Artikoke ni nini?

Artikoke ni mboga inayotokana na mmea wa jamii ya miiba na alizeti. Sehemu inayoliwa ni kichipukizi cha ua ambacho kina maganda yanayopishana; sehemu laini ya chini ya maganda na moyo wa artikoke ndiyo sehemu zinazoliwa, huku sehemu yenye nyuzi katikati inayojulikana kama choke ikiwa haifai kuliwa.

Familia: Compositae (Asteraceae)

Jina la kisayansi: Cynara scolymus (pia hutajwa kama Cynara cardunculus var. scolymus)

Majina ya kawaida: Artikoke, globe artichoke

Artikoke ina nyuzi lishe, vitamini C, folate, potasiamu, magnesiamu na fosforasi, huku ikiwa na kiwango kidogo cha mafuta. Hivyo inaweza kuwa sehemu ya mlo wenye afya na virutubisho mbalimbali.

Husaidia afya ya mfumo wa chakula

Artikoke ina nyuzi lishe, ambazo husaidia utendaji wa kawaida wa mfumo wa chakula na kuongeza ujazo wa kinyesi.

Artikoke moja iliyopikwa au kutayarishwa kwa chakula, yenye uzito wa takribani gramu 120, inaweza kutoa karibu gramu 6 za nyuzi lishe.

Huchangia afya ya kinga ya mwili

Artikoke ina vitamini C, kirutubisho muhimu kwa utendaji wa kawaida wa mfumo wa kinga. Vitamini C pia hushiriki katika utengenezaji wa kolajeni na husaidia ufyonzwaji wa chuma kutoka kwenye vyakula vya mimea.

Artikoke moja ya gramu 120 ina takribani 12 mg za vitamini C.

Hutoa folate

Artikoke ni chanzo kizuri cha folate (vitamini B9), ambayo inahitajika kwa mgawanyiko wa seli na utengenezaji wa kawaida wa chembe za damu.

Artikoke moja ya gramu 120 ina takribani 61 μg za folate.

Hutoa potasiamu

Artikoke ina potasiamu, madini muhimu kwa utendaji wa kawaida wa misuli, mfumo wa neva na michakato mbalimbali ya mwili.

Artikoke moja ya gramu 120 ina takribani 425 mg za potasiamu.

Hutoa magnesiamu na fosforasi

Mbali na potasiamu, artikoke ina magnesiamu na fosforasi. Magnesiamu hushiriki katika kazi nyingi za mwili, ikiwemo utendaji wa misuli na neva, wakati fosforasi ni muhimu kwa mifupa, meno na uzalishaji wa nishati kwenye seli.

Artikoke moja ya gramu 120 ina takribani 72 mg za magnesiamu na 103 mg za fosforasi.

Ina misombo ya mimea yenye antioksidanti

Artikoke ina misombo mbalimbali ya mimea, hasa polifeno, ikiwa ni pamoja na derivatives za caffeoylquinic acid na flavonoidi. Misombo hii inaweza kuwa na shughuli za antioksidanti na kusaidia kulinda seli dhidi ya uharibifu unaohusishwa na msongo wa oksijeni huru.

Utafiti kuhusu misombo hii unaendelea, hivyo artikoke haipaswi kuchukuliwa kama dawa ya kutibu ugonjwa fulani.

Inaweza kusaidia afya ya ini

Misombo inayopatikana kwenye artikoke, hasa polyphenols, imefanyiwa utafiti kuhusu nafasi yake katika afya na utendaji wa ini. Tafiti za awali zimeonyesha uwezekano wa athari za kinga kwenye seli za ini, lakini ushahidi wa kuitumia artikoke kama tiba ya ugonjwa wa ini bado hautoshi.

Inaweza kusaidia udhibiti wa mafuta kwenye damu

Dondoo za majani ya artikoke zimefanyiwa utafiti kuhusu athari zake kwenye lehemu na mafuta mengine kwenye damu. Baadhi ya tafiti za binadamu zimeonyesha uwezekano wa kusaidia kupunguza cholesterol kwa baadhi ya watu, lakini matokeo hayatakiwi kumaanisha kwamba kula artikoke pekee ni tiba ya cholesterol iliyoongezeka.

Inaweza kuchangia udhibiti wa sukari kwenye damu

Artikoke ina nyuzi lishe na misombo mbalimbali ya mimea ambayo imechunguzwa kuhusu kimetaboliki ya sukari. Hata hivyo, ushahidi wa sasa hauhalalishi kuitumia artikoke kama tiba ya kisukari; inaweza tu kuwa sehemu ya mlo wenye afya na wenye vyakula vya mimea mbalimbali.

Ina nishati kidogo

Artikoke moja ya gramu 120 ina takribani kilokalori 60, huku ikiwa na gramu 6 za nyuzi lishe na karibu hakuna mafuta.

Kwa hiyo, inaweza kuongeza ujazo na virutubisho kwenye mlo bila kuongeza nishati nyingi.

Viinirishe vinavyopatikana kwenye Artikoke

• Maji

• Kabohaidreti

• Nyuzi lishe

• Protini

• Vitamini C

• Folate

• Vitamini B6

• Vitamini B1

• Vitamini B2

• Vitamini B3

• Potasiamu

• Magnesiamu

• Fosforasi

• Kalishiamu

• Chuma

• Zinki

• Polifeno

• Flavonoidi

Viinirishe vinavyopatikana kwenye artikoke moja (gramu 120)

• Nishati = 60 kcal

• Maji = 84%

• Mafuta = 0 g

• Kabohaidreti = 13 g

• Protini = 4 g

• Nyuzi lishe = 6 g

• Kalishiamu = 54 mg

• Chuma = 2 mg

• Zinki = 1 mg

• Potasiamu = 425 mg

• Magnesiamu = 72 mg

• Fosforasi = 103 mg

Vitamini zinazopatikana kwenye artikoke moja

• Vitamini A = 22 RE

• Vitamini C = 12 mg

• Vitamini B1 (thiamin) = 0.1 mg

• Vitamini B2 (riboflavin) = 0.1 mg

• Vitamini B3 (niacin) = 1 mg

• Vitamini B6 = 0.1 mg

• Vitamini B9 (folate) = 61 μg

• Vitamini E = 0 mg

Aina za Artikoke

Aina inayojulikana zaidi ni Green Globe, ambayo huwa na rangi ya kijani. Kuna pia aina nyingine kama Violetta na Purple Roscoff, ambazo zina rangi ya zambarau kwenye maganda au sehemu za kichipukizi.

Ukubwa wa artikoke hauonyeshi moja kwa moja ubora wake; ukubwa hutegemea zaidi sehemu ya mmea ambayo kichipukizi kimetokea.

Artikoke ilitokea wapi?

Artikoke ina asili ya eneo la mashariki mwa Bahari ya Mediterania na imekuwa ikitumika tangu nyakati za kale za Wagiriki na Warumi.

Baadaye ilienea katika maeneo mbalimbali ya Ulaya na kufikishwa Amerika na wahamiaji kutoka Ulaya. Leo, hulimwa sana katika maeneo yenye hali ya hewa inayofaa, hasa karibu na Mediterania na California.

Artikoke ni kichipukizi ambacho hakijachanua. Kikiachwa kikue, hutoa ua kubwa lenye rangi ya zambarau linalofanana na ua la mmea wa miiba.

Artikoke huliwa vipi?

Artikoke inaweza:

• Kuchemshwa

• Kupikwa kwa mvuke

• Kuokwa

• Kuongezwa kwenye saladi

• Kuchanganywa kwenye mchuzi wa pasta

• Kutumika kwenye pizza

• Kujazwa viungo na kuokwa

• Kutumika kama artichoke heart kwenye vyakula mbalimbali

Maganda ya nje huwa magumu zaidi, hivyo sehemu laini ya chini ndiyo inayoliwa. Baada ya kuondoa sehemu yenye nyuzi katikati (choke), moyo wa artikoke unaweza kuliwa.

Jinsi ya kuhifadhi Artikoke

Artikoke mbichi huhifadhiwa vizuri kwenye jokofu na kwa kawaida ni bora kutumika ndani ya siku 4–5. Haipaswi kukatwa au kuoshwa kabla ya kuhifadhiwa kwa sababu hali hii inaweza kuharakisha kuharibika kwake.

Hitimisho

Artikoke ni mboga yenye nyuzi lishe, vitamini C, folate, potasiamu, magnesiamu na misombo ya mimea yenye antioksidanti, hivyo inaweza kuchangia afya ya mfumo wa chakula na mlo wenye virutubisho mbalimbali.

Kuitumia kama sehemu ya mlo wenye mboga na vyakula vingine vya mimea kunaweza kuongeza ulaji wa nyuzi, vitamini na madini, huku ikiwa na nishati kidogo na mafuta machache.