Maelezo ya majibu ya maswali mbalimbali ya kiafya

Vipele vya Fordyce (Fodisi) ni tezi ndogo za mafuta zinazoonekana kama vipele vidogo vya rangi ya ngozi, njano-nyeupe au kama mafuta, mara nyingi kwenye uume, mfuko wa korodani, mashavu ya uke, midomo na ndani ya mashavu. Ni sehemu ya kawaida ya ngozi – havisababishwi na maambukizi, haviambukizi, si ugonjwa wa zinaa, na haviumi wala kuwasha. Huonekana zaidi baada ya kubalehe. Havihitaji tiba; kwa wanaotaka kwa sababu za muonekano, kuna tiba za kitaalamu (laser, krimu fulani) zenye matokeo tofauti. Usivikamue – huleta makovu na maambukizi.

FEFO ni vidonge vyenye madini chuma (ferrous) na folic acid, vinavyotolewa bure katika kliniki za wajawazito Tanzania. Madini chuma huzuia upungufu wa damu wa mama, ambao huongeza uchovu, hatari ya kuhitaji kuongezewa damu, na hatari ya kifo mama akivuja damu wakati wa kujifungua. Tafiti zinaonyesha vidonge vya madini chuma kila siku hupunguza upungufu wa damu wa mama karibu na kujifungua kwa takriban theluthi mbili. Folic acid huzuia kasoro za ubongo na uti wa mgongo wa mtoto, kama mgongo wazi, na hufanya kazi vizuri zaidi ikianzwa kabla ya kushika mimba.

Mzio wa pua (mafua ya mzio) husababisha chafya mfululizo, pua kutiririka au kuziba, pua na macho kuwasha na kutoa machozi, hasa asubuhi au ukikutana na vumbi, chavua, manyoya ya wanyama au ukungu. Si maambukizi. Tiba yenye ushahidi bora ni dawa ya kupuliza puani ya steroid kila siku kwa wiki kadhaa, pamoja na antihistamini zisizoleta usingizi (mfano cetirizine, loratadine) kuliko piriton inayoleta usingizi. Kuosha pua kwa maji ya chumvi na kuepuka vichochezi husaidia. Mzio wa pua usiotibiwa huongeza pumu, sinasi na usingizi duni.

Yai hutoka karibu siku 14 kabla ya hedhi inayofuata, hivyo siku ya ovuleshaji = urefu wa mzunguko − 14, na dirisha la rutuba ni siku 5 kabla pamoja na siku hiyo. Kwa mzunguko mfupi (siku 21–24), dirisha huanza siku 2–5 – ndani au mara baada ya hedhi, hivyo tendo wakati wa hedhi huweza kuleta mimba. Kwa mzunguko wa siku 26–30, dirisha ni karibu siku 7–16, mbali zaidi na hedhi. Kwa mizunguko mirefu (siku 35–45), ovuleshaji huchelewa (siku 21–31) na hatari wakati wa hedhi ni ndogo sana – ila mizunguko hiyo mara nyingi haitabiriki. Hakuna siku salama kabisa.

Mama wa mimba ya kwanza kwa kawaida huanza kuhisi mtoto kucheza kati ya wiki 18 na 22; aliyewahi kuzaa kati ya wiki 16 na 18. Kuhisi wiki 15 katika mimba ya kwanza inawezekana kwa wachache – hasa mama mwembamba au umri wa mimba ukiwa mkubwa kuliko ulivyodhaniwa – lakini mara nyingi hisia hizo ni gesi, utumbo kusogea, au misuli ya kizazi. Zote si hatari.

Ute mweupe au wa uwazi, mwembamba, usio na harufu mbaya wala kuwasha (leukorrhoea) ni wa kawaida wakati wa ujauzito na huongezeka kadiri mimba inavyokua, kwa sababu ya estrojeni na damu nyingi kwenye nyonga. Si wa kawaida ukiwa: mzito kama maziwa ya mgando na unaowasha (fangasi – hutokea sana kwa wajawazito), kijivu wenye harufu ya samaki (bacterial vaginosis – huongeza hatari ya uchungu wa mapema), kijani-njano wenye povu (trichomonas), njano/usaha (kisonono, klamidia), au wenye damu. Muhimu kutofautisha na maji ya chupa: maji mengi au yanayotiririka bila kudhibiti ni dalili ya chupa kupasuka – dharura. Pia ute mzito wenye damu karibu na mwisho wa mimba (show) huashiria uchungu kuanza. Uchunguzi: uchunguzi wa uke, sampuli, kipimo cha mkojo. Tiba hutolewa na mtaalamu kwa dawa salama kwa mimba (mara nyingi dawa za kuweka ukeni kwa fangasi); usijitibu kwa vidonge vya kumeza vya fangasi.