Maelezo ya majibu ya maswali mbalimbali ya kiafya

Kisukari aina ya 2 huanza taratibu; watu wengi hawana dalili kwa miaka, ndiyo maana kupima ni muhimu. Dalili zinapotokea ni kiu kupita kiasi, kukojoa mara kwa mara hasa usiku, uchovu, kupungua uzito bila kujaribu, kuona ukungu, vidonda kuchelewa kupona, fangasi ya mara kwa mara sehemu za siri, na ganzi au kuwaka miguuni. Hatari huongezeka kwa umri, uzito mkubwa (hasa tumbo), kutofanya mazoezi, historia ya familia, presha, kisukari cha ujauzito na PCOS. ADA hushauri watu wazima wote kupima kuanzia miaka 35, na mapema zaidi kwa wenye uzito mkubwa pamoja na hatari nyingine. Kupunguza uzito na mazoezi huzuia au kuchelewesha kisukari.

Hakuna pozi moja bora kwa kila mtu; pozi zuri ni lile linaloweka shingo na mgongo katika mstari ulionyooka na kukufanya ulale bila maumivu. Kulala kwa ubavu hupunguza kukoroma na kucheua tindikali (upande wa kushoto ni bora kwa kiungulia). Kulala chali hufaa kwa mgongo na shingo lakini huongeza kukoroma na kusimama kupumua usingizini. Kulala kifudifudi huumiza shingo na mgongo kwa wengi. Mto unaojaza nafasi kati ya bega na shingo, na godoro lisilo laini sana wala gumu sana, husaidia. Watoto wachanga walazwe chali kila mara.

Vifaa vya chuma – sahani, skrubu, misumari ndani ya mfupa (intramedullary nails), waya na fremu za nje (external fixators) – hutumika kushikilia mfupa uliovunjika katika nafasi sahihi hadi uungane. Hutengenezwa kwa chuma kisichoshika kutu (stainless steel) au titanium, ambavyo mwili huvikubali. Faida ni mfupa kukaa sawa, kuanza kutembea na kutumia kiungo mapema, na kupungua kwa ulemavu. Hatari ni maambukizi, kulegea au kuvunjika kwa chuma, na mfupa kuchelewa kuungana. Chuma huweza kubaki maisha yote; huondolewa tu kikileta tatizo au kwa sababu maalum.

Muhogo (Plaster of Paris, POP) ni bandeji yenye unga wa jasi (calcium sulphate) unaolowanishwa na maji na kukauka kuwa mgumu, kushikilia mfupa uliovunjika usitikisike hadi uungane. Kuna muhogo kamili, nusu muhogo (slab) unaoruhusu uvimbe siku za mwanzo, na bandeji za kisasa za fiberglass ambazo ni nyepesi. Ni nafuu, salama na unafaa kwa mivunjiko mingi isiyo na mpasuko mkubwa. Hatari kubwa ni muhogo kubana kadiri kiungo kinavyovimba (hatari ya kukosa damu – compartment syndrome), vidonda vya shinikizo na ngozi kuwasha. Muhogo uliobana ni dharura.

Sigara ni moja ya vyanzo vikuu vya magonjwa ya moyo, kiharusi, saratani ya mapafu na COPD. Ukiacha, faida huanza ndani ya saa chache; baada ya mwaka mmoja hatari ya shambulio la moyo hupungua kwa karibu nusu ukilinganisha na mvutaji. Haijalishi umevuta muda gani – kuacha kunasaidia katika umri wowote.

Ili presha ya damu ibaki kawaida, usiongeze chumvi mezani, weka kidogo unapopika, na punguza vyakula vyenye chumvi nyingi (vya kusindikwa, vitafunio vya pakiti, nyama za kukausha, mchuzi wa kichemsho). WHO inashauri chini ya gramu 5 za chumvi kwa siku – karibu kijiko 1 cha chai kwa siku nzima. Ladha huzoea chumvi kidogo ndani ya wiki chache.