Maelezo ya majibu ya maswali mbalimbali ya kiafya

P2 (Postinor-2, levonorgestrel) ni kidonge cha dharura cha kuzuia mimba baada ya tendo la ndoa bila kinga au kinga ilipoharibika, kama kondomu kupasuka au kusahau vidonge vya majira. Kwa wanawake wengi ni salama, hata kwa wenye magonjwa ambayo huzuia matumizi ya vidonge vya kila siku. Madhara yake mengi ni ya muda mfupi na hupotea yenyewe: kichefuchefu, uchovu, kichwa kuuma, matiti kuuma, maumivu ya tumbo la chini, matone ya damu, na hedhi kuja mapema au kuchelewa hadi siku 7.

Taarifa za uongo za afya – kuhusu chanjo, dawa, magonjwa au milipuko – huenea haraka mitandaoni na huweza kusababisha madhara makubwa: watu kukataa chanjo, kutumia dawa hatari, au kuchelewa matibabu. Wakati wa COVID-19, Wizara ya Afya ilitoa elimu kwa jamii kupitia viongozi wa makundi mbalimbali, na serikali inaweza kuchukua hatua kwa mujibu wa sheria dhidi ya wanaosambaza taarifa za uongo. Kila mtu anaweza kusaidia kwa kuthibitisha taarifa kabla ya kuisambaza.

P2 (Postinor-2) ni vidonge vya dharura vya kuzuia mimba vyenye levonorgestrel. Dawa nyingine zenye levonorgestrel ya dharura huuzwa kwa majina tofauti, mfano NorLevo, Levonelle na Escapelle – zote hufanya kazi sawa zikitumika ndani ya saa 72. Njia nyingine za dharura ni ulipristal (ellaOne – hadi saa 120) na kitanzi cha shaba kinachowekwa ndani ya siku 5, ambacho ndicho bora zaidi. Tahadhari: Jadelle na Norplant ni vipandikizi, na Microlut au Microluton ni vidonge vya kila siku – si dawa za dharura, ingawa vina levonorgestrel.

Kuoga baada ya kujifungua kawaida ni salama na muhimu – unaweza kuoga siku hiyohiyo ukiweza kusimama bila kizunguzungu. Bafu la kumwagika kwa maji ya uvuguvugu ndilo bora. Osha sehemu za siri kwa maji safi kutoka mbele kwenda nyuma, bila kusugua mshono wala kusafisha ndani ya uke, kisha kausha kwa kugusagusa. Kukaa kwenye beseni la maji ya uvuguvugu dakika 10–15 hupunguza maumivu ya msamba; beseni safi la kuogea mwili mzima lisubiri hadi damu ipungue na mshono upone. Epuka maji ya moto sana na sabuni zenye manukato sehemu za siri.

Kikokotoo hiki hupanga kipimo chako cha presha (namba ya juu – systolic, na ya chini – diastolic) katika makundi, kisha hutoa mpango wa chakula na mazoezi wa siku 7. Kinatumia makundi ya kimataifa (ACC/AHA 2017). Kumbuka: Tanzania na WHO hutambua presha ya juu kuanzia 140/90 kwa vipimo vya siku tofauti; 130–139/80–89 ni presha iliyopanda kidogo inayohitaji mabadiliko ya maisha. Kipimo kimoja hakitoshi kuthibitisha presha.

Maumivu ya kichomi ubavuni usawa wa kitovu wakati wa ujauzito, hasa miezi 4 hadi 7, mara nyingi husababishwa na mishipa inayoshikilia kizazi (ligamenti duara) ikivutika kizazi kinapokua. Haya ni maumivu ya ghafla ya sekunde chache unapogeuka, kukohoa au kusimama haraka. Gesi, choo kigumu na misuli ya tumbo kunyooka pia huleta maumivu ya aina hii, na kwa kawaida si hatari.