Kichomi husababishwa na nini?

Kichomi ni maumivu makali ya ghafla ya kuchoma, kama sindano au kisu, yanayodumu sekunde chache hadi dakika chache, mara nyingi kifuani, mbavuni au tumboni. Kichomi cha kifua kwa watoto na vijana mara nyingi ni mshipa wa fahamu wa ukuta wa kifua kubanwa (precordial catch syndrome) – huzidi ukivuta pumzi na hupotea ndani ya dakika 3. Visababishi vingine ni misuli kukaza, kifupa cha kifua kuvimba (costochondritis – huuma ukibonyeza), kucheua tindikali, mishipa ya fahamu ya mbavu, mkanda wa jeshi kabla vipele havijatokea, na wasiwasi.

Maumivu ya kifua ya kubana au mazito, yanayoenea mkononi, shingoni au tayani, yanayodumu zaidi ya dakika chache, au yanayoambatana na kushindwa kupumua, jasho, kizunguzungu au kuzimia ni dharura – huweza kuwa shambulio la moyo au damu kuganda kwenye mapafu. Makala hii inaeleza visababishi vikuu, jinsi ya kuvitofautisha, matibabu na dalili za hatari.

Visababishi vya kichomi cha kifua

Soma kwa undani Kichomi cha kifua na Maumivu ya kifua, kifua kubana au kuwa kizito.

Kichomi sehemu nyingine za mwili

• Tumboni: gesi, kukosa choo, mawe ya nyongo au figo, maambukizi ya njia ya mkojo, na kwa wanawake maumivu ya yai kutoka katikati ya mzunguko.

• Ubavuni wakati wa kukimbia: kichomi cha mazoezi kinachotokana na kiwambo cha tumbo; hupungua ukipunguza kasi na kupumua kwa kina.

• Kwa mjamzito: kunyooka kwa kano zinazoshikilia kizazi (round ligament pain) – kichomi cha upande mmoja wa tumbo la chini ukigeuka ghafla.

Kichomi cha hatari: kutambua shambulio la moyo na hali nyingine za dharura

Watu wenye kisukari, presha, lehemu kubwa, wavutaji sigara, wazee na wenye historia ya ugonjwa wa moyo wawe makini zaidi – soma Shambulio la moyo.

Matibabu

• Precordial catch: hakuna tiba; pumua taratibu au kwa kina mara moja, maumivu hupotea.

• Misuli na costochondritis: pumzika, kitambaa cha joto au baridi, dawa za maumivu kwa ushauri wa mfamasia; huisha ndani ya siku hadi wiki kadhaa.

• Kucheua tindikali: kula kidogo kidogo, epuka mafuta mengi, pilipili kali, pombe na kahawa; usilale mara baada ya kula; dawa za kupunguza tindikali (antacids) au dawa za kupunguza utengenezaji wa tindikali kama omeprazole kwa ushauri. Ranitidine haitumiki tena tangu 2020.

• Mkanda wa jeshi: dawa za kupunguza makali ya virusi zikianzwa ndani ya saa 72 baada ya vipele.

• Wasiwasi: mazoezi ya kupumua, ushauri nasaha; mara nyingi baada ya kuondoa sababu nyingine.

• Maambukizi ya mapafu: uchunguzi na matibabu ya chanzo.

Dalili za hatari: piga simu ya dharura au nenda hospitali mara moja

• Maumivu ya kifua ya kubana au mazito yanayodumu zaidi ya dakika 5.

• Maumivu yanayoenea mkononi, shingoni, tayani au mgongoni.

• Kushindwa kupumua, jasho jingi, kichefuchefu, kizunguzungu au kuzimia.

• Kichomi cha ghafla pamoja na kupumua kwa shida baada ya safari ndefu, upasuaji, kujifungua au mguu mmoja kuvimba – huenda ni damu kuganda kwenye mapafu.

• Kukohoa damu.

• Kichomi pamoja na homa kali na kikohozi.

Maswali mengine yanayoulizwa na wasomaji

Kichomi dawa yake ni nini?

Kichomi hakina dawa moja inayofaa kwa kila mtu kwa sababu si ugonjwa wenyewe bali ni dalili inayoweza kusababishwa na matatizo mbalimbali ya mwili. Hivyo, dawa ya kichomi hutegemea kisababishi chake. Kwa mfano, kama kichomi kinasababishwa na kukaza kwa misuli, matibabu yanaweza kuwa dawa za kupunguza maumivu na mazoezi ya kunyoosha misuli. Kama kinasababishwa na tindikali ya tumbo, daktari anaweza kupendekeza dawa za kupunguza uzalishaji wa tindikali au za kulinda ukuta wa tumbo.

Iwapo kichomi kinatokana na maumivu ya neva, daktari anaweza kupendekeza dawa zinazotuliza maumivu ya neva, huku maambukizi ya mapafu au kifua yakihitaji antibiotiki au matibabu mengine maalumu kulingana na chanzo cha maambukizi. Endapo kichomi kinahusiana na matatizo ya moyo, matibabu huwa ya haraka na yanaweza kuhusisha dawa za kuyeyusha damu, dawa za moyo au hata upasuaji kulingana na hali ya mgonjwa.

Ni muhimu kuepuka kutumia dawa bila kujua chanzo cha kichomi, hasa kama maumivu yanajirudia mara kwa mara, ni makali sana au yanaambatana na dalili kama kupumua kwa shida, kuzimia, maumivu kusambaa mkononi au taya, au kutokwa na jasho jingi. Katika hali hizi, uchunguzi wa daktari ndio njia salama zaidi ya kupata matibabu sahihi na kuzuia madhara makubwa.

Kwa nini kichomi huja na kuondoka ghafla?

Kichomi mara nyingi hutokea kwa sababu ya mabadiliko ya ghafla yanayoathiri neva, misuli au viungo vya ndani. Neva inapobanwa kwa muda mfupi, misuli inapokaza ghafla au hewa inapobadilika ndani ya mapafu wakati wa kupumua, mtu anaweza kuhisi maumivu makali yanayodumu kwa sekunde au dakika chache kisha kutoweka.

Katika baadhi ya watu, kichomi kinaweza kutokea wakati wa kupumzika bila kufanya shughuli yoyote nzito. Hii hutokana na sababu ambazo hazina hatari kubwa kama kukaza kwa misuli au hali zinazohusisha neva za kifua. Kwa wengine, kinaweza kutokea baada ya mazoezi, kukohoa sana au kubeba vitu vizito.

Ingawa maumivu yanayotoweka yenyewe mara nyingi si ya hatari, kurudia mara kwa mara kunaweza kuashiria kuwa kuna tatizo linalohitaji kuchunguzwa. Kumbuka pia kwamba maumivu yanayopotea hayamaanishi kila wakati kuwa hakuna ugonjwa, hivyo tathmini ya kitabibu inaweza kuhitajika ikiwa kichomi kinaendelea kujirudia.

Je, kichomi kinaweza kusababishwa na msongo wa mawazo?

Msongo wa mawazo na wasiwasi vinaweza kusababisha kichomi kwa baadhi ya watu. Wakati mtu anapokuwa na hofu au mfadhaiko mkubwa, mwili hutoa homoni zinazoweza kufanya misuli ya kifua ikaze, mapigo ya moyo yaongezeke na kupumua kubadilika. Mabadiliko haya yanaweza kusababisha maumivu ya muda mfupi yanayofanana na kichomi.

Baadhi ya watu hupata kichomi pamoja na kupumua haraka, kutetemeka, kuhisi moyo kwenda mbio au kuhisi kama hawawezi kupata hewa ya kutosha. Dalili hizi zinaweza kutisha na kufanya mtu ahisi ana ugonjwa wa moyo, ingawa chanzo kinaweza kuwa msongo wa mawazo.

Hata hivyo, ni muhimu kutokudhani kila maumivu ya kifua yanatokana na wasiwasi. Daktari anapaswa kwanza kuhakikisha kuwa hakuna ugonjwa wa moyo, mapafu au sababu nyingine muhimu kabla ya kuhitimisha kuwa kichomi kimesababishwa na msongo wa mawazo.

Je, watoto na vijana wanaweza kupata kichomi?

Watoto na vijana wanaweza kupata kichomi kama watu wazima. Kwa kweli, baadhi ya aina za kichomi, hasa zinazotokana na kubanwa kwa neva kwenye ukuta wa kifua, hupatikana mara nyingi zaidi kwa vijana na watoto wanaokua. Mara nyingi maumivu haya hudumu kwa muda mfupi na huisha bila madhara.

Wazazi wengi huingiwa na hofu wanapoona mtoto analalamika maumivu makali ya kifua, lakini katika hali nyingi chanzo si ugonjwa wa moyo. Hata hivyo, mtoto anapaswa kuchunguzwa ikiwa maumivu yanajirudia mara nyingi, yanazuia shughuli zake, yanaambatana na homa, kupumua kwa shida au kuzimia.

Uchunguzi wa daktari husaidia kutofautisha hali zisizo na madhara na magonjwa yanayohitaji matibabu. Hii husaidia pia kupunguza wasiwasi wa mzazi na kuhakikisha mtoto anapata huduma sahihi.

Je, mazoezi yanaweza kusababisha kichomi?

Mazoezi makali yanaweza kusababisha kichomi kwa kukaza misuli, kuichosha au kusababisha michubuko midogo kwenye nyuzi za misuli. Pia, watu ambao hawajazoea kufanya mazoezi wanaweza kupata maumivu makali ya muda mfupi baada ya kuanza kufanya shughuli nzito.

Kichomi kinachohusiana na mazoezi mara nyingi huongezeka unapogeuza mwili, kuinua mkono au kubonyeza eneo lenye maumivu. Mara nyingi hupungua baada ya kupumzika, kunywa maji ya kutosha na kufanya mazoezi ya kunyoosha misuli.

Hata hivyo, kama maumivu yanatokea wakati wa mazoezi na yanaambatana na kubanwa kifua, kupumua kwa shida au kizunguzungu, ni muhimu kusitisha mazoezi mara moja na kutafuta huduma za afya kwa sababu yanaweza kuhusiana na tatizo la moyo au mapafu.

Je, kichomi kinaweza kuwa dalili ya tatizo la mapafu?

Baadhi ya magonjwa ya mapafu yanaweza kusababisha kichomi, hasa yale yanayosababisha uvimbe kwenye utando unaozunguka mapafu au kuzuia upanuzi wa kawaida wa mapafu. Katika hali hizi, maumivu huwa makali zaidi wakati wa kuvuta pumzi, kukohoa au kupiga chafya.

Magonjwa kama nimonia, kuganda kwa damu kwenye mishipa ya mapafu na kuingia kwa hewa nje ya pafu (pneumothorax) yanaweza kusababisha maumivu ya kifua yanayohitaji matibabu ya haraka. Mara nyingi dalili hizi huambatana na kupumua kwa shida, homa, kukohoa au kukohoa damu.

Kwa hiyo, mtu anayepata kichomi pamoja na dalili za mfumo wa upumuaji hapaswi kuchelewa kwenda hospitali. Uchunguzi wa daktari na vipimo kama eksirei ya kifua vinaweza kusaidia kubaini chanzo na kuanza matibabu mapema.

Je, kichomi kinaweza kuzuilika?

Si kila aina ya kichomi inaweza kuzuilika, lakini hatari yake inaweza kupunguzwa kwa kutunza afya kwa ujumla. Kufanya mazoezi kwa usahihi, kupasha misuli moto kabla ya mazoezi, kudumisha mkao mzuri wa kukaa na kuepuka kuinua mizigo mizito vibaya kunaweza kupunguza maumivu yanayotokana na misuli.

Kwa watu wenye tatizo la tindikali ya tumbo, kula chakula kwa kiasi, kuepuka kulala mara tu baada ya kula na kupunguza matumizi ya vyakula vinavyochochea tindikali kunaweza kusaidia kupunguza matukio ya maumivu ya kifua yanayotokana na mfumo wa mmeng'enyo wa chakula.

Aidha, kudhibiti magonjwa sugu kama kisukari, shinikizo la damu na lehemu nyingi, kuacha kuvuta sigara na kufanya uchunguzi wa afya mara kwa mara husaidia kupunguza hatari ya kichomi kinachotokana na matatizo ya moyo na mishipa ya damu.

Ni vipimo gani vinaweza kufanyika kutafuta chanzo cha kichomi?

Hakuna kipimo kimoja kinachoweza kugundua sababu zote za kichomi. Daktari huanza kwa kukuuliza historia ya maumivu, muda wake, sehemu yanapotokea, yanavyoanza na dalili nyingine zinazoambatana nayo. Baada ya hapo hufanya uchunguzi wa mwili ili kupata dalili zinazoelekeza kwenye chanzo.

Kutegemeana na matokeo ya uchunguzi, unaweza kuhitaji vipimo kama eksirei ya kifua, ECG, vipimo vya damu, kipimo cha moyo kwa kutumia mawimbi ya sauti (echocardiogram), CT scan au endoscopy ikiwa tatizo linahisiwa kutoka kwenye mfumo wa chakula. Si kila mgonjwa huhitaji vipimo vyote hivyo.

Lengo la vipimo si kuthibitisha ugonjwa pekee bali pia kuondoa uwezekano wa magonjwa hatari yanayoweza kuhatarisha maisha. Ndiyo maana watu wawili wenye kichomi wanaweza kufanyiwa vipimo tofauti kulingana na dalili zao na sababu zinazoshukiwa.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara