Maelezo ya majibu ya maswali mbalimbali ya kiafya

Hapana. Kwa watu wenye afya wanaokula mlo mchanganyiko, chakula ndicho chanzo bora cha virutubisho. Tafiti kubwa (Physicians' Health Study II, COSMOS, VITAL) zimeonyesha multivitamin hazizuii kwa kiasi cha maana magonjwa ya moyo au saratani kwa watu wenye afya. Virutubishi nyongeza vina nafasi pale kuna mahitaji maalum yaliyothibitishwa: folic acid kabla na mwanzoni mwa ujauzito, chuma na folic acid kwa wajawazito (WHO), vitamini A na zinki kwa watoto kwa ratiba ya kliniki, vitamini D au B12 kwa wenye upungufu, na wagonjwa wenye matatizo ya ufyonzaji. Dozi kubwa huweza kudhuru (vitamini A, D, chuma) na baadhi huingiliana na dawa.

Kondomu ikitumiwa kwa usahihi kila tendo hupunguza kwa kiasi kikubwa hatari ya VVU, gono, klamidia na mimba. Kwa matumizi ya kawaida (pamoja na makosa), kondomu ya kiume huzuia mimba kwa karibu 87%, na kwa matumizi kamili karibu 98%. Hulinda kidogo dhidi ya maambukizi yanayoenea kwa kugusana ngozi (herpes, HPV, kaswende kwenye maeneo yasiyofunikwa). Makosa ya kawaida: kuvaa baada ya tendo kuanza, kuacha hewa ncha, kuvaa upande mbaya kisha kuigeuza, kutumia mafuta ya kupikia au vaseline na kondomu ya latex, kutumia kondomu mbili kwa pamoja, na kutoishikilia wakati wa kutoa.

Kuamka na uchovu mkali licha ya kulala saa 7–9 mara nyingi huashiria usingizi usio na ubora: kukoroma na kusimama kupumua usingizini, kuamka mara nyingi, kulala kwa ratiba isiyo thabiti, simu na kahawa jioni, au pombe. Visababishi vya kitabibu ni sonona na wasiwasi, upungufu wa damu, tezi ya shingo kupungua kazi, kisukari, magonjwa ya figo au ini, maambukizi ya muda mrefu (TB, VVU), na baadhi ya dawa (za usingizi, mzio, sonona). Hali ya kawaida ya kuchoka dakika 15–30 baada ya kuamka (sleep inertia) huisha yenyewe; uchovu unaodumu mchana unahitaji uchunguzi.

Jasho la asubuhi bila dalili nyingine mara nyingi husababishwa na chumba chenye joto, mashuka au nguo nzito, kunywa pombe au kula chakula cha pilipili jioni, msongo wa mawazo, au mabadiliko ya homoni kama komahedhi. Huweza pia kutokana na sukari kushuka usiku kwa wanaotumia insulini au vidonge vya kisukari, baadhi ya dawa (mfano za sonona), tezi ya shingo kufanya kazi kupita kiasi, na kukoroma kwa kushtuka usingizini. Jasho linalolowesha mashuka usiku pamoja na homa, kikohozi zaidi ya wiki 2 au kupungua uzito linahitaji uchunguzi wa TB, VVU na magonjwa mengine.

Nanasi lina kimeng'enya bromelain, hasa kwenye shina la katikati. Tafiti ndogo za maabara na wanyama zimeonyesha dondoo za nanasi huongeza mikazo ya misuli ya mfuko wa uzazi, na tafiti chache za binadamu zimeangalia uhusiano na mlango wa kizazi kuiva au uchungu kuanza – matokeo si ya uhakika. Tafiti kubwa zinahitajika kuthibitisha kwa wanawake wengi. Kwa sasa hakuna ushahidi kwamba kula nanasi kwa kiasi cha kawaida husababisha mlango kufunguka mapema au kuanzisha uchungu. Kuandaa mwili kwa kujifungua kunategemea zaidi kliniki, lishe bora na ushauri wa mkunga.

Nanasi lina kimeng'enya bromelain, kilicho kwa wingi zaidi kwenye shina la katikati. Tafiti ndogo za maabara na za wanyama zimeonyesha dondoo za nanasi zinaweza kuongeza mikazo ya misuli ya mfuko wa uzazi; tafiti kubwa kwa binadamu zinahitajika kuthibitisha kwa wanawake wengi. Hakuna ushahidi kwamba kula nanasi kwa kiasi cha kawaida – pamoja na sehemu ya katikati – husababisha mimba kutoka au kuanzisha uchungu. Kiasi cha bromelain kwenye tunda kinachoingia mwilini ni kidogo. Kwa tahadhari, mjamzito anaweza kula nanasi kwa kiasi kama sehemu ya mlo mchanganyiko, na asitumie vidonge au dondoo za bromelain.