Dalili na viashiria vya magonjwa mbalimbali

Kupungua uzito bila kukusudia – zaidi ya asilimia 5 ya uzito ndani ya miezi 6 hadi 12 bila kufanya diet au mazoezi – ni dalili muhimu inayohitaji uchunguzi. Visababishi vikuu Tanzania ni TB, VVU, kisukari, tezi ya shingo kufanya kazi kupita kiasi, saratani, minyoo na matatizo ya tumbo, huzuni na kukosa chakula cha kutosha.

Kuongezeka uzito kwa kasi mara nyingi hutokana na kula zaidi, kutofanya mazoezi, kukosa usingizi, msongo au kuacha sigara. Lakini kuongezeka uzito haraka kwa kilo kadhaa ndani ya siku hadi wiki mara nyingi ni maji – moyo, figo, ini au ujauzito. Dawa (steroids, za akili, insulini), tezi ya shingo, PCOS na Cushing pia husababisha.

Sukari kushuka (hypoglycaemia) ni sukari ya damu chini ya 3.9 mmol/L (70 mg/dL) kwa mwenye kisukari, au chini ya 3.0 kwa wasio na kisukari. Huleta kutetemeka, jasho, njaa kali, mapigo ya moyo kwenda kasi, kuchanganyikiwa, na ikizidi degedege na kupoteza fahamu. Mara nyingi hutokea kwa wanaotumia insulini au vidonge vya kisukari, pombe au kukaa njaa. Ni dharura – kula sukari mara moja.

Kushuka kwa kinga ya mwili ni mwili kushindwa kujikinga vizuri dhidi ya maambukizi. Dalili ni kuugua mara kwa mara, maambukizi makali au ya muda mrefu, fangasi mdomoni, mkanda wa jeshi, TB, vidonda visivyopona na kupungua uzito. Visababishi vikuu ni VVU, utapiamlo, kisukari kisichodhibitiwa, dawa za kushusha kinga (steroids, dawa za saratani), saratani na uzee.

Upungufu wa damu, kitaalamu anemia, ni hali ya kiwango cha himoglobini (Hb) kwenye damu kuwa chini ya kawaida. Kwa mujibu wa WHO, ni chini ya gramu 12 kwa desilita kwa mwanamke mzima, chini ya 13 kwa mwanaume, na chini ya 11 kwa mjamzito na watoto wa miezi 6 hadi miaka 5. Himoglobini ndiyo hubeba oksijeni, kwa hiyo ikipungua, viungo hukosa oksijeni ya kutosha.