Chayote ni nini?

Chayote ni tunda la kitropiki linalotokana na mmea wa jamii moja na matango, maboga na zukini. Lina umbo linalofanana na boga dogo au parachichi, huwa na mistari au mikunjo ya urefu na ndani yake kuna mbegu moja bapa; karibu tunda lote linaweza kuliwa isipokuwa mbegu.

Familia: Cucurbitaceae

Jina la kisayansi: Sechium edule

Majina ya kawaida: Chayote, vegetable pear, chocho, christophine, mirliton

Chayote ina maji mengi, nyuzi lishe, vitamini C, potasiamu, magnesiamu na folate, huku ikiwa na nishati kidogo. Hivyo inaweza kuwa sehemu nzuri ya mlo wenye mboga na matunda mbalimbali.

Husaidia afya ya mfumo wa chakula

Chayote ina nyuzi lishe, ambazo husaidia utendaji wa kawaida wa mfumo wa chakula na kuongeza ujazo wa kinyesi.

Nusu kikombe cha chayote iliyopikwa (gramu 80) kina takribani gramu 2 za nyuzi lishe.

Huchangia afya ya kinga ya mwili

Chayote ni chanzo cha vitamini C, kirutubisho muhimu kwa utendaji wa kawaida wa mfumo wa kinga. Vitamini C pia hushiriki katika utengenezaji wa kolajeni na husaidia ufyonzwaji wa chuma kutoka kwenye vyakula vya mimea.

Nusu kikombe cha chayote iliyopikwa kina takribani 6 mg za vitamini C.

Hutoa potasiamu

Chayote ina potasiamu, madini muhimu kwa utendaji wa kawaida wa misuli na mfumo wa neva.

Nusu kikombe cha chayote iliyopikwa kina takribani 138 mg za potasiamu.

Ina maji mengi na nishati kidogo

Chayote ina takribani 93% ya maji na nishati kidogo. Nusu kikombe cha chayote iliyopikwa kina karibu kilokalori 17.

Kwa hiyo, inaweza kusaidia kuongeza ujazo na utofauti wa mboga katika mlo bila kuongeza nishati nyingi.

Hutoa madini na vitamini mbalimbali

Mbali na vitamini C na potasiamu, chayote ina kiasi cha magnesiamu, fosforasi, kalishiamu, folate na vitamini B6.

Virutubisho hivi hushiriki katika kazi mbalimbali za mwili, hivyo chayote inaweza kuongeza utofauti wa virutubisho katika mlo.

Ina kampaundi za mimea

Chayote ina kampaundi mbalimbali za mimea, ikiwemo polifeno na flavonoidi, ambayo imechunguzwa kwa shughuli zake za antioksidanti katika tafiti za maabara.

Hata hivyo, uwepo wa kampaundi hizi haimaanishi kwamba chayote ni dawa ya kutibu ugonjwa fulani, faida kubwa ya msingi ni kuifanya kuwa sehemu ya mlo wenye mboga mbalimbali.

Viinirishe vinavyopatikana kwenye Chayote

• Maji

• Kabohaidreti

• Nyuzi lishe

• Protini

• Vitamini C

• Vitamini B6

• Folate

• Potasiamu

• Magnesiamu

• Fosforasi

• Kalishiamu

• Zinki

• Vitamini A

• Polyphenols

• Flavonoids

Viinirishe vinavyopatikana kwenye nusu kikombe cha Chayote iliyopikwa (gramu 80)

• Nishati = 17 kcal

• Maji = 93%

• Mafuta = 0 g

• Kabohaidreti = 4 g

• Protini = 1 g

• Nyuzi lishe = 2 g

• Kalishiamu = 10 mg

• Chuma = 0 mg

• Zinki = 0.2 mg

• Manganese = 0 mg

• Potasiamu = 138 mg

• Magnesiamu = 10 mg

• Fosforasi = 23 mg

Vitamini zinazopatikana kwenye nusu kikombe cha Chayote iliyopikwa

• Vitamini A = 4 RE

• Vitamini C = 6 mg

• Vitamini B1 (thiamin) = 0 mg

• Vitamini B2 (riboflavin) = 0 mg

• Vitamini B3 (niacin) = 0 mg

• Vitamini B6 = 0.1 mg

• Vitamini B9 (folate) = 14 μg

• Vitamini E = haijapatikana

Aina za Chayote

Chayote huonekana katika aina mbalimbali zinazotofautiana kwa rangi, ukubwa, umbo, umbile la ngozi na ladha. Ngozi inaweza kuwa laini, yenye mikunjo, mistari au hata miiba midogo.

Rangi huanzia kijani hafifu hadi karibu nyeupe. Majina yanayotumika katika maeneo mbalimbali ni pamoja na chocho, christophine, choke, mirliton na vegetable pear.

Chayote ilitokea wapi?

Chayote ina asili ya Mexico, Amerika ya Kati na West Indies. Inaaminika kuwa ililimwa na jamii za Azteki na Maya kabla ya kuwasili kwa Christopher Columbus.

Leo, mmea huu hulimwa katika maeneo mbalimbali ya kitropiki na nusutropiki, ikiwemo sehemu za Amerika Kusini, Afrika Kaskazini na maeneo yenye hali ya joto.

Chayote hukua kwenye mzabibu unaopanda, ambao unaweza kukua kwa kasi sana. Mmea huo hutoa matunda mengi ikiwa unapata mwanga wa kutosha wa jua, unyevu na udongo wenye rutuba unaopitisha maji vizuri.

Chayote huliwa vipi?

Chayote inaweza kuliwa ikiwa mbichi au imepikwa. Inaweza:

• Kuchemshwa au kuanikwa kwa mvuke

• Kukatwa na kuongezwa kwenye saladi

• Kupikwa pamoja na nyama au mboga nyingine

• Kuokwa ikiwa imejazwa viungo au vyakula vingine

• Kutengenezwa kama chipsi

• Kutumika kwenye supu na vyakula vilivyopondwa

• Kusagwa na kutumika katika mikate na maandazi

• Kutumika kama mbadala wa zucchini au karoti katika baadhi ya mapishi

Tunda changa linaweza kupikwa pamoja na ngozi, lakini tunda lililokomaa zaidi linaweza kuwa na ngozi ngumu na utomvu unaonata, hivyo ni rahisi zaidi kulimenya chini ya maji yanayotiririka.

Chayote inaweza kuliwa mbichi?

Chayote changa inaweza kuliwa ikiwa mbichi, hasa katika saladi, na huwa na umbile linalofanana kwa kiasi na tango.

Tunda lililokomaa zaidi huwa gumu, hivyo mara nyingi hupikwa ili kulainisha umbile lake.

Jinsi ya kuhifadhi Chayote

Chayote iliyokomaa lakini bado ngumu inaweza kuhifadhiwa katika sehemu baridi, kavu na yenye giza kwa muda wa hadi takribani mwezi mmoja.

Pia inaweza kuhifadhiwa kwenye mfuko wenye matundu ndani ya sehemu ya mboga ya jokofu kwa muda mfupi.

Faida za jumla za kiafya za Chayote

Chayote ni tunda lenye maji mengi, nishati kidogo, nyuzi lishe, vitamini C, folate, potasiamu, magnesiamu na kampaundi za mimea yenye antioksidanti, hivyo linaweza kuwa sehemu nzuri ya mlo wenye afya.

• Husaidia mfumo wa chakula – nyuzi lishe huchangia utendaji mzuri wa utumbo na kuongeza ujazo wa kinyesi.

• Huchangia afya ya kinga ya mwili – vitamini C husaidia utendaji wa kawaida wa mfumo wa kinga.

• Husaidia utendaji wa misuli na mfumo wa neva – potasiamu na magnesiamu ni muhimu kwa kazi hizi.

• Huchangia afya ya seli – vitamini C na kampaundi za mimea kama polifeno na flavonoidi hufanya kazi kama antioksidanti.

• Husaidia kuongeza ujazo wa mlo bila nishati nyingi – kwa sababu ina maji mengi na kalori chache.

• Huchangia mahitaji ya folate – folate ni muhimu katika mgawanyiko wa seli na utengenezaji wa chembe za damu.

• Inaweza kusaidia udhibiti wa sukari ya damu – nyuzi na kampaundi zake za mimea imechunguzwa kwa athari zinazoweza kusaidia kimetaboliki ya sukari, lakini ushahidi wa kutosha kwa binadamu bado haujathibitisha chayote kama tiba ya kisukari.

• Huchangia mlo bora kwa ujumla – inaweza kuliwa mbichi au kupikwa na kuunganishwa na mboga, kunde, nafaka na vyakula vya protini.

Hitimisho

Chayote ni tunda lenye maji mengi, nishati kidogo, nyuzi lishe, vitamini C, potasiamu, magnesiamu na folate, hivyo linaweza kuchangia afya ya mfumo wa chakula na mlo wenye virutubisho mbalimbali.Kuliwa mbichi au kupikwa, chayote ni chaguo zuri la kuongeza mboga katika mlo wa kila siku, hasa kama sehemu ya lishe yenye aina mbalimbali za mboga, matunda, protini na nafaka.