Lichi ni nini?

Lichi ni tunda dogo lenye umbo la duara, kwa kawaida likiwa na kipenyo cha sentimita 2.5–5. Ngozi yake huwa na rangi nyekundu angavu, yenye ukakasi na haiwezi kuliwa.

Ndani ya ngozi hiyo kuna nyama laini, yenye rangi nyeupe inayong'aa na inayozunguka mbegu moja kubwa yenye rangi nyeusi na kung'aa. Nyama ya lichi huwa na ladha tamu na harufu nzuri. Kwa jina la kisayansi huitwa Litchi chinensis na ni la familia ya Sapindaceae. Lichi ni chanzo kizuri cha vitamin C.

Huimarisha mfumo wa kinga

Lichi ina kiasi kikubwa cha vitamin C, kirutubisho muhimu kwa utendaji wa kawaida wa mfumo wa kinga.

Vitamin C pia huhitajika katika utengenezaji wa collagen, ambayo ni muhimu kwa ngozi, mishipa ya damu, mifupa na tishu zinazounganisha sehemu mbalimbali za mwili.

Aidha, vitamin C hufanya kazi kama antioksidanti, hivyo husaidia kulinda chembechembe dhidi ya uharibifu unaoweza kusababishwa na radiko za oksijeni huru.

Huchangia afya ya ngozi

Vitamin C inayopatikana kwenye lichi husaidia mwili kutengeneza kolajeni.

Kolajeni husaidia kudumisha uimara na muundo wa ngozi pamoja na tishu nyingine za mwili. Kwa hiyo, lichi inaweza kuchangia afya ya ngozi inapoliwa kama sehemu ya lishe bora.

Husaidia mfumo wa chakula

Lichi ina nyuzi lishe, ambazo huchangia utendaji wa kawaida wa mfumo wa chakula.

Nyuzi lishe husaidia kuongeza ujazo wa kinyesi na kusaidia utumbo kufanya kazi kwa kawaida. Ingawa kiasi cha nyuzi katika sehemu moja ya lichi si kikubwa sana, tunda hili linaweza kuchangia mahitaji ya nyuzi lishe katika mlo wa kila siku.

Hutoa potasiamu na madini mengine

Lichi hutoa potasiamu, ambayo ni muhimu kwa utendaji wa kawaida wa moyo, misuli na mfumo wa neva.

Pia hutoa kiasi cha magnesiamu, fosforasi na kalishiamu, madini yanayohusika katika kazi mbalimbali za mwili.

Ina kemikali zenye shughuli za antioksidanti

Mbali na vitamin C, lichi ina kemikali mbalimbali za mimea ambazo zinaweza kuwa na shughuli za antioksidanti.

Antioksidanti husaidia kupunguza uharibifu wa chembechembe unaohusishwa na radiko za oksijeni huru. Hata hivyo, kula lichi hakumaanishi kwamba tunda hili linaweza kuzuia au kutibu saratani au ugonjwa mwingine.

Aina za Lichi

Kuna aina nyingi za lichi zinazolimwa duniani. Miongoni mwa aina zinazojulikana ni:

• Brewster

• Mauritius

Brewster ilitokea China, wakati Mauritius ililetwa kutoka Afrika Kusini. Aina mbalimbali hutofautiana katika ukubwa, ladha, rangi na muda wa kukomaa.

Asili na sifa za mti wa Lichi

Lichi asili yake ni kusini mwa China, ambako tunda hili limekuwa likihusishwa na upendo na limekuwa sehemu ya utamaduni kwa muda mrefu.

Mti wa lichi ni wa kijani muda wote na unaweza kufikia urefu wa takribani mita 12. Una majani ambayo huwa na rangi ya kijani iliyopauka wakati ni machanga na baadaye hubadilika kuwa kijani kilichokolea na kuwa magumu.

Maua madogo yenye rangi ya kijani-njano hutokea katika makundi makubwa wakati wa majira ya kuchipua. Matunda huhitaji kukomaa kwenye mti kwa muda wa takribani siku 60–90 ili kupata ladha nzuri.

Leo lichi hulimwa zaidi katika maeneo ya Asia, pamoja na Australia, Israel, Mexico na Marekani.

Jinsi ya kutumia Lichi

Lichi inaweza kuliwa ikiwa mbichi baada ya kuondoa ngozi na mbegu.

Pia inaweza:

• Kuongezwa kwenye saladi za matunda.

• Kuchanganywa na matunda mengine kama beri.

• Kutumiwa na maji ya limau au ndimu.

• Kuwekwa kwenye dessert.

• Kutumika katika baadhi ya vyakula vya kuku, samaki, nyama au ham.

• Kugandishwa kwa matumizi ya baadaye.

• Kuwekwa kwenye makopo.

Lichi mbichi inapaswa kuwa na rangi nzuri, isiwe imekunjana, na ngozi yake isiwe na michubuko au dalili za kuharibika.

Viinirishe vinavyopatikana kwenye Lichi

Lichi ina:

• Maji

• Kabohaidreti

• Nyuzi lishe

• Protini

• Kalishiamu

• Potasiamu

• Magnesiamu

• Fosforasi

• Vitamin C

• Vitamin B2

• Vitamin B3

• Vitamin B6

• Folate

• Vitamin E

Viinirishe katika lichi 10 mbichi (gramu 96)

• Nishati = 63 kcal

• Maji = 81%

• Nyuzi lishe = 1 g

• Mafuta = 0 g

• Kabohaidreti = 16 g

• Protini = 1 g

• Kalishiamu = 5 mg

• Madini chuma = 0 mg

• Potasiamu = 164 mg

• Magnesiamu = 10 mg

• Fosforasi = 30 mg

Vitamini zinazopatikana katika lichi 10 mbichi (gramu 96)

• Vitamin A = 0 RE

• Vitamin C = 69 mg

• Vitamin B1 (Thiamin) = 0 mg

• Vitamin B2 (Riboflavin) = 0.1 mg

• Vitamin B3 (Niacin) = 1 mg

• Vitamin B6 = 0.1 mg

• Folate (Vitamin B9) = 13 μg

• Vitamin E = 1 mg

Faida za kiafya zinazoweza kupatikana kwa kula Lichi

• Huchangia kuimarisha mfumo wa kinga kupitia vitamin C.

• Huchangia utengenezaji wa kolajeni na afya ya ngozi.

• Husaidia utendaji wa kawaida wa mfumo wa chakula kupitia nyuzi lishe.

• Hutoa potasiamu inayohitajika kwa utendaji wa kawaida wa moyo na misuli.

• Hutoa vitamin C yenye shughuli za antioksidanti.

• Hutoa magnesiamu na fosforasi zinazohitajika katika kazi mbalimbali za mwili.

• Hutoa kabohaidreti zinazoweza kutumika kama chanzo cha nishati.

• Huongeza utofauti wa matunda yenye virutubisho katika lishe.

Hitimisho

Lichi ni tunda lenye vitamin C kwa wingi, pamoja na potasiamu, nyuzi lishe, vitamin B na kemikali za mimea zenye shughuli za antioksidanti zinazochangia afya ya kinga na mwili kwa ujumla. Kuliwa kama sehemu ya lishe bora yenye matunda mbalimbali kunaweza kuongeza ulaji wa virutubisho muhimu, huku kiasi kinacholiwa kikizingatiwa kutokana na kuwa na kabohaidreti nyingi.