Maelezo ya majibu ya maswali mbalimbali ya kiafya

Siku za kupata mimba (siku za hatari) ni siku 5 kabla ya yai kutoka pamoja na siku yenyewe ya yai kutoka, kwa sababu mbegu za kiume huishi ndani ya uke na kizazi hadi siku 5 na yai huishi karibu saa 12 hadi 24. Yai hutoka siku 12 hadi 16 kabla ya hedhi inayofuata; kwa mzunguko wa siku 28 ni karibu siku ya 14, na siku za hatari ni karibu siku ya 9 hadi 14, pamoja na siku ya 15 kwa tahadhari.

TB iliyolala (latent TB infection) maana yake vimelea vya kifua kikuu viliingia mwilini – mara nyingi kwa kuvuta hewa ya mtu mwenye TB ya mapafu, hata usiyemjua, sokoni, kwenye usafiri au kazini – lakini kinga yako imevidhibiti. Huna dalili na huambukizi mtu. Haiambukizwi kwa ngono wala kemikali. Inagunduliwa kwa kipimo cha ngozi (TST) au cha damu (IGRA), na X-ray ya kawaida. Kwa wengi haileti ugonjwa, lakini karibu 5–10% hupata TB hai maishani, hatari ikiwa kubwa kwa wenye VVU, kisukari, utapiamlo, watoto wadogo na wanaotumia dawa za kushusha kinga. Kwa makundi hayo, dawa za kuzuia TB (TPT) hupunguza hatari.

Bamia ni mboga nzuri yenye nyuzilishe (hasa ute wake – mucilage), vitamini C, vitamini K, folate, magnesiamu na viondoa sumu ya oksijeni huru, na ina kalori chache. Gramu 100 za bamia zina karibu mikrogramu 60 za folate – inasaidia, lakini haitoshi badala ya vidonge vya folic acid ambavyo mjamzito na anayetafuta mimba hushauriwa kumeza kila siku (STG/WHO), kwa sababu folate ya chakula peke yake haifikii kiwango kinachozuia kasoro za uti wa mgongo. Kama sehemu ya lishe bora, bamia husaidia choo laini, kushiba (kudhibiti uzito), na afya ya jumla – na uzito mzuri na lishe bora husaidia uzazi kwa wanawake na wanaume. Madai kwamba bamia huongeza mbegu, nguvu za kiume au uwezo wa kushika mimba yanatokana na tafiti ndogo za wanyama; tafiti za binadamu zinahitajika. Vivyo hivyo, tafiti ndogo zimeonyesha bamia huweza kusaidia kupunguza sukari ya damu, lakini si badala ya dawa za kisukari. Tahadhari: wenye mawe ya figo ya oxalate wale kwa kiasi, na wanaotumia warfarin wale kiasi kisichobadilika (vitamini K).

Kwa mzunguko mfupi wa siku 21, ukihesabu siku ya kwanza ya hedhi kama siku ya 1, yai hutoka karibu siku ya 7, yaani takribani siku 14 kabla ya hedhi inayofuata. Siku za kushika mimba ni karibu siku ya 2 hadi ya 7. Hii inamaanisha kuwa tendo bila kinga wakati wa hedhi au mara baada yake linaweza kuleta mimba, kwa sababu mbegu za kiume huishi hadi siku tano. Mzunguko wa chini ya siku 24 ni mfupi kwa vigezo vya kitabibu, na ukijirudia unastahili uchunguzi.

Nundu (noduli) ni uvimbe wa ngozi ulioinuka, unaoshikika, wenye kipenyo cha zaidi ya sentimita 1, unaoingia ndani ya ngozi au chini yake – tofauti na kipele (papule) kidogo cha juu. Visababishi ni vingi: uvimbe wa mafuta (lipoma), kifuko (cyst), jipu linaloanza, kovu keloidi, nundu za usubi (onchocerciasis – Afrika Mashariki), erythema nodosum (nundu nyekundu zinazouma kwenye miguu – TB, maambukizi ya koo, ujauzito, dawa), nundu za baridi yabisi, mitoki, saratani ya Kaposi na saratani nyingine za ngozi.

Pole sana kwa maumivu unayopitia. Mawazo ya kujiua yanamaanisha unabeba mzigo mzito kuliko unavyoweza kuubeba peke yako sasa – si udhaifu, na si kosa lako. Hali hii inaweza kubadilika, na msaada upo. Hatua muhimu zaidi sasa hivi ni kutokuwa peke yako: mwambie mtu unayemwamini, au nenda kituo cha afya au hospitali iliyo karibu. Sonona na msongo vinatibika – kwa mazungumzo ya ushauri, msaada wa watu wako, na wakati mwingine dawa.