Maelezo ya majibu ya maswali mbalimbali ya kiafya

Kikokotoo hiki hukadiria siku za rutuba kutoka tarehe ya kwanza ya hedhi ya mwisho na urefu wa mzunguko: ovuleshaji karibu siku 14 kabla ya hedhi inayofuata, na dirisha la rutuba ni siku 5 kabla pamoja na siku hiyo. Kinasaidia zaidi wanaotafuta mimba kujua siku bora za tendo. Kwa kuepuka mimba, kalenda peke yake si salama – mzunguko hubadilika na ovuleshaji huweza kuja mapema au kuchelewa; tumia njia ya kisasa au kondomu siku zote. Siku ya kwanza ya mzunguko ni siku ya kwanza ya damu halisi ya hedhi – si siku za madoadoa ya kahawia kabla yake.

PID mara nyingi husababishwa na magonjwa ya zinaa yanayopanda kutoka ukeni, hivyo kwa mwanamke ambaye hajawahi kufanya ngono ni nadra sana. Maumivu ya nyonga yasiyopona baada ya dawa nyingi za "PID" yanaashiria kuwa utambuzi huenda si sahihi. Visababishi vya kuchunguza ni endometriosis (maumivu yanayozidi wakati wa hedhi), sisti au ovari kujisokota, UTI na mawe ya figo, kidole tumbo na magonjwa ya utumbo, TB ya via vya uzazi (Tanzania), na matatizo ya mgongo, misuli au neva – hasa maumivu yanayoshuka hadi pajani yanaashiria neva (sciatica). Ultrasound kuonyesha "maji kidogo" peke yake si PID.

Dawa nyingi za VVU zinazotumika Tanzania – hasa TLD (tenofovir, lamivudine, dolutegravir) – zinaweza kumezwa na au bila chakula. Hakuna chakula cha kawaida cha Afrika Mashariki kilichokatazwa. Tahadhari kuu ni: vidonge au vyakula vilivyoongezwa madini (chuma, kalsiamu, zinki, magnesiamu) na dawa za kiungulia (antasidi), ambazo hupunguza dolutegravir; pombe; na dawa za kienyeji au virutubisho visivyojulikana. Chakula bora, maji safi na usafi wa chakula humsaidia mwenye VVU kuwa na nguvu.

Kitambi ni mafuta mengi tumboni (obesity ya tumbo), ambayo huzunguka viungo vya ndani na ni hatari zaidi kuliko mafuta ya sehemu nyingine. Huongeza hatari ya kisukari aina ya 2, presha, lehemu, moyo, kiharusi, ini lenye mafuta na baadhi ya saratani. Hupimwa kwa mzunguko wa kiuno: zaidi ya sm 94 kwa wanaume na sm 80 kwa wanawake huongeza hatari (zaidi ya 102/88 – hatari kubwa); au kiuno kuwa zaidi ya nusu ya urefu wako. Sababu ni lishe yenye sukari, unga uliokobolewa na vinywaji vitamu, kutofanya mazoezi, pombe, usingizi mchache, msongo, umri, na baada ya ujauzito. Hakuna zoezi la tumbo pekee linaloondoa kitambi – hupungua kwa kupunguza uzito wa mwili mzima.

G spoti hutajwa kuwa eneo nyeti kwenye ukuta wa mbele wa uke, sentimita chache ndani. Uwepo wake kama kiungo maalumu bado una mjadala – tafiti zinaonyesha ni sehemu ya mtandao wa hisia unaounganisha kisimi, mrija wa mkojo na ukuta wa uke. Kwa wanaotaka kulisisimua: mguso wa taratibu kwa kidole kilichopinda kuelekea ukuta wa mbele (kama ishara ya "njoo"), au mapozi yanayogusa ukuta huo. Kila mwanamke ni tofauti – ridhaa, usafi na mawasiliano ndiyo msingi.

Fangasi isiyopona kwa dawa mara nyingi hutokana na: ugonjwa si fangasi kabisa (mzio, ukurutu, bakteria, ugonjwa wa zinaa), dawa kutumika kwa muda mfupi au kwa kuruka, aina ya fangasi iliyo sugu kwa fluconazole (kama Candida glabrata), au hali zinazochochea fangasi – kisukari kisichodhibitiwa, VVU, steroid, antibayotiki nyingi, unyevu. Rudi kwa mtoa huduma: kipimo cha maabara huthibitisha aina ya fangasi na kuchagua dawa sahihi.