Sapodila ni nini?

Sapodila, inayofahamika pia kama chiku au sapota, ni tunda la kitropiki lenye umbo karibu la mviringo na kwa kawaida huwa na kipenyo cha takribani sentimita 5–10. Lina ngozi nyembamba ya kahawia ambayo huwa rahisi kumenya tunda linapokomaa. Nyama yake huwa laini, yenye rangi ya kahawia hafifu hadi ya uwazi, tamu na yenye umbile linaloyeyuka mdomoni, huku ladha yake ikifanana kwa kiasi na asali na parachichi. Katikati ya tunda kuna takribani mbegu 3–12 ngumu, zinazong'aa na nyeusi.

• Familia: Sapotaceae

• Jina la kisayansi: Manilkara zapota

• Majina ya kawaida: Sapodila, Chiku, Sapota, Sapodilla

Sapodila ni chanzo kizuri cha vitamini C na nyuzi lishe, pamoja na potasiamu, kalishiamu, magnesiamu na virutubisho vingine.

Husaidia afya ya kinga ya mwili

Sapodila ina vitamini C, ambayo ni muhimu kwa utendaji wa kawaida wa mfumo wa kinga. Vitamini C pia hushiriki katika utengenezaji wa kolajeni na husaidia mwili kufyonza chuma kutoka kwenye vyakula vya mimea.

Tunda moja la sapodila lina takribani 25 mg za vitamini C, hivyo linaweza kuchangia mahitaji ya kila siku ya kirutubisho hiki.

Husaidia mfumo wa chakula

Sapodila ni chanzo kizuri cha nyuzi lishe. Tunda moja lenye uzito wa takribani gramu 170 lina karibu gramu 9 za nyuzi lishe.

Nyuzi husaidia kuongeza ujazo wa kinyesi na kusaidia utendaji wa kawaida wa mfumo wa chakula. Kiasi kikubwa cha nyuzi kinachopatikana kwenye tunda hili hufanya liwe miongoni mwa matunda yenye mchango mzuri katika ulaji wa nyuzi.

Hutoa nishati kupitia kabohaidreti

Sapodila lina kiasi kikubwa cha kabohaidreti, hasa kwa sababu ya sukari za asili zinazolipa tunda ladha yake tamu.

Tunda moja lina takribani gramu 34 za kabohaidreti na kilokalori 141, hivyo ni chanzo cha nishati. Kwa sababu hiyo, kiasi kinacholiwa kinapaswa kuzingatiwa kulingana na mahitaji ya mtu na mlo wake kwa ujumla.

Hutoa potasiamu na madini mengine

Sapodila lina potasiamu, madini muhimu kwa utendaji wa kawaida wa misuli na mfumo wa neva.

Tunda moja lina takribani 328 mg za potasiamu, pamoja na kalishiamu, magnesiamu na fosforasi. Hata hivyo, tunda hili halipaswi kuchukuliwa kama chanzo pekee cha madini hayo.

Ina kampaundi ya mimea

Sapodila lina kampaundi mbalimbali ya mimea, ikiwemo tannins na kamaundi ya fenoliki. Baadhi ya kamoaundi hizi zimeonyesha shughuli za antioksidanti katika tafiti za maabara.

Hata hivyo, uwepo wa kampaundi hiyo hauimaanishi kwamba kula sapodila ni tiba ya ugonjwa fulani; ni sehemu ya kawaida ya virutubisho na kemikali za mimea zinazopatikana kwenye tunda.

Viinirishe vinavyopatikana kwenye Sapodila

• Maji

• Kabohaidreti

• Nyuzi lishe

• Protini

• Mafuta

• Vitamini C

• Vitamini A

• Vitamini B6

• Folate

• Potasiamu

• Kalishiamu

• Magnesiamu

• Fosforasi

• Tannin

• Kamoaundi ya fenoliki

• Kemikali nyingine za mimea

Viinirishe vinavyopatikana kwenye tunda moja la Sapodila mbichi (gramu 170)

• Nishati = 141 kcal

• Maji = 78%

• Mafuta = 2 g

• Kabohaidreti = 34 g

• Protini = 1 g

• Nyuzi lishe = 9 g

• Kalishiamu = 36 mg

• Chuma = 1 mg

• Zinki = 0 mg

• Manganese = haijapatikana

• Potasiamu = 328 mg

• Magnesiamu = 20 mg

• Fosforasi = 20 mg

Vitamini zinazopatikana kwenye tunda moja la Sapodila

• Vitamini A = 10 RE

• Vitamini C = 25 mg

• Vitamini B1 (thiamin) = 0 mg

• Vitamini B2 (riboflavin) = 0 mg

• Vitamini B3 (niacin) = 0 mg

• Vitamini B6 = 0.1 mg

• Vitamini B9 (folate) = 24 μg

• Vitamini E = 0 mg

Aina za Sapodila

Kuna aina nyingi za sapodila, hasa kutokana na kilimo chake cha muda mrefu nchini India. Aina zinazojulikana ni pamoja na:

• Sukari ya kahawia: Hutoa matunda yenye harufu nzuri, juisi nyingi na nyama ya kahawia hafifu yenye utamu mwingi.

• Prolific: Ina nyama ya kahawia yenye rangi ya waridi hafifu, umbile laini, harufu ya kiasi na ladha tamu.

• Russel: Hutoa matunda makubwa yenye utamu mwingi, ingawa mti wake hauzai kwa wingi kama baadhi ya aina nyingine.

• Tikal: Aina yenye matunda madogo zaidi lakini yenye ladha nzuri.

Sapodila ilitokea wapi?

Sapodila inaaminika kuwa asili ya Rasi ya Yucatán nchini Mexico, kaskazini mwa Belize na kaskazini-mashariki mwa Guatemala.

Mmea huu ulikuwa na umuhimu mkubwa kwa Waazteki, ambao waliliita tunda hilo tzapotl. Kutokana na jina hilo ndipo baadhi ya majina yake ya baadaye yalipotokana.

Leo sapodila hulimwa katika maeneo mengi ya kitropiki na ya joto kiasi barani Afrika, Asia, Amerika na visiwa vya Indies. Miongoni mwa wazalishaji muhimu ni India, Indonesia na baadhi ya nchi za Amerika ya Kati.

Mti wa sapodila ni mti wa kijani kibichi unaokua polepole na unaweza kufikia urefu mkubwa. Pia hutoa maua madogo meupe. Mti huu ulijulikana kihistoria kwa utomvu wake unaoitwa chicle, ambao zamani ulikusanywa kwa ajili ya kutengeneza bazoka kabla ya kutumiwa zaidi kwa viambato vya sintetiki.

Sapodila ambayo haijaiva inaweza kuliwa?

Ni bora kutokula sapodila ambalo halijaiva. Tunda bichi lina kiasi kikubwa cha tannin na lateksi ambavyo hulifanya kuwa chachu, kukakamaa mdomoni na kutokuwa na ladha nzuri.

Tunda ambalo halijaiva linaweza kuachwa kwenye joto la kawaida hadi liive. Linapokuwa limeiva huwa laini na lenye harufu nzuri. Baada ya kuiva, linaweza kuhifadhiwa kwenye jokofu.

Sapodila huliwa vipi?

Sapodila huliwa zaidi likiwa bichi na limepozwa. Linaweza:

• Kukatwa katikati na nyama yake kutolewa kwa kijiko.

• Kuongezwa kwenye saladi za matunda.

• Kutumiwa katika dessert kama ice cream na sorbet.

• Kupikwa kwa njia mbalimbali katika baadhi ya tamaduni.

• Kuliwa likiwa limekaushwa.

Mbegu hazipaswi kuliwa, hivyo zinapaswa kuondolewa kabla ya kutumia nyama ya tunda.

Hitimisho

Sapodila (Manilkara zapota) ni tunda tamu lenye nyuzi lishe kwa wingi, vitamini C, potasiamu na madini mengine, hivyo linaweza kuchangia mlo wenye virutubisho mbalimbali. Liliwe likiwa limeiva vizuri na mbegu ziondolewe, kwa kuwa tunda bichi lina tannins na latex nyingi zinazolifanya kuwa chachu na kukakamaa mdomoni.