Karoti ni nini?

Karoti ni mboga inayotokana na mmea wa familia ya parsley, wenye majani mepesi na yenye manyoya. Familia hii pia inajumuisha mimea kama shamari, bizari na celery. Sehemu inayoliwa ni mzizi ambao kwa kawaida huwa na rangi ya machungwa na umbo refu linalofanana na koni ya silinda.

Ndani ya karoti kuna sehemu ya kati yenye nyuzi inayopita kutoka juu hadi chini. Kwa kawaida, karoti yenye sehemu hii ya kati ndogo huwa changa zaidi, laini na tamu zaidi.

Familia

Umbelliferae

Jina la kisayansi

Daucus carota

Jina la kawaida

Carrot (Karoti)

Karoti ni chanzo kizuri cha vitamini A, hasa kutokana na beta-carotene, pamoja na kuwa na nyuzi lishe. Pia ina kampaundi mbalimbali za mimea zinazoweza kusaidia kuzuia saratani na magonjwa ya moyo.

Faida za karoti kiafya

1. Husaidia kuongeza vitamini A mwilini

Karoti ni chanzo bora cha karotini beta, ambayo mwili huibadilisha kuwa vitamini A. Vitamini A ni muhimu kwa afya ya macho, ngozi na utendaji wa kawaida wa mfumo wa kinga.

Karoti pia ina alpha-carotene na lutein, ambazo ni aina nyingine za carotenoids.

2. Husaidia afya ya macho

Karoti ina beta-carotene na lutein. Lutein imechunguzwa kwa uwezo wake wa kusaidia kulinda macho dhidi ya uharibifu unaosababishwa na free radicals na kusaidia kudumisha uwezo wa kuona.

3. Husaidia afya ya mfumo wa mmeng'enyo wa chakula

Karoti ina kiasi kizuri cha nyuzi lishe, ambazo husaidia kuongeza ujazo wa kinyesi na kusaidia utendaji wa kawaida wa mfumo wa mmeng'enyo wa chakula.

4. Ina kampaundi za antioksidanti

Carotenoids zinazopatikana kwenye karoti, ambazo pia ndizo zinazohusika na rangi yake ya machungwa, zina uwezo wa kufanya kazi kama antioksidanti. Kampaundi hizi husaidia kulinda seli dhidi ya uharibifu unaoweza kusababishwa na free radicals.

5. Inaweza kusaidia kuzuia saratani

Karoti ina kampaundi za mimea, hasa karotinoidi kama karotini beta, karotini alpha na lutein, ambazo zina shughuli za antioksidanti na zinaweza kusaidia kuzuia saratani.

6. Inaweza kusaidia afya ya moyo

Kampaundi za carotenoids zinazopatikana kwenye karoti zina shughuli za antioksidanti na zinaweza kusaidia katika ulinzi wa mwili dhidi ya uharibifu wa seli unaohusishwa na magonjwa ya moyo.

Viinirishe vinavyopatikana kwenye karoti

Karoti ina viinirishe mbalimbali muhimu, hasa:

• Karotini Beta – hubadilishwa kuwa vitamini A mwilini

• Karotini Alpha – carotenoid yenye shughuli za antioksidanti

• Lutein – huchangia katika ulinzi na afya ya macho

• Nyuzi lishe – husaidia afya ya mfumo wa mmeng'enyo wa chakula

• Potasiamu – madini muhimu kwa utendaji wa kawaida wa misuli na mfumo wa neva

• Vitamini C – huchangia afya ya mfumo wa kinga na ulinzi wa seli

• Folate na vitamini B6 – huchangia michakato mbalimbali ya kawaida ya mwili

Virutubisho katika karoti

Aina za karoti

Kuna aina nyingi za karoti zinazolimwa duniani kote. Rangi zake zinaweza kuanzia:

• Nyeupe

• Njano

• Machungwa

• Nyekundu

• Zambarau

Karoti zinaweza kuwa fupi sana, zenye urefu wa takribani sentimita 8–15, au kuwa ndefu zaidi kulingana na aina. Karoti nyingi zinazouzwa katika masoko ya Marekani huwa na rangi ya machungwa na urefu wa takribani sentimita 18–23.

Karoti zilizomenywa na kukatwa ndogo

Karoti zinazouzwa zikiwa ndogo na tayari zimemenywa hukatwa kutoka kwenye karoti ndogo na tamu zinazolimwa kwa ajili hiyo. Licha ya majina yanayotumika kwenye vifungashio, hizi si lazima ziwe baby carrots halisi.

Baby carrots halisi

Baby carrots halisi ni karoti zinazovunwa mapema kabla hazijafikia ukubwa wake wa kawaida. Huwa zinaonekana kama karoti ndogo na mara nyingi huuzwa zikiwa bado na majani yake ya kijani.

Asili na historia ya karoti

Karoti za mwanzo zilikuwa na rangi nyeupe, zambarau na njano. Zilianzia katika eneo la Afghanistan na baadaye zikasambazwa hadi maeneo ya Mediterranean.

Karoti za rangi ya machungwa zinazojulikana sana leo zilitokana na karoti zilizoboreshwa na wafugaji wa mimea nchini Uholanzi. Karoti zimekuwa zikilimwa nchini Marekani tangu kipindi cha ukoloni.

Ukweli wa kibotania kuhusu karoti

Karoti ni mmea wa familia ya parsley, wenye majani mepesi na yenye manyoya. Mzizi wake ndio sehemu kuu inayoliwa.

Mzizi huu huwa na umbo refu linalofanana na koni ya silinda na huwa na sehemu ya kati yenye nyuzi. Kadiri sehemu hiyo ya kati inavyokuwa ndogo, mara nyingi karoti huwa changa, laini na tamu zaidi.

Jinsi ya kuchagua karoti nzuri

Karoti nzuri inapaswa kuwa:

• Ngumu na imara inaposhikwa.

• Yenye rangi angavu na inayofanana kutoka juu hadi chini.

• Isiyokuwa na dalili za kuoza au kulegea.

Karibu na sehemu ya juu ambako majani yalikuwa yameunganishwa, karoti inaweza kuwa na rangi ya kijani kidogo. Hata hivyo, rangi nyeusi au nyeusi-kahawia inaweza kuashiria kuwa karoti imekaa muda mrefu.

Jinsi ya kuhifadhi karoti

Karoti huhifadhiwa vizuri kwenye jokofu ndani ya kifungashio kinachosaidia kuhifadhi unyevu na zinaweza kudumu hadi karibu mwezi mmoja.

Majani ya kijani yanapaswa kuondolewa kabla ya kuhifadhi kwa sababu hunyauka haraka na kuvuta unyevu kutoka kwenye karoti.

Pia, karoti hazipaswi kuhifadhiwa kwenye mfuko mmoja na matunda kama mapera au peasi yanayotoa gesi ya ethylene wakati yanaiva, kwa sababu gesi hiyo inaweza kuathiri ubora wa karoti.

Jinsi ya kutumia karoti

Karoti inaweza kuliwa ikiwa mbichi au kupikwa.

Karoti mbichi

Karoti mbichi ni chakula kizuri cha vitafunio na inaweza:

• Kuliwa moja kwa moja

• Kukunwa na kuongezwa kwenye saladi za matunda au mboga

• Kuchanganywa na siagi ya karanga na kutumiwa kama kujazia kwenye mikate

• Kutumika katika kutengeneza keki, muffins na mikate

Karoti iliyopikwa

Karoti iliyopikwa inaweza kuongeza ladha kwenye:

• Supu

• Mchuzi

• Mchemsho

• Casseroles

• Vyakula mchanganyiko

Karoti iliyosagwa kuwa puree inaweza pia kutumika katika kutengeneza cookies, puddings na soufflés.

Je, karoti inaweza kuliwa mbichi?

Ndiyo. Karoti inaweza kuliwa mbichi na ni kitafunwa chenye kuridhisha. Pia inaweza kukatwa au kukunwa na kuongezwa kwenye saladi na vyakula vingine.

Je, kupika karoti hupunguza virutubisho?

Kupika karoti huifanya iwe rahisi zaidi kumeng'enywa na kunaonekana kuongeza kiasi cha vitamini A kinachopatikana kwa matumizi ya mwili. Hata hivyo, karoti mbichi au zilizogandishwa zinaweza kuwa na kiasi cha vitamini A karibu mara mbili ya karoti zilizowekwa kwenye makopo.

Tahadhari kuhusu ulaji wa karoti

Karoti ni sehemu nzuri ya lishe yenye mboga mbalimbali. Kwa kuwa ina sukari ya asili kwa kiasi kikubwa ikilinganishwa na mboga nyingi, ni vizuri kuitumia kwa kiasi kinacholingana na mahitaji ya lishe ya mtu.

Hitimisho

Karoti ni mboga yenye karotini beta,karotini alpha, lutein, vitamini A, nyuzi lishe, potasiamu na vitamini C, virutubisho vinavyosaidia afya ya macho, mfumo wa mmeng'enyo na ulinzi wa seli.

Carotenoids zake zina shughuli za antioksidanti na zinaweza kusaidia kuzuia saratani na magonjwa ya moyo, huku kupikwa kwa karoti kukisaidia kuongeza upatikanaji wa vitamini A mwilini.