Kitunguu Liki (Leek)

Kitunguu liki ni mboga inayohusiana na vitunguu saumu, vitunguu majani na vitunguu vya kawaida. Kinafanana na kitunguu jani kikubwa, lakini tofauti na kitunguu cha kawaida hakitengenezi kiazi halisi; badala yake hukua na shina nene, lenye nyama na majani yaliyopangwa kwa kubanana.

Sehemu ya chini ya majani huwa nyeupe na ndiyo inayotumika zaidi kwenye chakula. Ina ladha na harufu inayofanana na kitunguu cha kawaida, lakini huwa nyepesi zaidi.

Familia

Amaryllidaceae

Jina la kisayansi

Allium ampeloprasum

Jina la kawaida

Kitunguu liki, liki, Leek

Faida za kitunguu liki kiafya

1. Hutoa vitamini C

Kitunguu liki kina vitamini C, ambayo ni muhimu kwa utendaji wa kawaida wa mfumo wa kinga na afya ya tishu za mwili.

2. Hutoa nyuzi lishe

Kitunguu liki kina nyuzi lishe zinazosaidia afya ya mfumo wa mmeng’enyo wa chakula na kusaidia kufanya kinyesi kuwa laini na kurahisisha usagaji wa chakula.

3. Kina folate

Kitunguu liki kina folate, vitamini muhimu kwa utengenezaji wa seli mpya na michakato mbalimbali ya mwili.

4. Hutoa madini muhimu

Kina kiasi cha kalishiamu, chuma, potasiamu, magnesiamu na fosforasi, ambayo hushiriki katika kazi mbalimbali za mwili.

5. Kina kampaundi za mimea

Kama mboga ya jamii ya Allium, kitunguu liki kina kampaundi mbalimbali za mimea zinazochangia thamani yake ya lishe.

Virutubisho vinavyopatikana kwenye kitunguu liki

Kitunguu liki kina maji kwa wingi na hutoa kiasi kidogo cha nishati, pamoja na nyuzi lishe, vitamini C, vitamini B6, folate na madini kama kalishiamu, chuma, potasiamu, magnesiamu na fosforasi.

Virutubisho katika kitunguu liki

Kumbuka: Alama (–) inaonyesha kuwa thamani ya kirutubisho haikupatikana.

Aina za kitunguu liki

Aina za kitunguu liki hutofautiana zaidi kulingana na rangi ya majani, uwezo wa kustahimili baridi na kiwango cha kuvimba kwa sehemu ya chini ya shina.

Aina zenye majani ya bluu au zambarau huwa na uwezo mkubwa zaidi wa kustahimili baridi. Bleu Solaise ni aina ya zamani ya Ufaransa yenye majani ya bluu-kijani na inayojulikana kwa kustahimili hali ya baridi.

Asili na historia

Kitunguu liki asili yake ni kusini mwa Ulaya na eneo la Mediterania, ambako bado kinaweza kukua porini. Kitunguu hiki kimetumika kama chakula kwa maelfu ya miaka.

Katika Roma ya kale, inasemekana Mfalme Nero alitumia kiasi kikubwa cha vitunguu liki akiamini kuwa vingesaidia kuboresha sauti yake ya kuimba. Katika karne ya 6, Wales ilipitisha kitunguu liki kama alama ya taifa.

Leo, Ufaransa, Ubelgiji na Uholanzi ni miongoni mwa wazalishaji wakubwa wa kitunguu liki duniani.

Ukweli wa kibotania kuhusu kitunguu liki

Kitunguu liki kinaweza kukuzwa kwa mbegu au miche, ingawa kupandikiza miche ni njia inayotumika sana. Hupendelea hali ya hewa ya baridi hadi wastani, udongo wenye rutuba unaopitisha maji vizuri na umwagiliaji wa kawaida.

Udongo huongezwa kuzunguka sehemu ya chini ya mmea unapokuwa na unene unaokaribia wa penseli. Njia hii huitwa blanching na husaidia kufanya sehemu inayoliwa iwe ndefu na nyeupe zaidi.

Mmea unaweza kutoa shina la maua lenye urefu wa zaidi ya futi 6, likiwa na maua meupe, waridi au mekundu yaliyokolea. Katika baadhi ya aina, vijibulbu hujitokeza kuzunguka chini ya mmea na vinaweza kutumika kuanzisha mimea mipya.

Jinsi ya kuandaa kitunguu liki

Kabla ya kupika, kitunguu liki kinapaswa kuoshwa vizuri kwa sababu udongo au chembechembe za mchanga zinaweza kunaswa kati ya majani. Mizizi na ncha za majani hukatwa kabla ya matumizi.

Kitunguu liki kinaweza:

• Kukatwa vipande vyembamba na kuongezwa kwenye kachumbari

• Kukatwa au kusagwa na kuongezwa kwenye supu

• Kutumika kwenye quiche, casseroles na mchanganyiko wa mboga

• Kuokwa

• Kupikwa taratibu kwenye mchuzi au divai

• Kuchomwa

• Kukangwa

• Kupikwa kwenye microwave

Kitunguu liki kinashauriwa kupikwa kwa muda mfupi, hadi kiwe laini kiasi, ili kuhifadhi ladha na umbile lake.

Matumizi maarufu ya kitunguu liki

Kitunguu liki hutumika zaidi kuongeza ladha kwenye vyakula kama vile supu, mchuzi, casseroles na vyakula vya mchanganyiko wa mboga.

Pia ni kiungo muhimu katika vichyssoise, supu maarufu ya viazi na kitunguu liki ambayo kwa kawaida hutumiwa ikiwa imepozwa.

Hitimisho

Kitunguu liki ni mboga yenye maji mengi inayotoa vitamini C, folate, nyuzi lishe, vitamini B6 na madini mbalimbali, pamoja na kampaundi za mimea zinazoongeza thamani yake ya lishe.Kinaweza kuliwa mbichi au kupikwa na kutumika katika saladi, supu na vyakula mbalimbali, hivyo ni mboga rahisi kuongeza virutubisho na ladha kwenye mlo.