Maelezo ya majibu ya maswali mbalimbali ya kiafya
Kichomi husababishwa na nini?
Kichomi ni maumivu makali ya ghafla ya kuchoma, kama sindano au kisu, yanayodumu sekunde chache hadi dakika chache, mara nyingi kifuani, mbavuni au tumboni. Kichomi cha kifua kwa watoto na vijana mara nyingi ni mshipa wa fahamu wa ukuta wa kifua kubanwa (precordial catch syndrome) – huzidi ukivuta pumzi na hupotea ndani ya dakika 3. Visababishi vingine ni misuli kukaza, kifupa cha kifua kuvimba (costochondritis – huuma ukibonyeza), kucheua tindikali, mishipa ya fahamu ya mbavu, mkanda wa jeshi kabla vipele havijatokea, na wasiwasi.
Ni kweri unaweza kaa na virusi vya UKIMWI hata zaidi ya mwaka visionekane?
Kuna mambo mawili tofauti. Kwanza, ni kweli mtu mwenye VVU anaweza kuishi miaka mingi (hata 8–10) bila dalili zozote – ndiyo maana kupima ni muhimu. Pili, si kweli kwamba virusi hukaa zaidi ya mwaka bila kuonekana kwenye kipimo: vipimo vya kisasa hugundua maambukizi mengi ndani ya wiki 6, na karibu wote ndani ya wiki 12 (miezi 3). Isipokuwa nadra sana – mtu aliyetumia PEP au PrEP wakati wa maambukizi, au kinga iliyoharibika kwa namna ya pekee – kipimo hasi baada ya miezi 3 huaminika. Hatua za VVU ni maambukizi mapya (wiki 2–4, dalili kama mafua kwa baadhi), kipindi kirefu bila dalili, kisha UKIMWI kinga ikishuka bila ARV.
Kutumia propranol kwa ujasiri wa kuzungumza mbele za watu
Propranolol ni dawa ya presha ya kundi la beta-blocker ambayo baadhi ya madaktari huitoa kwa muda mfupi kupunguza dalili za mwili za hofu ya utendaji – moyo kwenda mbio, kutetemeka, jasho – kabla ya kuongea mbele za watu. Haiondoi hofu ya akili, na tafiti za matumizi haya ni chache – ushahidi ni mdogo. Huweza kuwa hatari kwa wenye pumu (kubanwa pumzi), moyo kwenda polepole, presha ya chini, kisukari (huficha dalili za sukari kushuka) na baadhi ya magonjwa ya moyo. Itumike tu kwa cheti baada ya kuchunguzwa – si kununua dukani. Tiba yenye ushahidi bora wa kudumu ni mazoezi ya taratibu ya kuongea na tiba ya fikra na tabia (CBT).
Nauliza hizi dawa phenoxybenzamine naweza kupata kwenu
Phenoxybenzamine ni dawa ya cheti cha daktari, hutumika hasa kumwandaa mgonjwa wa pheochromocytoma (uvimbe wa tezi ya adrenali unaotoa adrenalini nyingi) kabla ya upasuaji. Haipatikani kwa urahisi na hutolewa baada ya uchunguzi tu. Kama haipatikani, daktari anaweza kutumia dawa mbadala kama doxazosin au prazosin, ambazo tafiti zimeonyesha zinafanya kazi vizuri. Wasiliana na ULY CLINIC kwa ushauri na uchunguzi.
Je, ninaweza kuacha matumizi ya PEP na kuna hatari gani?
PEP inatakiwa kutumika siku 28 kamili bila kukosa; kuacha mapema hupunguza kinga na huweza kuruhusu VVU kujiimarisha. Kama ulipata tukio jipya la hatari wakati bado uko kwenye PEP (k.m. ngono bila kondomu), WHO na CDC hushauri kuendelea na PEP hadi siku 28 tangu tukio la MWISHO la hatari – hivyo kuongezewa vidonge ni sahihi, na usiache kabla ya kumaliza ulichoandikiwa. Mwenza akiwa na VVU, hatari inaendelea: yeye aanze/aendelee na ARV hadi virusi visionekane (U=U – haambukizi kwa ngono), na wewe ongea na mtaalamu kuhusu kuhamia PrEP moja kwa moja baada ya PEP ili usiwe bila kinga. Kutumia PEP mara kadhaa si hatari kubwa kwa mwili – dawa za kisasa ni salama, maudhi mengi ni madogo (kichefuchefu, uchovu) – lakini PEP ya mara kwa mara inaonyesha hitaji la PrEP. Usaha kutoka uumeni si dalili ya UTI ya kawaida kwa mwanaume – mara nyingi ni kisonono au klamidia; tiba sahihi kwa wote wawili. Pima VVU mwanzoni, wiki 4–6 na miezi 3 baada ya tukio la mwisho. Makala hii haitoi dozi.
Ikiwa nimepima VVU kwa kipimo cha antibodi siku ya 80 baada ya kufanya tukio la hatari, je naweza kujipa matumaini kuwa niko salama?
Ndiyo, kwa kiasi kikubwa. Kipimo cha kingamwili kuwa hasi siku ya 80 kinaaminika kwa watu wengi, kwa sababu wengi wanaoambukizwa hugundulika kufikia wiki 6 hadi 12. Kwa uthibitisho wa mwisho, rudia kipimo baada ya kufikisha wiki 12 (siku 84 hadi 90) tangu tukio, hasa kama hatari ilikuwa kubwa, ulitumia PEP, au kipimo kilikuwa cha mate.