Njia ya hewa kuziba ghafla (kukabwa)

Maelezo ya jumla

Njia ya juu ya hewa ni pua, mdomo, koo, sanduku la sauti (larynx) na mwanzo wa koromeo (trakea). Ikiziba kwa sehemu, mtu hupumua kwa shida na sauti ya stridor – kelele ya juu unapovuta pumzi. Ikiziba kabisa, hawezi kupumua, kuongea wala kukohoa, na anaweza kupoteza fahamu ndani ya dakika chache.

Huduma ya kwanza ya haraka ndiyo huokoa maisha. Makala hii inaeleza namna ya kuitambua na nini cha kufanya.

Aina na jinsi inavyojitokeza

• Kuziba kwa sehemu (partial) – mtu bado anaweza kukohoa, kuongea kidogo na kupumua kwa kelele.

• Kuziba kabisa (complete) – hawezi kuongea, kukohoa wala kupumua; hushika koo kwa mikono; uso hubadilika rangi kuwa wa bluu; hupoteza fahamu.

• Kwa saa (si sekunde) – koo kuvimba kwa maambukizi au mzio, sauti kubadilika, kushindwa kumeza mate.

Visababishi

• Chakula au kitu kukwama kooni – nyama, karanga, mifupa ya samaki; watoto: sarafu, vifungo, vipande vya midoli.

• [Mzio mkali](/magonjwa-na-saratani/mzio-mkali-anaphylaxis) – koo, ulimi na midomo kuvimba baada ya dawa, chakula au nyuki.

• Maambukizi makali – jipu nyuma ya koo, kidaka-tonge kuvimba (epiglottitis), mafindofindo makubwa, maambukizi ya sakafu ya mdomo (Ludwig's angina).

• Majeraha – shingo, moto, kemikali, kuvuta moshi.

• Ulimi kurudi nyuma kwa mtu aliyepoteza fahamu.

• Uvimbe wa koo au saratani – huziba taratibu.

Dalili zinazoambatana

• Kushika koo kwa mikono.

• Kushindwa kuongea au sauti kukwaruza.

• Kelele ya stridor ukivuta pumzi.

• Kushindwa kumeza mate – kuchuruzika udenda.

• Midomo na uso kuwa wa bluu.

• Hofu kubwa.

• Mizinga na uvimbe wa uso – mzio.

Dalili za hatari

Kila kuziba ghafla kwa njia ya hewa ni dharura. Piga simu ya dharura mara moja na anza huduma ya kwanza wakati unasubiri. Hata ukifanikiwa kutoa kitu, nenda hospitali kuchunguzwa – hasa kama mtu alipoteza fahamu, anaendelea kukohoa, au alipata mzio.

Vipimo

Hospitalini, baada ya mgonjwa kuokolewa:

• Uchunguzi wa koo kwa kioo au kamera (laryngoscopy).

• X-ray ya shingo na kifua.

• Bronchoscopy – kutoa kitu kilichoshuka mapafuni.

• CT ya shingo – jipu au uvimbe.

Matibabu na huduma ya nyumbani

Huduma ya kwanza kwa mtu mzima anayekabwa (yuko macho)

• Akiweza kukohoa – mhimize akohoe kwa nguvu; usimpige mgongoni bado.

• Asipoweza kukohoa, kuongea wala kupumua – simama pembeni na nyuma yake, mwinamishe mbele, mpige mapigo 5 makali mgongoni kati ya mabega kwa kiganja.

• Kama bado – mibano 5 ya tumbo (Heimlich): simama nyuma yake, weka ngumi juu kidogo ya kitovu, shika kwa mkono mwingine, vuta kwa nguvu ndani na juu.

• Rudia mapigo 5 ya mgongoni na mibano 5 ya tumbo hadi kitu kitoke au apoteze fahamu.

• Kwa mjamzito au mtu mnene sana – mibano ifanyike kifuani badala ya tumboni.

Akipoteza fahamu

• Mlaze chini, piga simu ya dharura, anza CPR (mibonyezo ya kifua 30, kisha angalia mdomoni na pumzi 2) kama umefunzwa.

• Usiingize vidole mdomoni bila kuona kitu.

Hospitalini

• Kutoa kitu kwa vifaa maalum.

• Adrenaline, oksijeni na dawa kwa mzio mkali.

• Antibiotiki na kutoa usaha kwa maambukizi.

• Kuweka mrija wa kupumua au kufungua njia ya hewa shingoni (tracheostomy) kwa hali kali.

Kinga

• Kata chakula vipande vidogo; tafuna vizuri; usiongee wala kucheka ukiwa na chakula mdomoni.

• Epuka pombe nyingi wakati wa kula.

• Weka vitu vidogo mbali na watoto; usiwape karanga nzima watoto chini ya miaka 5.

• Wenye mzio mkali wajue kichochezi chao na wabebe adrenaline kama wameshauriwa.

• Jifunze huduma ya kwanza.

Lini umwone daktari

• Baada ya tukio lolote la kukabwa, hata kama ulipona.

• Sauti kukwaruza kwa zaidi ya wiki 3.

• Kumeza kwa shida kunakoongezeka.

• Kelele ya kupumua inayoongezeka taratibu.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara