Uzito wa kawaida, mabadiliko ya ukuaji na hali zisizo za kawaida

Mzazi anaweza kujiuliza:

Uzito ni mojawapo ya vipimo muhimu vinavyotumika kufuatilia ukuaji wa mtoto. Hata hivyo, uzito wa mtoto haupaswi kutafsiriwa kwa kuangalia namba moja pekee. Mtoto anaweza kuwa na uzito mkubwa au mdogo kuliko mtoto mwingine wa umri huo na bado akawa anakua vizuri. Kinachoangaliwa zaidi ni mwelekeo wa uzito kwa muda, urefu wa mtoto, mzingo wa kichwa, umri, jinsia, hali ya kuzaliwa na afya kwa ujumla.

Kwa watoto walio chini ya miaka miwili, viwango vya ukuaji vya Shirika la Afya Duniani hutumika kulinganisha uzito kulingana na umri na jinsia, lakini pia ni muhimu kuangalia uhusiano kati ya uzito na urefu wa mtoto. Hii ni kwa sababu mtoto anaweza kuwa na uzito unaoonekana wa kawaida kwa umri wake lakini uzito huo ukawa mdogo au mkubwa ukilinganishwa na urefu wake.

Uzito wa mtoto unapozaliwa

Uzito wa mtoto wakati wa kuzaliwa hutegemea mambo mengi, hasa muda ambao mtoto amekaa tumboni, afya ya mama wakati wa ujauzito, ukuaji wa mtoto akiwa tumboni, urithi na mambo mengine ya ujauzito.

Kwa mtoto aliyezaliwa baada ya kufikisha muda unaotarajiwa wa ujauzito, uzito wa kuzaliwa mara nyingi huwa karibu na wastani wa takribani kilo 3 hadi 3.5, lakini kuna tofauti kubwa zinazoweza kuwa za kawaida.

Kwa kutumia viwango vya WHO, wastani wa uzito wa kuzaliwa ni takribani kilo 3.3 kwa wavulana na kilo 3.2 kwa wasichana. Hii haimaanishi kwamba mtoto mwenye uzito ulio chini au juu ya hapo ana tatizo.

Kinachofanya uzito wa kuzaliwa uwe na maana zaidi ni kuujua pamoja na umri wa mimba wakati mtoto alipozaliwa. Mtoto aliyezaliwa katika wiki 36 hawezi kutafsiriwa kwa kutumia viwango sawa na mtoto aliyezaliwa katika wiki 40 kwa sababu mtoto wa wiki 36 amekuwa na muda mfupi zaidi wa kukua tumboni.

Uzito mdogo wa kuzaliwa ni nini?

Uzito wa mtoto unapokuwa chini ya gramu 2,500 wakati wa kuzaliwa huitwa uzito mdogo wa kuzaliwa. Hii ni takribani kilo 2.5 au chini yake.

Uzito mdogo wa kuzaliwa unaweza kutokea kwa sababu mtoto amezaliwa kabla ya muda wake au kwa sababu mtoto hakukua vya kutosha akiwa tumboni. Wakati mwingine sababu zote mbili zinaweza kuwepo.

Uzito mdogo wa kuzaliwa hauimaanishi moja kwa moja kwamba mtoto ana ugonjwa. Hata hivyo, watoto wenye uzito mdogo huwa katika hatari kubwa zaidi ya baadhi ya matatizo, hasa matatizo ya kunyonya, kudhibiti joto la mwili, kupumua, sukari ya damu na maambukizi, kutegemea kiwango cha uzito na umri wa mimba.

Makundi ya uzito mdogo wa kuzaliwa

Ni muhimu kutenganisha uzito mdogo wa kuzaliwa na kuwa mdogo kwa umri wa mimba. Mtoto aliyezaliwa kabla ya muda anaweza kuwa na uzito wa chini kwa sababu tu hajafikisha muda kamili wa kukua. Mtoto mwingine anaweza kuzaliwa kwa muda kamili lakini akawa na uzito mdogo kuliko unaotarajiwa kwa umri huo wa mimba.

Mtoto anapaswa kupungua uzito baada ya kuzaliwa?

Ndiyo, kupungua kwa uzito kidogo katika siku za kwanza baada ya kuzaliwa ni jambo la kawaida kwa watoto wengi.

Baada ya kuzaliwa mtoto hupoteza sehemu ya maji aliyokuwa nayo mwilini, huku kiwango cha maziwa anachopata katika siku za kwanza kikiwa bado kinaanza kuongezeka. Kwa hiyo, mtoto aliyezaliwa akiwa na kilo 3.3 anaweza kushuka kwa kiasi fulani kabla ya kuanza kuongeza uzito tena.

Watoto waliozaliwa kwa muda kamili mara nyingi hupungua takribani asilimia 5–8 ya uzito wao wa kuzaliwa katika siku za kwanza. Baada ya hapo wanapaswa kuanza kuongezeka tena na kwa kawaida kurejea kwenye uzito wa kuzaliwa ndani ya takribani siku 7–14.

Mfano

Ikiwa mtoto alizaliwa akiwa na kilo 3.5:

• Asilimia 5 ya kilo 3.5 ni takribani gramu 175.

• Asilimia 8 ni takribani gramu 280.

• Hivyo kupungua hadi karibu kilo 3.22–3.33 katika siku za mwanzo kunaweza kuonekana katika mabadiliko ya kawaida.

Hata hivyo, hii si ruhusa ya kusubiri tu mtoto apungue uzito bila ufuatiliaji. Mtoto anayepungua zaidi ya asilimia 10 ya uzito wake wa kuzaliwa anahitaji kutathminiwa, hasa kwa kuangalia unyonyeshaji, upungufu wa maji mwilini, ugonjwa na sababu nyingine. [1]

Kwa nini mtoto anaweza kupungua zaidi ya kawaida?

Kupungua kwa uzito kupita kiasi baada ya kuzaliwa kunaweza kuhusishwa na mtoto kutopata maziwa ya kutosha, kushindwa kushika titi vizuri, kunyonya kwa muda mfupi au kwa nguvu ndogo, kuchelewa kuanza kunyonyesha, kutapika mara kwa mara au ugonjwa.

Kwa mtoto anayenyonya, idadi ya kukojoa na kupata haja kubwa baada ya siku za kwanza pia husaidia mtoa huduma kutathmini kama anapata maziwa ya kutosha. Lakini kukojoa pekee hakuwezi kuthibitisha kwamba mtoto anapata lishe ya kutosha, kwa sababu mtoto anaweza bado kukojoa hata akiwa na upungufu wa maji mwilini.

Mtoto anayepungua zaidi ya asilimia 10 ya uzito wa kuzaliwa, anayekuwa mlegevu sana, anayeshindwa kunyonya vizuri, anayekojoa kidogo sana, mwenye mdomo mkavu, macho yaliyozama, homa, kutapika mara kwa mara au dalili nyingine za ugonjwa anapaswa kuchunguzwa mapema.

Uzito wa kawaida wa mtoto unavyoongezeka

Baada ya mtoto kurejea kwenye uzito wake wa kuzaliwa, ongezeko la uzito huwa kubwa zaidi katika miezi ya mwanzo.

Katika miezi ya kwanza, watoto wengi huongeza takribani gramu 20–30 kwa siku, ingawa ongezeko hutofautiana kati ya mtoto na mtoto. Kasi hii hupungua kadiri mtoto anavyokua.

Kwa kawaida mtoto hufikia takribani mara mbili ya uzito wake wa kuzaliwa karibu na miezi 5, na takribani mara tatu ya uzito wa kuzaliwa karibu na mwaka mmoja. Hizi ni kanuni za jumla, si tarehe ambazo kila mtoto lazima azifikie.

Kwa mfano, mtoto aliyezaliwa akiwa na kilo 3.3 anaweza kuwa karibu kilo 6.6 wakati wa miezi 5 na karibu kilo 9.9 akiwa na mwaka mmoja, lakini mtoto halazimiki kufuata namba hizo kwa usahihi.

Makadirio ya uzito wa mtoto kwa miezi mbalimbali

Jedwali hili linaonyesha wastani wa WHO, pamoja na eneo la takribani kati ya alama ya chini ya ufuatiliaji na alama ya juu ya ufuatiliaji. Hii si orodha ya kilo ambazo kila mtoto lazima awe nazo.

Muhimu: Eneo hili limetokana na takribani alama ya -2 hadi +2 ya tofauti na wastani katika viwango vya WHO. Si sahihi kusema kwamba mtoto aliye nje ya eneo hili ana ugonjwa moja kwa moja. Mtoa huduma huangalia pia urefu, kasi ya ukuaji, historia ya mtoto na vipimo vingine.

Kwa nini wavulana na wasichana wanaweza kuwa na uzito tofauti?

Viwango vya ukuaji vya wavulana na wasichana havifanani kabisa. Kwa wastani, wavulana huwa na uzito mkubwa kidogo katika umri unaolinganishwa, ingawa kuna mwingiliano mkubwa kati yao.

Kwa hiyo, si sahihi kumlinganisha mtoto wa kiume moja kwa moja na mtoto wa kike wa umri huo na kusema mmoja ni mnene au mwembamba kwa sababu tu namba zao za kilo hazifanani.

Kinachotakiwa kutumika ni chati inayolingana na jinsia na umri wa mtoto. Hii ndiyo sababu chati za WHO zina viwango tofauti vya wavulana na wasichana.

Uzito wa mtoto unatathminiwaje?

Kuna tofauti kati ya kusema “mtoto ana uzito wa kilo fulani” na kusema “uzito wa mtoto unafaa kwa ukuaji wake.”

Kipimo cha kwanza ni uzito kulingana na umri. Hii husaidia kuona kama mtoto ni mdogo au mkubwa ukilinganisha na watoto wa jinsia na umri huo.

Lakini kwa mtoto mdogo, ni muhimu pia kuangalia uzito kulingana na urefu. Mtoto mwenye kilo 8 anaweza kuwa na uzito mzuri ikiwa ana urefu fulani, lakini kilo hizo hizo zinaweza kuwa nyingi au chache kwa mtoto mwenye urefu tofauti.

Kwa hiyo, tathmini bora ya ukuaji huunganisha:

• Uzito kulingana na umri

• Urefu kulingana na umri

• Uzito kulingana na urefu

• Mzingo wa kichwa

• Kasi ya mabadiliko ya vipimo

• Umri na jinsia

• Historia ya kuzaliwa

• Ulaji na unyonyeshaji

• na Hali ya afya ya mtoto

Mtoto mwenye uzito mdogo kuliko kawaida

Mtoto anaweza kuwa na uzito mdogo kwa sababu tofauti, na si kila sababu inahusiana na chakula.

Katika mtoto mchanga, sababu zinaweza kuwa kuzaliwa kabla ya muda, ukuaji duni akiwa tumboni, matatizo ya kunyonyesha, matatizo ya kumeza au kunyonya, maambukizi, matatizo ya kupumua au hali nyingine za kiafya.

Kwa mtoto mkubwa zaidi, uzito mdogo unaweza kutokana na kutopata nishati au virutubisho vya kutosha, matatizo ya ulaji, kutapika au kuharisha kwa muda mrefu, matatizo ya kufyonza chakula tumboni, magonjwa sugu au mahitaji ya mwili kuwa makubwa kutokana na ugonjwa.

Jambo muhimu ni kwamba uzito mdogo hauwezi kutambuliwa kwa kuangalia mwili wa mtoto pekee. Mtoto mwembamba anaweza kuwa na ukuaji wa kawaida, wakati mtoto mwenye mwili mkubwa anaweza kuwa na tatizo la ukuaji.

Mtoto kushindwa kuongeza uzito

Hali ambayo mtoto haongezi uzito kwa kasi inayotarajiwa huitwa kutokua vizuri kwa uzitO.

Hali hii haimaanishi ugonjwa mmoja maalumu. Ni ishara kwamba mtoto anahitaji kuchunguzwa ili kutafuta sababu.

Mtoa huduma anaweza kuangalia kama mtoto anapata chakula cha kutosha, kama anakula au kunyonya vizuri, kama kuna tatizo la kumeza, kama anapoteza chakula kwa kutapika, kama ana kuharisha, kama ana maambukizi, au kama kuna ugonjwa unaofanya mwili utumie nishati nyingi kuliko kawaida.

Kuvuka mistari ya chati ya ukuaji kuna maana gani?

Chati ya ukuaji ina mistari mbalimbali inayowakilisha nafasi za watoto ukilinganisha na watoto wengine wa umri na jinsia hiyo.

Mtoto anaweza kuanza katika nafasi fulani na kuendelea kukua karibu na mstari huo. Hii mara nyingi huwa na maana zaidi kuliko namba yenyewe.

Ikiwa mtoto alikuwa akifuata mwelekeo fulani kwa muda mrefu halafu uzito ukaanza kushuka na kuvuka mistari kadhaa kuelekea chini, hilo linaweza kuwa muhimu zaidi kuliko mtoto ambaye amekuwa kwenye nafasi ya chini tangu mwanzo lakini anaendelea kufuata mwelekeo wake.

Vivyo hivyo, ongezeko la haraka sana la uzito linaweza kuhitaji tathmini, hasa likiwa kubwa ukilinganisha na urefu wa mtoto.

Uzito mkubwa kwa mtoto

Uzito mkubwa kwa mtoto haupaswi kutafsiriwa kwa kutumia kilo pekee.

Kwa watoto walio chini ya miaka miwili, tathmini ya uzito mkubwa hufanywa hasa kwa kuangalia uzito kulingana na urefu, badala ya kutumia kipimo cha uzito kulingana na umri pekee. Viwango vya WHO hutumia alama ya zaidi ya takribani +2 kutoka wastani kama mpaka wa uzito mkubwa kulingana na urefu.

Hii ni muhimu kwa sababu mtoto mrefu anaweza kuwa na kilo nyingi lakini bado uwiano wa uzito na urefu ukawa unaofaa.

Baada ya mtoto kufikisha miaka miwili, tathmini ya unene wa mwili hutumia zaidi kiashiria cha uwiano wa uzito kwa urefu na umri (BMI). Hivyo, namba ya kilo peke yake haitoshi kusema mtoto ana unene uliopitiliza.

Mtoto anayenenepa haraka

Mtoto kuongeza uzito haraka si lazima iwe tatizo, hasa katika miezi ya mwanzo ambapo ukuaji huwa wa kasi.

Lakini ongezeko kubwa linaloendelea, hasa pale uzito unapopanda kwa kasi zaidi kuliko urefu, linaweza kuhitaji tathmini ya lishe na ukuaji.

Ni muhimu pia kutotumia kanuni za watu wazima kwa mtoto mchanga. Mtoto mchanga anayenyonya na kuongeza uzito vizuri hawezi kutathminiwa kwa viwango vya mtu mzima vya unene.

Kwa mtoto mdogo, jambo muhimu ni kuhakikisha lishe inatosheleza mahitaji yake bila kulazimisha kula, na kufuatilia ukuaji wake kwa vipimo vinavyofanywa kwa usahihi.

Mtoto mwenye uzito mdogo lakini anaonekana mwenye afya

Baadhi ya watoto huwa na mwili mwembamba kwa sababu ya urithi wa familia.

Ikiwa mtoto amekuwa akifuata mwelekeo wake wa ukuaji, anaongezeka urefu, anakula au kunyonya vizuri, ana nguvu na maendeleo yake yanaendelea vizuri, uzito wake wa chini ukilinganishwa na wastani unaweza kuwa sehemu ya tofauti za kawaida za ukuaji.

Hata hivyo, historia ya mtoto ni muhimu. Mtoto aliyekuwa na uzito wa kawaida kisha akaanza kupungua au kushindwa kuongeza uzito anahitaji kutathminiwa tofauti na mtoto ambaye amekuwa kwenye nafasi hiyo ya ukuaji tangu utotoni.

Mtoto mwenye uzito mkubwa lakini ni mrefu

Hii ni sababu nyingine inayofanya kilo pekee zisitumike kutathmini ukuaji. Mtoto mwenye urefu mkubwa anaweza kuwa na uzito mkubwa kuliko watoto wengi wa umri wake bila kuwa na tatizo. Uzito wake unatakiwa kulinganishwa na urefu wake.

Kwa mfano, mtoto mwenye kilo 15 anaweza kutafsiriwa tofauti sana ikiwa mmoja ana urefu wa sentimita 85 na mwingine ana urefu wa sentimita 100.

Kwa hiyo, ikiwa mzazi anaona mtoto ana kilo nyingi, kipimo muhimu ni kuangalia uzito huo pamoja na urefu kwenye chati sahihi ya ukuaji.

Sababu zinazoweza kufanya uzito usiongezeke

Sababu zinaweza kugawanywa katika makundi kadhaa.

1. Mtoto hapati chakula cha kutosha

Hii inaweza kutokea kwa mtoto anayenyonya ikiwa kunyonya hakufanyiki vizuri, mtoto hashiki titi vizuri, anapata muda mchache wa kunyonya au kuna tatizo katika utoaji wa maziwa.

Kwa mtoto anayekula vyakula vya ziada, anaweza kupata kiasi kidogo cha chakula au chakula kisicho na nishati na virutubisho vya kutosha.

2. Mtoto anakula lakini chakula hakitumiki vizuri

Baadhi ya magonjwa ya mfumo wa chakula yanaweza kuathiri uwezo wa mwili kufyonza virutubisho.

Mtoto anaweza kula lakini akawa na kuharisha kwa muda mrefu, kinyesi kisicho cha kawaida, kutapika mara kwa mara au dalili nyingine zinazoonyesha tatizo la mfumo wa chakula.

3. Mwili unatumia nishati nyingi

Magonjwa fulani ya moyo, mapafu, maambukizi ya muda mrefu au hali nyingine yanaweza kuongeza mahitaji ya nishati ya mwili.

Katika mazingira hayo, mtoto anaweza kuonekana anakula lakini bado uzito usiongezeke kama inavyotarajiwa.

4. Tatizo la ulaji

Baadhi ya watoto hupata ugumu wa kula kutokana na matatizo ya kumeza, hisia za chakula mdomoni, tabia za ulaji au matatizo ya ukuaji na mfumo wa fahamu. Hali hii inaweza kuhitaji tathmini ya kina badala ya kumlazimisha mtoto kula.

Uzito wa mtoto na kunyonya

Kwa mtoto anayenyonya, ongezeko la uzito ni mojawapo ya viashiria vinavyosaidia kutathmini kama anapata maziwa ya kutosha.

Katika siku za mwanzo, kiasi cha maziwa kinaweza kuwa kidogo kwa sababu mwili bado unaanza kuongeza uzalishaji wa maziwa. Hilo ni tofauti na hali ambayo mtoto anaendelea kutopata maziwa ya kutosha baada ya siku za kwanza.

Mtoa huduma anaweza kutathmini namna mtoto anavyoshika titi, jinsi anavyonyonya, muda na mara kwa mara ya kunyonya, kukojoa na kupata haja kubwa, pamoja na mwenendo wa uzito.

Uzito wa mtoto na kuanza vyakula vya ziada

Mtoto anapoanza kula vyakula vya ziada, uzito unaweza kuathiriwa na kiasi, ubora na aina ya vyakula anavyopata.

Vyakula vya mtoto vinapaswa kuwa na nishati na virutubisho vya kutosha kwa mahitaji yake ya ukuaji. Mtoto mdogo ana tumbo dogo, hivyo ubora wa chakula ni muhimu.

Kumpa mtoto kiasi kikubwa cha chakula si lazima kutatue tatizo la uzito. Ikiwa mtoto haongezi uzito licha ya kupata chakula cha kutosha, sababu nyingine ya kiafya inapaswa kuchunguzwa.

Uzito wa mtoto na ugonjwa

Ugonjwa mkali unaweza kusababisha mtoto kupungua uzito kwa muda. Wakati wa homa, kuharisha, kutapika au maambukizi mengine, mtoto anaweza kula kidogo na kutumia nishati zaidi. Baada ya kupona, watoto wengi huanza kuongeza uzito tena.

Lakini kupungua uzito kunakoendelea, kurudiwa mara kwa mara au kutorejea kwenye mwelekeo wa kawaida baada ya kupona kunahitaji uchunguzi.

Je, mtoto anapaswa kupimwa kila siku?

Kwa watoto wengi wenye afya, kupima uzito kila siku nyumbani si lazima. Kupima kila siku kunaweza kuonyesha mabadiliko madogo yanayotokana na kiasi cha maziwa au chakula kilicholiwa, mkojo, haja kubwa na maji mwilini. Mabadiliko hayo yanaweza kumfanya mzazi kuwa na wasiwasi bila kuwa na maana ya ugonjwa.

Katika mtoto mchanga mwenye changamoto ya unyonyeshaji, ugonjwa au kupungua uzito, mtoa huduma anaweza kuamua kumpima mara nyingi zaidi. Kwa mtoto mwenye afya anayekua vizuri, vipimo vinavyofanywa katika vipindi vinavyofaa na kuwekwa kwenye chati ya ukuaji huwa na maana zaidi.

Kupima uzito wa mtoto nyumbani

Ikiwa mtoto anapimwa nyumbani, mizani inapaswa kuwa sahihi na kuwekwa kwenye sehemu imara.

Kwa mtoto mchanga, mzani wa watoto ni bora kuliko kumshikilia mtoto kwenye mizani ya kawaida. Ikiwa mzani wa watoto haupo, kuna mbinu za kumshikilia mtoto na kupima tofauti ya uzito, lakini mbinu hiyo inaweza kuwa na makosa zaidi.

Mtoto anapaswa kupimwa katika mazingira yanayofanana inapowezekana, na vipimo virekodiwe pamoja na tarehe. Ni muhimu kutotafsiri mabadiliko madogo ya siku moja kama ongezeko au upungufu wa kweli wa ukuaji.

Je, uzito pekee unaweza kuonyesha kama mtoto ana afya?

Hapana. Uzito ni kipimo kimoja tu katika tathmini ya ukuaji.

Mtoto anaweza kuwa na uzito unaofaa lakini akawa na urefu mdogo, au uzito mkubwa kulingana na urefu wake. Vilevile, mtoto mwenye uzito mdogo anaweza kuwa na afya nzuri ikiwa anaendelea kukua kwa mwelekeo wake.

Ndiyo maana tathmini kamili huunganisha uzito, urefu, mzingo wa kichwa, umri, jinsia, historia ya kuzaliwa, lishe, maendeleo ya mtoto na hali yake ya afya.

Ni wakati gani mzazi anapaswa kumpeleka mtoto kuchunguzwa?

Mtoto anahitaji kuchunguzwa mapema ikiwa anapungua uzito kwa kiasi kikubwa, haongezi uzito kwa muda unaotarajiwa au uzito wake unaanza kushuka kwa kasi kwenye chati ya ukuaji.

Kwa mtoto mchanga, tahadhari ni kubwa zaidi ikiwa anashindwa kunyonya, ana usingizi kupita kiasi na ni vigumu kumuamsha kwa ajili ya kunyonya, anakojoa kidogo sana, anatapika mara kwa mara, ana dalili za upungufu wa maji mwilini au amepungua zaidi ya asilimia 10 ya uzito wa kuzaliwa.

Kwa mtoto wa umri wowote, uzito usioongezeka pamoja na kuharisha kwa muda mrefu, kutapika mara kwa mara, kupumua kwa shida, homa zinazorudia, udhaifu mkubwa, uvimbe, matatizo ya kumeza au kuchelewa kwa maendeleo unahitaji tathmini ya mtoa huduma wa afya.

Hitimisho

Uzito wa mtoto huongezeka kwa kasi zaidi katika miezi ya mwanzo; kwa kawaida mtoto hupungua takribani asilimia 5–8 baada ya kuzaliwa, hurudia uzito wa kuzaliwa ndani ya siku 7–14, hufikia karibu mara mbili ya uzito wa kuzaliwa karibu miezi 5 na mara tatu karibu mwaka mmoja, ingawa tofauti za kawaida ni kubwa kati ya watoto.

Uzito mdogo au mkubwa hauwezi kuamuliwa kwa kilo moja pekee; kinachohitaji uangalizi zaidi ni mwelekeo wa ukuaji, uzito kulingana na urefu, kasi ya kuongeza au kupunguza uzito na uwepo wa dalili za ugonjwa.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara kuhusu uzito wa mtoto