top of page

Mwandishi:

ULY CLINIC

Mhariri:

Dkt. Benjamin L, MD

Imeboreshwa:

20 Novemba 2026, 17:01:42

Kwa nini Mtoto mchanga hulia sana usiku?

Mtoto mchanga hulia usiku mara nyingi kwa sababu ya njaa, nepi chafu, gesi tumboni, chango, uchovu, joto au baridi, au kutaka kubebwa. Kulia huongezeka hadi kilele karibu wiki 6 hadi 8 na hupungua kufikia miezi 3 hadi 4. Kilio chenye homa, kukataa kunyonya, kutapika, kulegea au sauti isiyo ya kawaida kinahitaji kumwona mtaalamu wa afya.


Kulia usiku kwa mtoto mchanga ni jambo la kawaida linalowasumbua wazazi wengi. Watoto wachanga hawana uwezo wa kuzungumza, hivyo hutumia kilio kama njia kuu ya kuwasiliana. Kuelewa sababu zinazoweza kumfanya mtoto kulia sana usiku ni hatua muhimu ili mzazi aweze kumsaidia mtoto kupata utulivu na usingizi mzuri, na pia kutambua mapema kilio kinachoashiria ugonjwa.


Makala hii inaeleza kulia kwa kawaida kwa watoto wachanga, sababu kuu za kulia usiku, njia salama za kumtuliza mtoto hatua kwa hatua, mambo ambayo hayapaswi kufanywa, na dalili za hatari.


Kwa ufupi


Jambo

Maelezo

Kulia kwa kawaida

Huongezeka kuanzia wiki 2, kilele wiki 6 hadi 8, hupungua miezi 3 hadi 4

Sababu za kawaida

Njaa, nepi, gesi, chango, uchovu, joto au baridi, kutaka faraja

Hatua ya kwanza

Mnyonyeshe, badili nepi, mbeue, angalia joto la mwili na nguo

Kutuliza

Kumbeba kifuani, kumtikisa taratibu mikononi, sauti tulivu, mwanga hafifu

Usifanye

Usimtikise kwa nguvu; usimpe dawa za usingizi wala za kienyeji

Dharura

Homa kwa mtoto chini ya miezi 2, kukataa kunyonya, kulegea, degedege, kupumua kwa shida


Kulia kwa kawaida kwa mtoto mchanga


Watoto wote wachanga hulia. Kwa wastani, kulia huanza kuongezeka kuanzia wiki ya pili, hufikia kilele karibu wiki 6 hadi 8, ambapo baadhi ya watoto hulia jumla ya masaa 2 hadi 3 kwa siku, kisha hupungua taratibu kufikia miezi 3 hadi 4. Kulia huku mara nyingi huwa zaidi jioni na usiku.


Katika wiki za mwanzo, watoto wengi hawatofautishi mchana na usiku. Wanaweza kulala sana mchana na kuwa macho usiku. Saa ya mwili hukomaa taratibu katika miezi ya kwanza, hasa mtoto akipata mwanga wa mchana na giza na utulivu usiku.


Sababu zinazoweza kumfanya mtoto kulia sana usiku


Njaa


Njaa ni sababu kuu inayowafanya watoto wachanga kulia usiku. Tumbo la mtoto mchanga ni dogo, hivyo maziwa ya mama humeng'enywa haraka na mtoto anaweza kuhitaji kunyonya kila baada ya masaa 2 hadi 3, mchana na usiku. Dalili za mapema za njaa ni:


  • Kunyonya vidole au mkono.

  • Kufungua na kufunga mdomo kama anatafuta titi.

  • Kugeuza kichwa upande hadi upande akitafuta.

  • Kukosa utulivu.


Kulia ni dalili ya kuchelewa ya njaa. Kumnyonyesha mapema, anapoonyesha dalili hizi, hupunguza kilio.


Nepi chafu au mkojo


Mtoto anaweza kulia ikiwa nepi imejaa mkojo au kinyesi. Ngozi ya mtoto ni nyeti, hivyo unyevunyevu unaweza kusababisha muwasho na vipele vya nepi. Kubadilisha nepi mara kwa mara na kuacha ngozi ikauke husaidia mtoto kuwa na faraja.


Gesi au kujaa tumbo


Wakati wa kunyonya, mtoto anaweza kumeza hewa ambayo hukaa tumboni na kusababisha kujaa. Dalili ni kujikunja, kuvuta miguu kuelekea tumboni, kulia kwa nguvu na kukosa utulivu. Kumfanya mtoto abeue katikati na baada ya kunyonya husaidia; soma kumfanya mtoto abeue baada ya kunyonya.


Chango, yaani kulia kwa muda mrefu bila sababu inayoonekana


Baadhi ya watoto wenye afya hulia kwa muda mrefu, mara nyingi jioni au usiku, kwa nguvu, huku wakikaza mwili, wakijikunja na uso kuwa mwekundu, bila sababu inayoonekana. Hali hii huitwa chango au koliki. Mara nyingi huanza wiki 2 hadi 3 na hupotea kufikia miezi 3 hadi 4. Mtoto mwenye chango hunyonya vizuri na huongezeka uzito. Soma maumivu ya tumbo kwa watoto wachanga (chango).


Uchovu au kukosa usingizi


Mtoto aliyechoka sana bila kulala hulia zaidi na hupata shida kulala. Watoto wachanga huhitaji usingizi mwingi, masaa 14 hadi 17 kwa siku, kwa vipindi vifupi. Dalili za uchovu ni kupiga miayo, kusugua macho, kuangalia mbali na kukosa utulivu; mlaze mapema anapoonyesha dalili hizi.


Kutafuta faraja


Watoto wachanga wanahitaji ukaribu na wazazi wao ili kujisikia salama. Wakati mwingine mtoto hulia usiku kwa sababu anahitaji kubebwa, kukumbatiwa au kusikia sauti ya mzazi. Kumjibu mtoto mchanga anapolia hakumharibu; humjengea hali ya usalama.


Joto au baridi kupita kiasi


Mtoto anaweza kulia ikiwa ana joto kali au baridi. Dalili za joto kupita kiasi ni jasho, ngozi nyekundu, nywele zenye unyevu na kukosa utulivu. Shingo au mgongo wa baridi huashiria baridi. Mvalishe nguo moja zaidi ya unayovaa wewe katika hali ileile ya hewa.


Ugonjwa au maumivu


Wakati mwingine kilio cha usiku hutokana na ugonjwa: homa, mafua yanayoziba pua, maambukizi ya sikio, tindikali kurudi kutoka tumboni, mzio wa protini ya maziwa ya ng'ombe, kinyesi kigumu au maambukizi ya mkojo. Kilio kisichokoma pia kinaweza kutokana na unywele uliojifunga kwenye kidole cha mkono, cha mguu au uume; mvue nguo na umwangalie mwili mzima.


Namna ya kumtuliza mtoto anapolia usiku


Anza na mahitaji ya msingi, kisha jaribu njia za kutuliza moja baada ya nyingine:


  • Mnyonyeshe kama ni muda wa kula au anaonyesha dalili za njaa.

  • Badilisha nepi na uangalie ngozi.

  • Mbeue, ukimweka begani na kumpigapiga mgongoni kwa upole.

  • Angalia joto: nguo nyingi au chache, chumba chenye joto kali au baridi.

  • Mbebe kifuani, ngozi kwa ngozi, au mfunge kwenye kitambaa cha kubebea mbele.

  • Mtikise taratibu mikononi au tembea naye polepole.

  • Mwimbie au zungumza naye kwa sauti tulivu; sauti ya kushusha, kama "shhh", humtuliza.

  • Punguza mwanga na kelele; usiwashe taa kali wala televisheni usiku.

  • Mpe kitu cha kunyonya kama titi kwa faraja.


Kumfunga kwenye kitambaa kwa usalama


Baadhi ya watoto hutulia wakifungwa kwenye kitambaa chepesi. Funga kwa ulegevu kwenye nyonga ili miguu iweze kukunjika na kuachana, usimfunge kichwa, mlaze chali kila mara, na acha kumfunga mara anapoanza kujaribu kujigeuza. Soma namna ya kumlaza kichanga kwa usalama.


Ratiba ya mchana na usiku


Mchana mweke kwenye mwanga na mazungumzo; usiku mlishe kwa mwanga hafifu, bila kuongea sana wala kucheza naye. Taratibu hizi humsaidia kujifunza tofauti ya mchana na usiku.


Mambo ambayo hayapaswi kufanywa


  • Usimtikise mtoto kwa nguvu kamwe. Kutikiswa kwa nguvu kunaweza kuumiza ubongo wake, kumpofua au kumuua.

  • Usimpe dawa za usingizi, pombe, dawa za kikohozi wala dawa za kienyeji ili alale.

  • Usimpe maji, sukari au chai ili kumtuliza mtoto chini ya miezi 6.

  • Usimlaze kifudifudi au ubavu ili alale haraka.

  • Usilale naye kwenye sofa au kiti ukiwa umechoka sana.


Mzazi naye anahitaji msaada


Kilio kisichokoma huchosha na kukasirisha. Ukihisi hasira au kuchoka kupita kiasi, mlaze mtoto chali mahali salama, toka nje ya chumba kwa dakika chache, vuta pumzi, kisha urudi. Omba mwenzi, ndugu au jirani akusaidie kubeba mtoto ili upumzike. Mama anayejisikia huzuni kwa muda mrefu baada ya kujifungua aongee na mtaalamu wa afya.


Dalili za hatari: mpeleke hospitali mara moja


Piga simu ya dharura 112, au mpeleke mtoto hospitali mara moja, ukiona:


  • Kushindwa kunyonya au kunywa kabisa.

  • Kutapika kila kitu anachokula au kunywa.

  • Degedege, au kukakamaa mwili.

  • Kulegea, kusinzia sana au kushindwa kuamka vizuri.

  • Kupumua haraka au kwa shida, au kifua kubonyea ndani anapovuta pumzi.

  • Mtoto chini ya miezi 2 kuwa na joto la nyuzi 37.5 au zaidi, au mwili wa baridi.

  • Kilio cha sauti ya juu isiyo ya kawaida, au kilio dhaifu kama mlio.

  • Utosi kuvimba au kubonyea.

  • Kutapika matapishi ya kijani, au damu kwenye kinyesi au matapishi.

  • Ngozi kubadilika rangi, kama madoa, rangi ya kijivu au bluu.


Soma pia kushindwa kunyonya, homa, mwili kulegea.


Wakati wa kumwona mtaalamu wa afya


Hata bila dalili za hatari, mzazi anapaswa kumwona mtaalamu wa afya ikiwa mtoto:


  • Analia sana bila kutulia kwa masaa kadhaa, hasa kama kilio ni kipya au tofauti.

  • Ana homa.

  • Anakataa kunyonya au ananyonya kidogo.

  • Anatapika mara kwa mara.

  • Haongezeki uzito.

  • Anaonekana dhaifu au mgonjwa.

  • Kilio kinaendelea baada ya miezi 4, au mzazi amechoka kupita kiasi.


Tathmini ya kitabibu husaidia kugundua chanzo cha kilio na kutoa matibabu sahihi.


Majina mengine ya mada hii


Watu hutafuta mada hii kwa majina haya pia:


  • Mtoto analia usiku

  • Kichanga kulia usiku kucha

  • Mtoto mchanga kukosa usingizi usiku

  • Mtoto kulia sana

  • Kumtuliza mtoto anayelia

  • Kilio cha mtoto mchanga


Hitimisho


Kulia usiku kwa mtoto mchanga ni jambo la kawaida na mara nyingi husababishwa na mahitaji ya msingi kama njaa, nepi chafu, gesi tumboni, chango, uchovu au hitaji la faraja. Kulia huongezeka hadi wiki 6 hadi 8 na hupungua kufikia miezi 3 hadi 4.


Mjibu mtoto, angalia mahitaji yake, tumia njia salama za kumtuliza, na usimtikise kamwe. Kilio chenye homa, kukataa kunyonya, kutapika, kulegea au kupumua kwa shida ni dalili za kumpeleka hospitali mara moja.


Maswali yanayoulizwa mara kwa mara


1. Kwa nini mtoto hulia sana usiku kuliko mchana?

Watoto wengi hulia zaidi usiku kwa sababu ya uchovu uliojikusanya mchana na saa ya mwili ambayo bado haijakomaa. Katika miezi ya kwanza hawatofautishi mchana na usiku, kwa hiyo huamka mara kwa mara wakihitaji kunyonya, kubadilishwa nepi au faraja. Kadiri anavyokua, usingizi wa usiku huimarika na kulia hupungua.

2. Je, ni kawaida mtoto mchanga kulia usiku?

Ni kawaida kabisa. Watoto wachanga hutumia kilio kuwasiliana, na sababu za kawaida ni njaa, gesi tumboni, nepi chafu, uchovu au hitaji la kubebwa. Katika miezi ya kwanza, watoto wengi huamka usiku mara kadhaa ili kunyonya au kupata faraja. Kilio chenye dalili za ugonjwa ndicho kinachohitaji uchunguzi.

3. Mtoto hulia usiku kwa sababu gani kuu?

Sababu kuu ni njaa, nepi chafu au mkojo, gesi tumboni, chango, uchovu au kukosa usingizi, hitaji la kubebwa au kukumbatiwa, na joto au baridi kupita kiasi. Mara chache, kilio husababishwa na ugonjwa kama homa, maambukizi ya sikio au tindikali kurudi kutoka tumboni. Kujua sababu humsaidia mzazi kuchukua hatua sahihi.

4. Ni dalili gani zinaonyesha mtoto analia kwa sababu ya njaa?

Kabla ya kulia, mtoto mwenye njaa hunyonya vidole au mkono, hufungua na kufunga mdomo kama anatafuta titi, hugeuza kichwa upande hadi upande na hukosa utulivu. Kulia ni dalili ya kuchelewa. Kumnyonyesha mapema anapoonyesha dalili hizi hupunguza kilio na hurahisisha kunyonya.

5. Je, gesi tumboni inaweza kumfanya mtoto kulia usiku?

Gesi tumboni ni sababu ya kawaida ya kulia usiku. Mtoto humeza hewa wakati wa kunyonya, hasa asiposhika titi vizuri au akinyonya chupa. Dalili ni kujikunja, kuvuta miguu kuelekea tumboni na kulia kwa nguvu. Kumbeua katikati na baada ya kunyonya, na kumweka wima kwa muda mfupi, husaidia.

6. Chango ni nini na kinaweza kumfanya mtoto kulia usiku?

Chango, au koliki, ni hali ambapo mtoto mwenye afya hulia kwa muda mrefu bila sababu inayoonekana, mara nyingi jioni au usiku. Huanza wiki chache baada ya kuzaliwa na hupotea kufikia miezi 3 hadi 4. Mtoto hunyonya vizuri na huongezeka uzito. Kumtuliza, kumbeba na kupunguza kelele husaidia.

7. Namna gani mzazi anaweza kumtuliza mtoto anayelia usiku?

Anza na mahitaji: mnyonyeshe, badili nepi, mbeue na angalia joto. Kisha mbebe kifuani, mtikise taratibu mikononi, mwimbie kwa sauti tulivu, punguza mwanga na kelele, au mfunge kwenye kitambaa chepesi kwa usalama. Ukichoka, mlaze chali mahali salama na upumzike dakika chache.

8. Ni kawaida mtoto kuamka mara ngapi usiku?

Watoto wachanga huamka mara 2 hadi 4 au zaidi usiku ili kunyonya au kupata faraja, kwa sababu tumbo lao ni dogo. Hii ni kawaida katika miezi ya kwanza. Kadiri mtoto anavyokua, vipindi vya usingizi wa usiku huongezeka na kuamka hupungua, ingawa watoto wengi bado huamka usiku hata baada ya miezi 6.

9. Ni lini kulia kwa mtoto usiku kunapaswa kuwa wasiwasi?

Kuwa na wasiwasi ikiwa kilio kinaambatana na homa, kutapika mara kwa mara, kukataa kunyonya, sauti ya kilio isiyo ya kawaida, kulegea, kupumua kwa shida, utosi kuvimba au mtoto kuonekana mgonjwa. Mtoto chini ya miezi 2 mwenye homa apelekwe hospitali mara moja.

10. Ni jinsi gani mzazi anaweza kumsaidia mtoto kulala vizuri usiku?

Anzisha utaratibu wa kulala kila siku, hakikisha amenyonya na nepi ni safi kabla ya kumlaza, weka chumba tulivu chenye mwanga hafifu, na mlaze chali kwenye kitanda chake salama. Mchana mweke kwenye mwanga na mazungumzo, usiku punguza michezo. Ratiba hii humsaidia kuzoea usingizi wa usiku.

11. Naweza kumpa mtoto dawa ili alale usiku?

Usimpe mtoto mchanga dawa yoyote ya usingizi, dawa za kikohozi, pombe wala dawa za kienyeji ili alale. Dawa hizi zinaweza kupunguza upumuaji wake na kuwa hatari kwa maisha. Kilio kisichokoma kinahitaji uchunguzi wa mtaalamu wa afya, si dawa ya kumlaza.

12. Kwa nini nisimtikise mtoto kwa nguvu ili anyamaze?

Kichwa cha mtoto mchanga ni kizito ukilinganisha na shingo yake, na ubongo wake ni laini. Kumtikisa kwa nguvu kunaweza kuvunja mishipa ya damu ndani ya ubongo, kusababisha upofu, degedege, ulemavu wa kudumu au kifo. Ukichoka au kukasirika, mlaze mahali salama na uombe msaada.

Maelezo haya ni ya kielimu tu, ULY CLINIC inakushauri siku zote uwasiliane na daktari wako kabla ya kuchukua hatua yoyote ile kiafya baada ya kusoma makala hii.

Ikiwa unataka ushauri zaidi kutoka ULY CLINIC, wasilisha swali lako kwa kubofya mawasiliano yetu

Imeandikwa,

6 Machi 2026, 15:41:42

Rejea za mada hii:

  1. World Health Organization. Infant and young child feeding: Model chapter for textbooks for medical students and allied health professionals. Geneva: World Health Organization; 2009.

  2. American Academy of Pediatrics. Caring for Your Baby and Young Child: Birth to Age 5. 7th ed. Itasca (IL): American Academy of Pediatrics; 2019.

  3. Nelson Textbook of Pediatrics. 21st ed. Philadelphia: Elsevier; 2020.

  4. UNICEF. Breastfeeding counselling: A training course. New York: United Nations Children’s Fund; 2015.

  5. National Health Service. Crying and soothing your baby. London: NHS; 2022.

  6. Centers for Disease Control and Prevention. Infant sleep and safe sleep practices. Atlanta (GA): CDC; 2023.

  7. American Academy of Pediatrics. Breastfeeding and the use of human milk. Pediatrics. 2012;129(3):e827–e841.

  8. Infant Feeding and Nutrition: A Guide for Health Workers. Geneva: World Health Organization; 2000.

  9. La Leche League International. The Breastfeeding Answer Book. 4th ed. Schaumburg (IL): La Leche League International; 2020.

  10. Developmental-Behavioral Pediatrics. 5th ed. Philadelphia: Elsevier; 2020.

  11. Barr RG. The normal crying curve: what do we really know? Dev Med Child Neurol. 1990;32(4):356-62.

  12. Wolke D, Bilgin A, Samara M. Systematic review and meta-analysis: fussing and crying durations and prevalence of colic in infants. J Pediatr. 2017;185:55-61.e4.

  13. Moon RY, Carlin RF, Hand I; Task Force on Sudden Infant Death Syndrome. Sleep-related infant deaths: updated 2022 recommendations for reducing infant deaths in the sleep environment. Pediatrics. 2022;150(1):e2022057990.

bottom of page