Maelezo ya majibu ya maswali mbalimbali ya kiafya
Mlo wa kuongeza uzito: Mtoto wa miaka 2
Mtoto wa miaka 2 anakula chakula cha familia: milo 3 na vitafunio 2 kila siku, chakula cha asili ya wanyama (mayai, dagaa, samaki, nyama, maziwa) kila siku, maharagwe au njegere, mboga na matunda. Kwa mtoto mwenye uzito mdogo, ongeza nishati kwa mafuta, karanga, ufuta au nazi kwenye chakula, na mlishe kwa subira. Tunda zima ni bora kuliko juisi. Pima kwanza kama ana utapiamlo mkali.
Kupasuka kwa chupa ya uzazi kabla ya uchungu
Chupa ya uzazi kupasuka kabla ya uchungu (PROM) baada ya wiki 37 hutokea karibu kwa mimba 8 kati ya 100. Wengi huanza uchungu wenyewe ndani ya saa 24, lakini kadiri muda unavyopita hatari ya maambukizi kwa mama na mtoto huongezeka. Dalili ni maji kutoka ukeni ghafla au kidogo kidogo bila kukoma, yasiyo na harufu ya mkojo. Nenda kituo cha afya mara moja; kwa kawaida uchungu huanzishwa kwa dawa ndani ya saa 24 (WHO/NICE). Kabla ya wiki 37 ni hali tofauti na ya hatari zaidi.
Magonjwa yanayoshambulia kuta za mji wa mimba
Maambukizi ya kuta za ndani za kizazi (endometritis) hutokea zaidi baada ya kujifungua – hasa kwa upasuaji, uchungu mrefu, chupa kupasuka muda mrefu, au mabaki ya kondo – na baada ya mimba kutoka au kutolewa bila usalama. Dalili ni homa, maumivu chini ya tumbo, kizazi kuuma kikibonyezwa na uchafu wenye harufu mbaya. Yasipotibiwa haraka huweza kusambaa kwenye damu (sepsis). Maambukizi yanayotokea wakati wa ujauzito yanaelezwa kwenye makala ya maambukizi ya kizazi ujauzitoni.
Namna ya kufanya mtoto ale na kukua vema
Ili mtoto ale na kukua vema: mwandalie chakula kutoka makundi yote, kuleni pamoja chakula cha familia, usimlazimishe akiwa ameshiba, mpe maji safi ya kunywa, epuka soda na vinywaji vitamu (maziwa mgando au maji ni bora; juisi kidogo, tunda zima ni bora zaidi), mpe vitafunio vya afya kati ya milo mikuu 3, mshirikishe kuandaa chakula, mpe muda wa kucheza, punguza muda wa TV na simu, na uwe mfano kwa kula mlo kamili.
Jiepushe na magonjwa kwa kula vema
Lishe bora ni mojawapo ya kinga kuu dhidi ya magonjwa yasiyoambukiza. WHO inashauri: angalau gramu 400 za matunda na mboga kwa siku (karibu sehemu 5), nafaka zisizokobolewa na maharage, sukari iliyoongezwa chini ya 10% ya nishati (ikiwezekana chini ya 5%), chumvi chini ya gramu 5, na mafuta yasiyo na lehemu nyingi (mafuta ya mimea badala ya mafuta ya wanyama na yaliyosindikwa). Matunda na mboga hutoa nyuzilishe, vitamini, madini na antioxidants, husaidia uzito, choo na kupunguza hatari ya kisukari, moyo, kiharusi na baadhi ya saratani. Vyakula vya Afrika Mashariki – mboga za majani, maharage, mtama, ulezi, matunda ya msimu – ni chaguo bora na nafuu.
Wastani wa kufa baada ya miaka 10 kwa mwenye VVU
Utafiti (Lee 2017) ulionyesha hatari ya kufa ndani ya miaka 10 baada ya kuanza ARV huongezeka kadri virusi vinavyobaki kwenye damu miezi 6 baada ya kuanza dawa: asilimia 13 kwa wenye virusi chini ya nakala 20, 14 kwa 20 hadi 400, 20 kwa 400 hadi 999, na 23 kwa 1,000 au zaidi. Tafiti nyingine zinaonyesha wanaoanza ARV mapema na kudhibiti virusi huishi karibu umri wa kawaida.