtoto uelekezwe kwenye titi.

2. Hakikisha mdomo wa mtoto unashika titi vizuri

Mtoto anapaswa:

• Kufungua mdomo kwa upana.

• Kushika kwa mdomo sehemu kubwa ya weusi wa chuchu (eneo jeusi la titi), sio chuchu peke yake.

• Midomo iwe imekunjuka nje.

Hii husaidia mtoto kupata maziwa vizuri na kumkinga mama dhidi ya maumivu ya chuchu.

3. Mruhusu mtoto anyonye kadri anavyotaka

• Mtoto mchanga anapaswa kunyonya mara 8–12 kwa siku.

• Usimlazimishe kuacha kunyonya mapema.

4. Badilisha matiti

• Mruhusu mtoto amalize titi moja kwanza.

• Kisha mpe titi lingine.

Hii humsaidia mtoto kupata maziwa mazito ya mwisho ambayo yana virutubishi na mafuta mengi.

5. Hakikisha mtoto anameza maziwa

Dalili kwamba mtoto ananyonya vizuri ni:

• Kusikia mtoto akimeza maziwa.

• Mtoto kuwa mtulivu wakati wa kunyonya.

• Mtoto kukojoa mara kadhaa kwa siku.

6. Muweke mtoto wima baada ya kunyonya

Baada ya kunyonyesha:

• Muweke mtoto begani au wima kwa dakika chache.

• Hii husaidia mtoto kutoa hewa tumboni (kubeua).

Dalili kwamba mtoto anapata maziwa ya kutosha

• Mtoto anaongezeka uzito vizuri

• Anakaa mtulivu baada ya kunyonya

• Anakojoa mara 6 au zaidi kwa siku

Sababu zinazoweza kufanya maziwa yakachelewa kutoka mara baada ya upasuaji ni;

• Mtoto alizaliwa kwa shida au ulifanyiwa upasuaji. Wakati huu inaweza kusababisha maziwa yakatoka siku ya 4 hadi 5 ili maziwa yatoke.

• Una kisukari kinachohitaji matibabu ya homoni ya insulin au ulipata kisukari  cha ujauzito. Matiti huhitaji homoni hii ili kuzalisha maziwa, hivyo hupambana na mwili kutumia kiwango kidogo kilichopo na kusababisha uzalishaji mdogo wa maziwa.

• Kipande cha kondo kimebaki kwenye kizazi. Kumbuka kondo la nyuma huwa linatoa homoni inayopingana na prolactine kuzalisha maziwa. Hata hivyo utaendelea kutokwa na damu kama ishala ya kwamba kizazi chako hakiko safi. Unaweza kupimwa na ultrasound ili kuangalia ndani ya kizazi na kujua kilichopo ndani. Baada ya hapo utatibiwa matibabu sahihi.

Wapi utapata maelezo zaidi

Soma zaidi katika makala ya namna ya kunyonyesha mtoto kwa kubofya hapa

Muhtasari

Kunyonyesha vizuri kunahusisha mkao sahihi wa mtoto, kushika titi vizuri, kunyonyesha mara kwa mara, na kuhakikisha mtoto anameza maziwa vizuri.