Maelezo ya majibu ya maswali mbalimbali ya kiafya

Afya ya akili ni uwezo wa kufikiri vizuri, kudhibiti hisia, kustahimili misukosuko na kushiriki katika familia, kazi na jamii. Inalindwa kwa hatua ndogo za kila siku: usingizi wa kutosha, mazoezi, mlo bora, kudhibiti msongo, mahusiano mazuri, kupunguza skrini na pombe, kudhibiti hisia, kuwa na kusudi maishani, na kutafuta msaada mapema. Hatua hizi hupunguza hatari ya sonona na wasiwasi, lakini hazichukui nafasi ya matibabu dalili zikizidi.

Mtoto kushuka, yaani kichwa kuingia kwenye nyonga, mara nyingi hutokea wiki 2 hadi 4 kabla ya kujifungua kwa mama wa mimba ya kwanza, na wakati mwingine uchungu ukiwa umeanza kwa waliowahi kuzaa. Dalili ni tumbo kuonekana limeshuka, kupumua kwa urahisi zaidi, kiungulia kupungua, kukojoa mara kwa mara na mgandamizo kwenye nyonga. Kushuka si dalili kwamba uchungu umeanza.

Ndiyo, wanawake wengi waliojifungua kwa upasuaji mara moja kwa mkato wa chini wa kizazi wanaweza kujaribu kujifungua kawaida (VBAC). Takriban 7 kati ya 10 hufanikiwa. Hatari kuu ni kizazi kuchanika – takriban 1 kati ya 200 – ndiyo maana uchungu lazima uwe hospitalini yenye upasuaji wa dharura na damu. Haishauriwi kama mkato wa awali ulikuwa wa juu (wima, T au J), kizazi kiliwahi kuchanika, kondo liko chini, au sababu ya upasuaji uliopita bado ipo. Baada ya upasuaji mara 2, uamuzi hufanywa na daktari bingwa; wengi hushauriwa upasuaji tena.

"Dawa ya rangi mbili" si jina la dawa wala aina ya tiba – ni maelezo ya mwonekano wa kapsuli. Rangi huchaguliwa na kampuni inayotengeneza, kwa hiyo dawa moja (k.m. amoxicillin) huweza kuwa na rangi tofauti kwa kampuni tofauti, na dawa tofauti kabisa huweza kuwa na rangi zilezile. Watu wengi wanaposema "rangi mbili" humaanisha ampiclox (ampicillin + cloxacillin, mara nyingi nyekundu-nyeusi), au amoxicillin, lakini huweza kuwa omeprazole, doxycycline, vitamini au dawa nyingine. Kutegemea rangi huleta hatari: kumeza antibiotiki isiyo na kazi kwa ugonjwa wa virusi, kumeza dawa mara mbili kwa majina tofauti, mzio kwa dawa usiyoijua, kuchelewesha uchunguzi wa ugonjwa halisi, na kuongeza usugu wa bakteria. Ampiclox yenyewe si dawa ya kwanza kwenye miongozo ya WHO/STG kwa magonjwa mengi – amoxicillin peke yake au dawa nyingine hutumika kulingana na ugonjwa. Kanuni salama: kila dawa unayopewa uliza jina la kisayansi, inatibu nini, dozi na kwa siku ngapi, maudhi ya kuangalia, na kama inaingiliana na dawa zako nyingine; hifadhi kifungashio chenye jina; na usitumie dawa ya mtu mwingine au uliyobakiza.

Mazoezi ya Kegeli huimarisha misuli ya sakafu ya nyonga inayoshikilia kibofu, mfuko wa uzazi na utumbo mpana. Ushahidi mzuri (Cochrane) unaonyesha husaidia kuvuja mkojo unapokohoa/kupiga chafya (stress incontinence) kwa wanawake, huzuia na kutibu kuvuja mkojo wakati na baada ya ujauzito, husaidia kuvuja mkojo baada ya upasuaji wa tezi dume kwa wanaume, na huweza kusaidia dalili za mwanzo za kizazi kushuka; tafiti ndogo zimeonyesha faida kwa nguvu za kiume na kumwaga mapema. Jinsi ya kufanya: tambua misuli – ni ile unayotumia kuzuia mkojo au gesi (usifanye mazoezi wakati unakojoa mara kwa mara – huweza kuvuruga kibofu). Kaza misuli kwa sekunde 3–5, achia sekunde 3–5; rudia mara 10, mara 3 kwa siku; ongeza taratibu hadi sekunde 10. Usibane tumbo, makalio wala mapaja, na pumua kawaida. Matokeo huonekana baada ya wiki 6–12 za mazoezi ya kila siku. Ukishindwa kutambua misuli au hakuna nafuu, physiotherapist wa sakafu ya nyonga husaidia.

Chanjo hufanya kazi kwa wazee kama kwa vijana – huufundisha mwili kutengeneza antibodi na seli za kinga dhidi ya kimelea fulani. Lakini kinga ya mwili hupungua kadri umri unavyoongezeka (immunosenescence), hivyo kwa wazee mwitikio huwa mdogo kidogo na hupungua mapema. Ndiyo maana baadhi ya chanjo kwa wazee hupewa kwa nguvu zaidi au kwa dozi za nyongeza. Hata hivyo, chanjo bado huwakinga wazee dhidi ya ugonjwa mkali, kulazwa na kifo – ambao ni hatari zaidi kwao.