Maelezo ya majibu ya maswali mbalimbali ya kiafya

Choo kigumu (konstipesheni) ni kupata haja kubwa chini ya mara 3 kwa wiki, kinyesi kigumu, kusukuma sana au kuhisi hakijatoka chote. Sababu kuu ni chakula chenye nyuzilishe kidogo, kunywa maji kidogo, kukaa muda mrefu bila mazoezi, kuahirisha haja, ujauzito na baadhi ya dawa (madini chuma, dawa za maumivu za opioid, baadhi ya dawa za presha). Mara nyingi hutibika kwa chakula – vyakula vya Afrika Mashariki vyenye nyuzilishe – maji na mazoezi.

Kipindi cha dirisha ni muda kati ya kuambukizwa na kipimo kuweza kuonyesha VVU. Kipimo cha maabara cha antijeni na kingamwili huonyesha karibu wote ndani ya wiki 6, na vipimo vya haraka vya kingamwili, vinavyotumika vituoni na vya kujipima, ndani ya wiki 12 (miezi 3). Kipimo hasi cha wiki 12 au zaidi baada ya tukio la mwisho la hatari kinaaminika. Hivyo mtu aliyepima hasi miezi 6 na tena miezi 9 baada ya tukio, bila hatari mpya, hana VVU.

Kitunguu saumu kinacholiwa kwa kiasi cha chakula ni salama kwa watu wengi, wakiwemo wajawazito. Madhara hutokea zaidi kwa kiasi kikubwa au vidonge vya virutubisho: kiungulia, gesi, kichefuchefu, harufu ya mdomo na mwili, na kuongezeka kwa hatari ya kutokwa damu, hasa kwa wanaotumia warfarin au aspirin au wanaokaribia upasuaji. Kitunguu saumu kibichi kikiwekwa kwenye ngozi au ukeni huunguza na kuleta vidonda. Vidonge vyake vinaweza kupunguza nguvu ya baadhi ya dawa za VVU, na watu wachache wana mzio.

Dawa za macho, yaani matone na mafuta ya macho, hutofautiana kulingana na tatizo: antibiotiki kwa maambukizi ya bakteria, dawa za virusi, dawa za mzio, machozi bandia kwa macho makavu, dawa za kushusha shinikizo la jicho kwa glaukoma, na dawa za kupunguza uvimbe za jamii ya steroidi na NSAIDs. Jina la dawa pekee halitoshi kujitibu: jicho jekundu linalouma, kuona kufifia, au mwanga kuumiza macho linahitaji uchunguzi kwanza. Matone ya steroidi yakitumika bila uchunguzi huweza kuzidisha vidonda vya virusi, kupandisha shinikizo la jicho na kuleta glaukoma, na kusababisha mtoto wa jicho.

Chanjo ya rota ni matone ya mdomoni yanayomkinga mtoto dhidi ya kuharisha kali kunakosababishwa na virusi vya rota – chanzo kikubwa cha kuharisha na upungufu wa maji kwa watoto wadogo. Tanzania hutoa dozi 2 kwa wiki 6 na wiki 10 (kulingana na ratiba ya chanjo ya taifa). Ni salama sana. Madhara ya kawaida ni madogo: homa kidogo, kukereka, kuharisha au kutapika kidogo kwa siku 1–3. Mara chache sana (karibu 1–6 kati ya watoto 100,000) hutokea utumbo kujikunja (intussusception), mara nyingi ndani ya siku 7 baada ya dozi ya kwanza – ni dharura.

T. Neurobion na Neuroton ni majina ya biashara ya vidonge vyenye vitamini B1, B6 na B12; tofauti kuu ni kiasi cha kila vitamini. Hutumika kwa upungufu wa vitamini B na baadhi ya matatizo ya neva. Ni tofauti kabisa na Neurontin (gabapentin), dawa ya maumivu ya neva na kifafa inayohitaji ushauri wa daktari. Vitamini B6 nyingi kwa muda mrefu inaweza kuharibu neva.