Maelezo ya jumla

Pumu ya ngozi, kitaalamu atopic eczema au atopic dermatitis (ukurutu wa atopiki), ni ugonjwa sugu wa ngozi ambapo ngozi ni kavu, nyeti na huwasha. Huja kwa vipindi: kupamba moto (flares) na kutulia.

"Atopiki" maana yake ni tabia ya kurithi ya kupata magonjwa ya mzio – ukurutu, pumu ya kifua, mafua ya mzio na mzio wa vyakula. Ukurutu haiambukizi.

Makala hii inahusu zaidi vijana na watu wazima; ukurutu wa watoto wadogo utaelezwa kwenye Afya ya Mtoto.

Takwimu za ugonjwa

Ukurutu wa atopiki huwapata takribani asilimia 15–20 ya watoto na asilimia 2–10 ya watu wazima duniani. Kwa watoto wengi hupungua wanapokua, lakini kwa baadhi huendelea au hurudi utu uzima.

Ukurutu unaongezeka Afrika, hasa mijini. Kwa ngozi nyeusi, ukurutu mara nyingi huonekana kama mabaka meusi au ya kijivu badala ya mekundu, na huacha madoa.

Visababishi na vihatarishi

• Vinasaba – historia ya familia ya ukurutu, pumu au mzio; jeni ya filaggrin inayofanya ngozi ishindwe kushikilia unyevu.

• Ngozi kavu.

Vichochezi vya kupamba moto

• Sabuni kali, maji ya moto, kuoga muda mrefu.

• Joto, jasho, au hewa kavu na baridi.

• Nguo za sufu au nailoni.

• Vumbi la nyumbani, manyoya ya wanyama, chavua.

• Msongo wa mawazo.

• Maambukizi ya ngozi (bakteria, herpes).

• Kwa baadhi ya watoto: vyakula fulani (maziwa, mayai, karanga).

• Manukato na vipodozi.

Jinsi ugonjwa unavyotokea

Ngozi ya mwenye ukurutu ina tabaka dhaifu la kinga – hupoteza unyevu haraka na huruhusu vitu vinavyowasha, vichochezi vya mzio na bakteria kuingia. Kinga ya ngozi hujibu kupita kiasi kwa uvimbe unaoleta mwasho.

Mwasho husababisha kujikuna, kujikuna huharibu ngozi zaidi na kuongeza uvimbe – mzunguko wa mwasho na kujikuna. Bakteria wa Staphylococcus aureus hujikusanya kwenye ngozi iliyoharibika na kuzidisha ugonjwa.

Dalili na viashiria

• Mwasho mkali, hasa usiku.

• Ngozi kavu mwili mzima.

• Mabaka mekundu, kahawia, ya kijivu au meusi.

• Kwa watu wazima: zaidi kwenye mikunjo ya viwiko na magoti, shingo, uso, kope, mikono.

• Vipele vidogo vinavyotoa majimaji wakati wa kupamba moto.

• Ngozi nene yenye mistari (lichenification) kwa kujikuna muda mrefu.

• Madoa meusi au meupe baada ya kupona.

• Vinundu vidogo kwenye vinyweleo – mara nyingi kwa ngozi nyeusi.

Vipimo

• Historia na uchunguzi wa ngozi – utambuzi hutegemea dalili; hakuna kipimo kimoja.

• Kuotesha usaha – kama kuna maambukizi.

• Vipimo vya mzio – kwa baadhi, kama kuna shaka ya mzio wa chakula au mguso.

• Kuondoa hali zinazofanana: upele (scabies), fangasi, psoriasis, demataitisi ya mguso.

Matibabu

Kwa mujibu wa STG 2026:

• Mafuta laini (emollients) kila siku, kwa wingi – msingi wa matibabu, hata ngozi ikiwa nzuri. Paka baada ya kuoga ngozi bado ikiwa na unyevu.

• Badala ya sabuni – tumia mafuta laini au sabuni laini isiyo na manukato; oga kwa maji ya uvuguvugu muda mfupi.

• Krimu au mafuta ya steroidi wakati wa kupamba moto – nguvu sahihi kwa eneo, kwa muda mfupi, kwa ushauri wa mtaalamu.

• Krimu zisizo steroidi (tacrolimus, pimecrolimus) – kwa uso na kope, pale zinapopatikana.

• Antihistamines zinazoleta usingizi – kusaidia usingizi wakati wa mwasho mkali.

• Antibiotiki – kwa maambukizi ya bakteria.

• Ukurutu mkali: tiba ya mwanga (phototherapy), vidonge vya kudhibiti kinga au dawa za kibiolojia – vituo vya kibingwa.

Matatizo yanayoweza kutokea

• Maambukizi ya bakteria (usaha, maganda ya njano).

• Maambukizi ya herpes kwenye ukurutu (eczema herpeticum) – dharura.

• Kukosa usingizi, uchovu, sonona.

• Madoa meusi au meupe ya ngozi.

• Ngozi nene.

• Madhara ya steroidi kali za muda mrefu.

Kinga

• Mafuta laini kila siku.

• Epuka sabuni kali, maji ya moto na manukato.

• Vaa nguo za pamba.

• Kata kucha fupi kupunguza madhara ya kujikuna.

• Dhibiti msongo.

• Tambua vichochezi vyako.

• Usitumie krimu za kung'arisha ngozi wala mchanganyiko wa steroidi bila ushauri.

Lini umwone daktari

• Ukurutu hauboreki kwa mafuta laini na hatua za nyumbani.

• Mwasho unaathiri usingizi au kazi.

• Kuna usaha, maganda ya njano au maumivu.

• Mara moja: malengelenge madogo yenye maumivu yanayosambaa haraka pamoja na homa (eczema herpeticum).

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara