Mwanzi ni nini?

Mwanzi ni aina ya nyasi ya kudumu yenye mashina magumu, ingawa mara nyingi huchukuliwa kimakosa kuwa mti. Sehemu inayotumika kama chakula ni machipukizi machanga ya mwanzi, ambayo huwa na rangi ya njano hafifu au kahawia na huwa meupe upande wa ndani wa shina. Yakipikwa, machipukizi haya huwa magumu kidogo, yenye harufu nzuri na ladha laini.

Familia: Gramineae (Poaceae)

Majina ya kisayansi: Phyllostachys spp., Bambusa spp.

Majina ya kawaida: Mwanzi, machipukizi ya mwanzi (bamboo shoots)

Machipukizi ya mwanzi yaliyopikwa yana nishati kidogo na ni chanzo cha potasiamu, pamoja na kiasi kidogo cha nyuzi lishe, protini na madini mengine.

Hutoa potasiamu

Machipukizi ya mwanzi yaliyopikwa yana kiasi kizuri cha potasiamu, madini muhimu kwa utendaji wa kawaida wa misuli na mfumo wa neva.

Nusu kikombe cha machipukizi yaliyopikwa (gramu 60) kina takribani 320 mg za potasiamu.

Huchangia afya ya mfumo wa chakula

Machipukizi ya mwanzi yana kiasi cha nyuzi lishe, ambazo husaidia kuongeza ujazo wa kinyesi na kuchangia utendaji wa kawaida wa mfumo wa chakula.

Nusu kikombe cha machipukizi yaliyopikwa kina takribani gramu 1 ya nyuzi lishe.

Ni chakula chenye nishati kidogo

Machipukizi ya mwanzi yana maji mengi, takribani 95%, na nishati kidogo. Nusu kikombe cha yaliyopikwa kina karibu kilokalori 7.

Kwa hiyo, yanaweza kutumika kama sehemu ya mlo wenye mboga mbalimbali bila kuongeza nishati nyingi.

Hutoa kiasi kidogo cha protini na madini

Mbali na potasiamu, machipukizi ya mwanzi yana kiasi kidogo cha kalishiamu, magnesiamu, fosforasi na protini.

Ingawa si chanzo kikubwa cha virutubisho hivi, yanaweza kuchangia utofauti wa virutubisho katika mlo.

Viinirishe vinavyopatikana kwenye Mwanzi

• Maji

• Kabohaidreti

• Nyuzi lishe

• Protini

• Potasiamu

• Kalishiamu

• Magnesiamu

• Fosforasi

• Chuma

• Zinki

• Manganese

• Vitamini B6

• Folate

• Kemikali za mimea

Viinirishe vinavyopatikana kwenye nusu kikombe cha machipukizi ya Mwanzi yaliyopikwa (gramu 60)

• Nishati = 7 kcal

• Maji = 95%

• Mafuta = 0 g

• Kabohaidreti = 1 g

• Protini = 1 g

• Nyuzi lishe = 1 g

• Kalishiamu = 7 mg

• Chuma = 0 mg

• Zinki = 0 mg

• Manganese = 0 mg

• Potasiamu = 320 mg

• Magnesiamu = 2 mg

• Fosforasi = 12 mg

Vitamini zinazopatikana kwenye nusu kikombe cha Mwanzi uliopikwa

• Vitamini A = 0 RE

• Vitamini C = 0 mg

• Vitamini B1 (thiamin) = 0 mg

• Vitamini B2 (riboflavin) = 0 mg

• Vitamini B3 (niacin) = 0 mg

• Vitamini B6 = 0.1 mg

• Vitamini B9 (folate) = 1 μg

• Vitamini E = haijapatikana

Aina za Mwanzi

Kuna aina nyingi za mianzi, ambazo zinaweza kutofautiana kwa ukubwa, mazingira ya ukuaji na namna zinavyoenea. Kwa ujumla, zinaweza kugawanywa katika:

• Mianzi inayotengeneza vichaka (clumping bamboo): Hukua kwa makundi na kwa kawaida haisambai mbali sana.

• Mianzi inayoenea (running bamboo): Hutuma mashina ya chini ya ardhi yanayoweza kusababisha mmea kuenea kwa haraka.

• Mianzi inayostahimili baridi: Hukua vizuri katika maeneo yenye baridi.

• Mianzi ya kitropiki na nusutropiki: Hupendelea mazingira yenye joto.

Ndani ya makundi haya kuna mianzi mikubwa, ya kati na midogo.

Mwanzi ulitokea wapi?

Mianzi hupatikana kwa asili katika maeneo mbalimbali ya Asia, Afrika, Amerika Kusini na baadhi ya maeneo ya Mexico. Machipukizi ya mwanzi yamekuwa yakitumika kama mboga katika vyakula vya Asia kwa maelfu ya miaka.

Leo, machipukizi ya mwanzi hutumiwa sana katika vyakula vya Asia Mashariki, Kusini na Kusini-Mashariki, huku matumizi yake yakiwa yanaongezeka katika maeneo mengine duniani.

Mwanzi hukua kwa kutoa rhizome, yaani mashina ya chini ya ardhi yanayokua kwa mlalo, ambayo hutengeneza machipukizi mapya. Machipukizi hayo hukua na hatimaye kuwa mashina mapya ya mwanzi.

Machipukizi ya Mwanzi hutumiwaje?

Machipukizi machanga ndiyo yanayopendelewa kwa matumizi ya chakula, hasa yale yenye urefu wa takribani sentimita 15 au chini.

Yanaweza:

• Kuchemshwa

• Kukatwa vipande na kukaangwa pamoja na nyama

• Kuchanganywa na mboga nyingine

• Kutumika katika saladi

• Kutumika katika vyakula vya kukaanga kwa moto mkali

• Kununuliwa yakiwa yamehifadhiwa kwenye kopo au yakiwa yamegandishwa

Machipukizi ya Mwanzi yanaweza kuliwa yakiwa mabichi?

Machipukizi mabichi hayapaswi kuliwa moja kwa moja. Yanapaswa kusafishwa, kuondolewa maganda na kuchemshwa vizuri, kwa kawaida kwa kubadilisha maji mara moja au mbili, kabla ya kuliwa.

Hii ni muhimu kwa sababu machipukizi mabichi ya baadhi ya mianzi yana sayajeniki glaikosaidi, ambazo zinaweza kuvunjwa na kutoa sayanaidi yenye sumu. Kuchemsha vizuri husaidia kupunguza kampaundi hii hadi viwango salama.

Machipukizi yaliyowekwa kwenye kopo au yaliyogandishwa tayari huwa yamechakatwa na yanapaswa kuandaliwa kulingana na maelekezo ya bidhaa.

Jinsi ya kuhifadhi Machipukizi ya Mwanzi

Machipukizi mapya yanaweza kuhifadhiwa kwenye maji baridi kwa muda mfupi, au kufungwa vizuri kwenye plastiki na kuwekwa kwenye jokofu. Pia yanaweza kuchemshwa kwa muda mfupi (blanching) na kugandishwa kwa matumizi ya baadaye.

Faida za jumla za kiafya za machipukizi ya mwanzi

• Huchangia afya ya mfumo wa chakula – nyuzi lishe husaidia utendaji wa kawaida wa utumbo na kuongeza ujazo wa kinyesi.

• Husaidia utendaji wa misuli na mfumo wa neva – potasiamu ni muhimu kwa utendaji wa kawaida wa misuli na mfumo wa neva.

• Huchangia afya ya moyo na mishipa – potasiamu na nyuzi lishe ni sehemu ya mlo unaoweza kusaidia kudumisha afya ya mfumo wa moyo na mishipa.

• Husaidia kudhibiti ulaji wa nishati – machipukizi yana maji mengi na nishati kidogo, hivyo yanaweza kuongeza ujazo wa mlo bila kuongeza kalori nyingi.

• Hutoa virutubisho mbalimbali – yana kiasi cha protini, kalishiamu, magnesiamu, fosforasi na vitamini B6.

• Hutoa kampaundi za mimea – machipukizi yana misombo ya kibiolojia, ikiwemo polifeno, ambayo inaweza kuwa na shughuli za antioksidanti.

• Huchangia mlo wenye afya kwa ujumla – yanaweza kutumiwa kama sehemu ya mboga mbalimbali, hasa katika mlo unaojumuisha vyakula vya aina tofauti.

Muhimu: Faida hizi zinahusu machipukizi ya mwanzi yanayofaa kwa chakula na yaliyopikwa vizuri. Machipukizi mabichi hayapaswi kuliwa moja kwa moja kwa sababu baadhi ya aina zina misombo ya sayanaidi inayoweza kutoa sumu ya sayanaidi.

Hitimisho

Machipukizi ya mwanzi ni mboga yenye maji mengi, nishati kidogo na potasiamu kwa kiasi kizuri, pamoja na nyuzi lishe na kiasi kidogo cha madini mengine. Yanapaswa kuchemshwa vizuri kabla ya kuliwa, kwa kuwa machipukizi mabichi yanaweza kuwa na kampaundi inayoweza kutoa sayanaidi.